i8j Oleanderboom. Haagedoorn. Peeredoorn. Berberisboom. i8<j 
TattaJ. 
itb- i.JeRe 
fjf/i. 
is getrokken , vijf of zes uren lang , dat alle wonden \ 
met 't zelve Mes gemaakt, niet alleen ongenecsltjkjri)X\, 
maar ook cyndclijk de dood veroorzaken. 
De Hooien der A f HjK.cn met dceze Bladeren geflopt, 
doed hsivjierven, alsze daar bij komen ; gelijk Pal- 
ladius Rutilius getuygd. 
Tweeder- 
Icy ibor- 
eene der 
zelve zeer 
fclioon. 
Wit voor 
een aarde 
zij be- 
geeren. 
doorn met 
dubbele 
bloemen. 
Aanwin- 
ning door 
Loten. 
Door 
fcuyging. 
XXIir HOOFDSTUK. 
HAAGEDOORN. 
; Y een ieder wel bekend , en zeer ge- 
; meen Gewas, werd alleen met deczen 
j en geenert anderen Naam 'm't Needer- 
, landfeh genoemd: in 't Latijn Spina 
ACUTA , OXYACANTHA DlOSCORI- 
■ dis, en Spina ai.ra: in het Floog- 
duytjch Hagdorn : \\\\ Franfch Aubespine , of 
Espine rlanche : In 't Italtaanfch OxicaNTA. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend twee bijzon- 
dere foortcn, namendijk: 
Sl'INA ACUTA l : LORE SIMPLICI ALBO , of 
Haagedoorn met een witte enkele Bloem ; en Spina 
acuta Flore albo pleno, of Haagedoorn met 
een witte dubbele Bloem ; van een zeer fchoone aan- 
fchouwing , en gevuld op de wijze der dubbele Atyr- 
tus-bloem ; doch veel aangenamer aan het oog , ver- 
mits'er zoo veclc bij malkander zijn gevoegd. De 
eerftcmaal zijn ze van zelfs voort en aan den dag 
gekomen bij Jonker Eizo JargENS op Meyma , 
Gecommitteerd x..*.4 do r Hnnn-Ecdele Heeren van de 
Ommelanden tuÜchen de Eems en de L^oswbml 
Bcydc dceze Soorten zijn van dezelve Bouwing en 
Waarneeming ; doch verfchillen een weynig in de Aan- 
teeling. 
Zij beminnen een gemeenc , zandige , klcyige , of 
ftccnige , ongemeftte , doch liever een wcl-gcmclttc 
aarde: ccnopcnc, vrye, luchtige, en gcenzins don- 
kere plaats; veele, cn ook matige vochtigheyd. Gee- 
ven ieder jaar in dcAlay niet alleen Bloemen , maar ook 
in Auguftns volkomen rijp Zaad. Verdragen felle kon- 
de, dc grootflc ongel ccgenthccdcn des gantfehen Win- 
ters, en werden zeer oud. 
De Spina acuta flore pleno albo, of Haa- 
gedoorn met witte dubbele Bloemen, (taande vol Blade- 
ren-, de gejneene niet zeer ongelijk, geeft het ccne jaar 
veel , het andere weynig Vrucht , of Zaad, vermits 
dikmaal du Bloemen neervallen , zonder dan iets na te 
laten. 
Ecvemvel werd decze Sotrt voor eer/} aangewonnen 
door hare tccdcrc een-jarige Takjens > of bij He Wortel 
uytlopendc jonge Loten ; welke men voorzichtig met 
een Pcnncmes ten halven infnijd , met aarde aanvuld , 
cn , langzaam wortel gefchoten hebbende, met een af- 
gaande Maan van Februanus van dc oude affnijd , en 
verplant. 
Ten anderen werd ze vermeerderd door wijze van 
Zuyging, of Inltggmg; 't welk met een walTcndc Maan 
van Februarius of Maert , na gelecgentheyd van de 
tijd , gefchied op jonge , of tamelijk-dikke Haage- 
doorns Stammen met enkele Bloemen. 
De Spina acuta flore simplici , of gemee- 
ne Haagedoorn , mee enkele Bloemen , werd alleen door 
zijne Vrucht op de volgende wijze aangewonnen. 
Pluk af dc Zaad-dragende Vruchten , als ze gantfeh 
rijp zijn , bruyn-rood van vcrwe , met een volle Maan. 
Leg ze in een ftccne of houtc Vat : zet ze daar meé in 
de grond , bedek ze met aarde , en iaat ze dus ccn ge- 
heel jaar daar in te meuk leggen. Neem ze daar na 
weer uyt , en z*ay ze in den Herffl met een afgaande 
Maan ; zoo komen ze veel becter en bcquamcr voort, 
als of ze , rijp zijnde » terftond in de aarde waren ge- 
Icgt. 
