i&7 Beschryving der lage Boomen, en Heesters, II Boek, 
foor jon 
ge Loten. 
Nuttig- 
heid van 
'tZap de: 
EUdcrcQ. 
Vcrfchey. 
Tweeder- 
iey foor- 
Wat voor 
zij bemin 
Aanwin- 
ning. 
Tucbf. 
Hift.PUnt. 
Trttg. lib. 
3. «ƒ.11 
om 's Winters binncns huys gebragt te konnen wer- 
den , in een Poe zijn gezet ; ook ten minir.cn dc tijd van 
agt weeken agter-ecn donker en vochtig zijn gehou- 
den. Dus // öj'.'e/.gckrecgcn hebbende , mag men zc 
's Winters niet buytcn laren ftaan , voor dat ze-tot de 
gemelde dikte zijn aangegroeyd. 
Ten anderen, door hare bij of boven de wortel uyt- 
JeJopeoe jongsLeten ; welke mco in Maert y of April, 
terftond na liet cerftc Quartier der Maan , ten halven 
infnijd , op dc wijze der Anjelieren ; met aarde over- 
dekt, en daar na , als dc wortelen ten minftcn een jaar 
oud zijn , met een volle Maan van April van de oude 
afneemt , en zoo wel in de aarde als in Potten ver- 
plant. 
KRACHTEN. 
HEt 2*ï/) , geparft uyt de Bladeren van Peeredoorn, 
is verteerende , drogende , en floppende van 
aart : goed teegens de Buykjoop ; alle Zeeren, 
en vuyle Wonden. In Wijn ingenomen met een wey- 
nig Zuyker, geneert de bceten van dolle Honden, Ad- 
deren i en Slangen. 
XXV HOOFDSTUK. 
BERBERISBOOM. 
I Erd in 't Neederlandfih niet allen dus , 
maar ook Sausseeoom, Boomsur- 
kel, en Zuurboom genoemd: in't 
Latijn BerbeRUS, of Berberis, 
OXYACANTHA GaLENI, OxaLIS 
ARBURtA . LU 5PINA AC1DA : in 
*t Hoogduytfch Paisselbeer, Saurich , en Erb- 
SF.LL: in 't Franfch Espine vinetie, of Eü'ine 
aigRette ; en in het Italiaanfih Berbero , of 
Crespino. 
Hier van zijn mij in hare Natuur bekend twee vcr- 
fcheydenc foorten ; te wecren , Berrerus vulga- 
ris, of gemeene Berbf.risboom ; en Berberus 
ABsQUE NUCLE1S , of BeRBF.RISBOOM ponder Stee- 
rtcn , om dat in zijne Vrucht niet meer dan eene werd 
gevonden. Beydc zijnzc van dezelve Bottwmg enWaar- 
neeming. 
Zij beminnen , een gemeene , zandige , ftccnigc , 
klcvïgc , gemeftee of ongemcfttc.doch van naturen een 
vochtige grond: zoo wel een opene, luchtige, ais een 
donkere of fchaduwaclitige plaats , cn veel water. 
Bloeyen niet alleen in de Maand May ieder jaar , maar 
geeven ook t'elkens in den Herfjl volkomenc rijpe 
Vruchten. Verdragen Hagel, Sneeuw , fterke Vorjl , 
cn alle andere ongelccgcnthecdcn der Winter, zonder 
ecnige verandering , vermitsze zeer hard van Natuur 
zijn. 
Werden aangewonnen , niet alleen door hare Vrucht, 
die, als ze laat in den Herfjl rijp geworden is, in Oclo- 
ber of November , met een afgaande Maan , moet ge- 
zayd werden ; maar ook door hare bij de wortel uyt- 
lopcndc mcenigvuldige jonge Scheuten : die, of mct'cr 
tijd van zelfs, of ten halven met een Mes ingefnecden 
en met aarde aangevuld zijnde, wortelen vatten. Wel- 
ke men niet alleen in Oflober, maar ook 'mALxert met 
een afnecmendc Maan afïhijd cn verplant , waar door 
ze eeuwigdurend blijven' konnen. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren en Vruchten van Berberis zijn koud 
cn droog in den tweeden Graad, dun vanDec- 
Icn , cn tc zamen-trekkendc. Rauw, of ge- 
confijt, zijnzc aangenaam te ecren ; maken een grage 
Maagi verflaan de derft: zijn zeer dicnftig in j/ejhlen,- 
i83 
ttale cn hittige Koortsen; verquikken \Hert> verkoe- 
len zoctlijk 't Bloed , en een hitzige Leever \ floppen 
dc Buykloop , Bloedgang , cn allerlcy onmatige Vloe- 
den. 
