l8p ' JoODEN-DOORN. BoOM-MALVE. BoOM-MALVE VAN ProVENCE. ip 0 
door hare 
Takjpu, 
April in een Por gezet zijnde, in 't begin, of op de 
helft van Otlober , ter welker tijd zij al hare bladeren 
laten vallen, binnens nUYS op een bcquamc plaats gc- 
bragr worden , waar in niet anders als bij vriezend 
Weer door een yzeren Oven werd gevuurd. Voorts 
moet men haar van boven begieten met een weynig 
lauw gemaakt Reegcn-water ; en niet voor in den 
aanvang of ten haïven van April , met een zoete 
Recgcn, weer buytcn in der Zonnen warmte Hel- 
len. 
Op dr'tederley wijzen werden ze in onze Landen aan- 
gewonnen \ te weeten : 
Eerji, door hare Takjcns , met een volle Maan van 
Jndirt of April afgefnecden , waar aan men , indien 't 
mogelijk is, een weynig oud Hout laat blijven , om 
daar door dies te bequamer te konncn wortelen. Deeze 
fteckt men in een Pot, gevuld met de gemelde grond, 
gemeenlijk ter lengte van een vinger; gcftcld op een 
donkere of fchaduwachtige plaats , daarze van geen 
Zonncftralcn geraakt konncn worden ; ten minftcn niet 
in de tijd van agt of tien weeken. Dikmaal moet 
men ze van boven met Rccgcn-water begieten, en daar 
na een weynig meer Lucht laren genieten, tot dat de 
Maand van Juiius voorbij is. Dus krijgen ze Wonden 
teegens den Nerf)} , of in het volgende Voorjaar ; en 
grocyen dan voort op. 
Dooroudc Ten anderen , door uyt de grond bij de Wortel, of 
LottaT koven dezelve voor den dag gekomene zoo wel oude 
als jonge Loten; welke men met een Mes , teegens de 
volle Maan van April, voorzichtig ten halvcn infnijd, 
gelijk men de Anjelieren doed : met aarde aanvuld ; de 
noogfte daar in buygd , en dezelve met een Houte 
haakje valt ftcckc , om die* re minder te konncn be- 
weegd werden , en zoo veel te bequamer -ujor/eU» te 
mogen fchietcn. Alsze nu dezelve hebben verkreegen, 
neemt men ze niet terftond van de oude af, maar men 
ljatz"er aan blijven tot het tweede volgende jaar ; op 
dat ze, dc Wortelen ondertuffchen fterker geworden 
zijnde, met minder gevaar opgenomen, en met een 
afgaande Maan van April in andere Potten gezet mog- 
ten worden. 
Ten derden , door haar Zaad ; 't welk mea , niet 
meer dan twee ftroo-brcedtc diep , in een Pot onder de 
aarde legt , op een heete plaats fteld , en bij droog 
Weer zomtijds van boven met een weynig Reegcn- 
water begiet. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren deezer Boomen zijn te Zamcntrck- 
kende van aart. In Wijn gekookt, en daar 
van gedronken, floppen 'tLigchaam; bevor- 
deren de watcrmaking, en gencezen dc beeten van gif- 
tige Dieren. 
De Vruchten zijn koud en droog in den eerften 
graad; goed om te eeten ; lieflijk van fmaak, en gee- 
ven in den mond een goede geur. Zijn te zamen- 
trekkende, inzonderheyd alsze naarvollerijpheyd noch 
niet hebben bekomen. Ook goed recgen allerley ver- 
gif en verrotting. Matig daar vangegceten, verfter- 
lc.cn ze 't Hert. 
Het Zap, geparft uyt de rijpe Vruchten , jaagd de 
Gal uyt; geeft kragt aan een flappe Afaag- is goed in 
alle peftilentiale z.iekj_en en Koortsen, wijlze dc brand 
wech necmen. 
Dc Korlen, of Zaden, zijn doorfnijdendc van aart. 
breeken dc Steen der Blaas ; neemen weg dc Fluy- 
meu der Borfl en Longe ; verdrijven ook dc Heeft. 
De wortelen gefloten, en gelegt op Klieren, Bloed- 
xnvcertn , Vinnen, en diergelijke Gezwellen, vertce- 
ren en verdrijven dezelve. 
Door 
Zaad. 
Deugden 
decier 
Booracn. 
tié. Simp. 
11.0. 
Apin. He 
tUmt. 
j£ s ypt. 
tap. ƒ. 
Ca ten. lik 
Mcd.Simp. 
6. 
JEgmtt. 
lit. 7 . 
fol. +03, 
XXVIL HOOFDSTUK. 
BOOM-MALVE. 