Men vind dezelve zeer dienftig , om Hagen van te Gebruyfc, 
maken, tot befeberming van Kruyd-hoven , en andere 
dingen. 
KRACHTEN. 
DE Vruchten va 
zijn drooc van 
Stof; verfterb 
■an dceze wel-bekendc Struvelkn Aart. 
anaart, dun van Dcelcn , fijn van 
Herkende , en een weynig te zamen- 
trekkendc. 
Dc Steenen gcpulverizccrt , cn met Wijn ingeno- Camtmy', 
men , breeken , en drijven uyt de Blaas- en Nieren- c * 
Steen. 'tGcdiltiïIccrde Water van dezelve heeft dczel- 
ve kragt. 
, De Wortel gefloten , cn Plac fiers- wijze op den Buyk Diofetr. . 
gelegt , drijft af de leevendige en doode Vrucht. Op i- l.e. ftfl 
de Wonden gedaan , werd daar door uytgetrokken al 't 
daar in zittende Staal , Vètr , Splinters , en diergelij- 
ke dingen. 
XXIV HOOFDSTUK. 
PEEREDOORN. 
En meedc-foorr der hier boven be- Verfcheyi 
fchrcevenc Haagedoorn ; werd dceze dc nmien ' 
Naam gegceven, om dat hare Bladeren 
't Loof der Peereboomen niet ongelijk, 
doch een weynig klcynder zijn. Heeft 
in het Needcrlandfch met alleen decze 
benoeming, maar ook die van groene Doorn, om 
datzc gedurig groen is , en dc Bladeren noyt verdor- 
ren of afv-JJcn , ten zij door ouderdom : in 't Latijn 
PYRACANTHA, OXUCANTHA MINOR, of Rha- 
MNUS TERTIIS TllKOpHR ASTI Van MatTHiaS 
de Lobel: in 't Italiaanfch Peracanta , of RaN* 
NO TEIÏ7.0 Dl THEOPHRASTO. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Tweeder- 
twee bijzondere foorren ; tewceten, Pyracantha ie Y &OOT ~ 
Hispanica, of Gr. me en e Spaansche Pkf.rf- tea ' 
doorn, om dat ze in Spaanje van Naturen groeyd; 
cn Pyracantha Virginiana , of Peere- 
doorn uyt Virginien : wiens Bladeren aan hare 
kanten niet effen cn glad zijn, gelijk die van de andere, 
maar rondom zeer fiibtij] en net^rwW; ook gemeenc- 
lijk aan bcydc de zijden vercierd met een niet al tc 
diep tnfni)dz,cl , van een aangename aanfehouwing. 
Echter verfchillen ze in grootte en verwe weynig van 
malkander. Bcydc zijn ze niet van dezelve Botrwing en 
Waarneeming. 
Zij beminnen een gemecne , zandige , zoo wel on- Wat vötit 
gemeftte , als met een weynig twee-jarige Paardemift " n aarde . 
voorziene grond: eenopene, luchtige, vrye, bequa- zl ' bcË "* 
melijk ter Zon gelccgcne , liever als een donkere of rCn * 
fchaduwachtige plaats ; veel , en ook weynig water. 
Geeven wel ieder jaar, in dc Maand Junius, een wit* 
te , aangename Bloem , maai' in dceze Landen noyt 
cenig volkomen regt rijp Zaad. Zijn tamelijk hard 
vsnaart: konncn Sneeuw, Rijp, SicAzVorj}, cn al- 
le andere ongemakken der Winter uytftaan. Doch ds 
Pyracantha Virginiana , of Peeredoorn uyt Vir- 
ginien , kan decze ongclccgcntheedcn niet verdragen ; 
voor datze dc dikte van een duym,of ten minftcn van 
een vinger heeft bekomen ; want dc ervarentheyd heefr. 
genoegzaam geleerd, dat decze fiort veel teederder van 
aart is , als dc andere. 
In dceze Gcweften konnen ze aangewonnen werden Aanwin-' 
op twee bijzondere wijzen. ning 
Eerjl , door hare Takjens , welke men affnijd met j 0 or Tik" 
ccn volle Maan van Alaert : Dan op een donkere jeni. 
plaats, ter lengte van ecne vinger, in de aarde ftcckt i 
cn dikmaal met water begier : dus vatten zc cvndelijk 
Wortel. Doch d« Pyracantha Virginiana moet* 
M j om 