Het Zap daar uyt geparft , en met Zuyker gedron- Mmh.-in,, 
ken, of in Spijzen gcbruykt,lefcht dc dorft, verfterkt '-«Mo* 
de Leever , en het Hert : neemt wech dc inwendige 
brand des Ligchaams : verkoeld de hitsige Gezwellen , 
daar op geftrecken ; docd dc Maandftonden ophouden, DoJan. lib. 
cn genccfl: de zwakheyd , veroorzaakt door dc Bloed- a6 - «ƒ•»<>. 
gang. Dc Afond daar mec gefpocid , neemt wech de 
onrftecking van dc Keel, de Huyg, cn maakt dc Tan- 
den vair. Hecld de varflche wonden : verdroogd dc Tabtmtr*: 
oude z.eeren , cn is dienftig tot veel andere dingen. l^-i.c.ó 7 . 
Met Roozc-watcr vermengd , en in dc hoeken der 
Oogen geftrecken, verhinderd der zeiver traning. 
't Zelve Zap met Zuyker gekookt , tot dat het dik Unieer. 
word , is zeer lieflijk te gebruyken. Hier van geno- 
men 's avonds als men te Bed gaat , doed ophouden 
sik Zinkingen ; verkoeld de brand des A4 onds; ftild al- 
lerlcy Vloeden; bedwingd 't opwerpen van de Gal, en 
dc htt^tgheyd der zelve. DeZyroop, van dit Zap ge- 
maakt , heeft dezelve werking : belet daarenboven 't 
braken ; ftild het Bloed-fpouwe» , en dood de Wor- 
men. 
De Vruchten , gedroogd, gefloten, cn op Wonde;i Aanmer- 
gclegt, trekken daar uyt'dc Pijl, Nagel, Glas, Doorn, kcli jkc 
of wat'cr anders in mogt zitten , zonder ecnige zwel- ^g Clc " 
Img , cn geneezen dezelve. 
De middelftc Baft van dit Gewas, ook van de Wor- clufimlib: 
tel , ec"ïgc uren lang in Wijn geweykt , en daar van r ' 8 f- 
gedronken, doedwH <>n in^t purgeren ; zuyverd de 
"'»'•""■ In Wijn gekookt , verdrijft de GeeUugt , 
en opend alle inwendige verftoptheyd. 
Deeze Boft, als ook de Wortel, in Loog geweykt , Lobelia: 
en dikmaal 't Hayr daar mee gewafTchen, maakt 'tzel- **M«Js 
ve geel. Werd ook van veele gebruykt, om daar mee 
geel te verwen. 
XXVI HOOFDSTUK. 
JODEN DOORN. 
Us genoemd in 't Neederlandfih : in Verfchey- 
't Latijn PaLIuRus , Spina Judai- de namen. 
ca, of Spina Christi ; om dat , 
gelijk zommigc mecnen, de gevloch- 
rene Doorne-kroon , onzen Zaligma- 
ker door de Joden op 't Hoofd ge- 
zet, zou gemaakt zijn geweeft van de 
taye , buygzame , cn met veelvoudige zeer fterke 
Doornen voorziene takjens dcezes Booms. Indien het 
zoo ware, zou de naam van Joden-doorn hem niet 
onbillijk toegevoegd zijn. Werd van dc Italianen gc- 
hcetcn Pa li uro. 
Deeze Doorneboomen beminnen een gemeene , goe- Watvoor 
de , zandige , en met ccn weynig twee-jarige Paerde- eenaardc 
mift matig voorziene grond : een opene , warme , **J be g cc_ ' 
luchtige , vrye , wel ter Zon gelccgene plaats , en ta- rcn ' 
mclijk veel water. Geeven niet alleen ieder Zomer 
Vcete klcyne geclc Bloemen , in de Maand Junms tuf- Bloemen: 
fchen dc Bladeren bij malkander voortkomende, maar 
ook bij hectc jaren teegens de Winter volkomen Zaad-, Vruchten: 
gelijk gefchied is Anno 165Z., 1666., 1669. , en op 
andere tijden. 
Tamelijk hard zijn zc van Natuur : konnen eeven- Hareo 
wel, buyten flaande, in deeze Gewcftcn niet wel ver- aart. 
dragen de fterke koude der Winter , ten zij ze oud , 
dik cn fterk zijn geworden : echter dan noch niet lan- 
ger als een, twee, of ten hoogften drie jaren , wtjlze 
deeze ongemakken niet konnen uytftaan , gelijk ik 
zelfs onderzogt , cn met mijne fchade ondervonden \} urac9 „ 
heb. Moeten derhalvcn, met een wafleude Maan van ming. 
Ajtril) 