En aardig , van vcclc zeer bemind Verfl-her- 
Boom-gewas , fchoon in 't Oog ; werd namen, 
met deczen , en , mijns wcerens , 
gecnen anderen naam in 't Needcr- 
Lindfch genoemd. In 't Latijn Al- 
théa ARBOIt , of ALTH/EA ARHO- 
rescens, en in 't Italiaanfcb Althéa albero. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden z.es Ze* 
bijzondere foorten ; welker meefte verandering men 
alleen uyt dc Bloemen kan bemerken. Deeze zijn : 
I. Alth.ea arbor flore purpurfo, ofBooM- 
malve met een Purpure Bloem. II. Fiore albo , bijzonde- 
of met een vitte Bloem. III. Flore rubro, of rcluortca ' 
met een roede Bloem. IV. Flore carneo, of met 
een Lijf-verwsge Bloem. V. Flore albo et rubro 
variegato , of met een rood en wtt op ten blad zeer 
fchoon Vcrcitrdc Bloem. VI. Flore rubro et pur- 
pureo variecato , of met een roode Bloem en Pur- 
pure ftreektn. Al te zamen zijn ze van eeven dezelve 
Bounnng en Waarneeming. 
Zij beminnen een gemecne, goede , zandige aarde, Wit voor 
met een weynig twee-jarige Pacrdc- en ook zoo veel ^^beroin 
Koeycmift dooi mengd : een opene , warme , vrye , ncn. m 
luchtige, wel ter Zon gcleegcnc plaats , en veel Wa- 
ter. Spruyten cerft uyt in 't laarftc van April. Gec- Bloemen, 
ven ieder Zomer ,\n dc Maanden Jumuscn jttlius, zeer 
fchoone Bloemen, maar geen volkomen rijp Zaad , als 
alleen in goede warme jaren. 
Hard van aart zijnzc, zoo dat ze, uyt Zaad voort- Haren 
fjefprotcn , cn vijf of zes jaren oud geworden , dc fier- aarC- 
Ke koude en andere ongelcegenthccden der JVmter , 
buyten ftaande, taamlijk wel konncn verdragen , tot 
datzc den ouderdom van veertien of vijftien jaren 
hebben verkreegen. Echter vrtexatuxe zomtijds wel Qixeking 
rot aan dc helft, of noch verder, dood: doch 't ver- cn Waar- 
ftorvcne afgefnecden, fchietcn ze bij dc Wortel weer nccmin Ê- 
uyt. Eevcnwcl veroorzaakt dit , dat ze hare mct'cr 
tijd opgcfnocydc cn bekomene Top , of Kroon , zoo 
haaft niet weer konnen brengen tot dc hoogte van vier 
of vijf voeten, 't welk het hoogftcisdjtze oytgroeyen, 
Houde dcrhalvcn voor beft, dat ze 's Winters binncnj 
huysgcbragt, endaar, gedurende dien tijd, mef ma- 
tig Rccgcn-water onderhouden ; ook niet voor in het 
begin van April, meteen zachte Reegen, weer buy- 
ten in de Zonneftralen gezet worden. 
In dccze Landen kan menze aatrwinnen door drie Aanwin- 
verfchcydene wecgen ; te wecten : ning, 
Eerft , door Zaad ; 't welk teegens dc volle Maan door haar 
van April in een Pot , met ccn zandige , geen vette aar- z,aa * i * 
de gevuld , niet diep gezayd moet zijn. De opko- 
mende jonge Boomtjens konnen de genieting van vecle 
warmre wel verdragen. Moeten niet verzet worden , 
voor dat ze ten minftcn twee jaren lang in hare Pot heb- 
ben geftaan. 
Ten anderen , door hare met een volle Maan afgc- Doorafgc 
fneedenc jonge Tahjens; welke men in een Pot fteckt; fnce denc 
op een donkere of fchaduwachtige plaats zet , daar ze \™f eTik " 
van dc Zon niet konnen bcfchecncn worden ; zomtijds 
met Water begiet , en dus laat ftaan agt of tien wec- 
ken lang. Daar na werd haar een weynig meer Lucht 
gegecven ; doch niet voor in het begin van Auguflus 
fteld men haar geheel weer in de Zon. Als nu deeze 
jonge dus zijn aangegaan , of Wortel hebben gevat , 
mogen ze niet voor het derde jaar daar na gerept , of 
in andere Potten verplant worden, met een afgaande 
Maan. 
Ten derden; doormiddel van Zujgen of Steeken : Doormii 
't welk met ccn wanende Maan van April op zijns dct van 
gelijk , of van dezelve aart, dc een op de ander, ge- ZUJ, 6 CD ' 
fchicd. Maar als dit verrigt is, moet men haar wel 
een 
