Malve van China. Aelbezie 
wijden 
moet. 
Befchrij- 
ving harcr 
Bladeren. 
Gedaante 
van het 
Zaad. 
Aanwin- 
ning. 
Artzenycn 
van dit 
Gewas- 
i93 
met opene Venfteren binnens huys geftcldzijnde. Want 
als hare met een bevallijke groente vercierde Bladeren , 
zelfs binnens huys door dc Venfteren, maar een half, 
ja 't vierdedeel van een uur lang, de Mtfl of Neevel 
hebben gevoeld, zoo verfiappen ze ; hangen zoo ver* 
ilenft en flauw, als of ze gantfeh kragteloos en zonder 
gevoelen waren ( indien ze een gcheele dag, nagt , of 
■wat langer , daar in bleeven ftaan , zoo zouden ze in 
een korte tijd gantfeh geel worden , en ter aarden neer- 
vallen) : welke echter, daar na weer binnens huys ge- 
let , of dc Venfteren gefloten wordende , allenxkcn 
op nieuws hare kragt weer hervatten , en na verloop 
van eenige uuren zich in hare voorïge ftaat, en fris 
Vertooncn. 
Zij blijven niet altijd groen ; maar als hare Bloemen 
Zijn afgevallen, werden ze ook meter tijd van hare 
Bladeren beroofd. Deeze zijn zeer fchoon van gedaan^ 
te ; blcek-groen van vcrwe , een weynig blinkende ; 
aan lange ronde Steeten , met een korte wolaehtigheyd 
bekleed, neerwaarts hangende; ontrent de lengte van 
een hand, wat meer of min , breed, en ook zoo lang ; 
vercierd met vijf punten, waar van 'tmiddelfte in lengte 
cn fpitsheyd dc andere overtreft. De naaft-Iangftc zijn 
de twee andere ; en de twee , digtft aan de Steel , de 
kleynfte; rondom met rond-gevormde Tanden, en van 
binnen voorzien met zeeven groote Aderen , Stars-wijze 
gefield , vanecnaardigeaanfehouwing. Uytdeezegroo- 
te komen veele klcyne voort. Tceder zijn ze van aart. 
Werden door de Wind ligtclijk flap, en aan hare Steel 
gebroken. Teegens de May-mmnd , of in den aanvang 
der zelve, vernieuwen ze zich weer. 
Het Zaad deczer Malve -jan ci,;„* H e y n . lang- 
werpig of Ovaals-wij z,e rond , boven als ondereen wcy- 
nig dikker ; in gedaante bijna een Nier gelijk ; bleek- 
geel van verwe, met meer als twintig witachtige hxrrcn^ 
midden uyt den rngge in 't ronde voortkomende, doch 
niet ecven-verre van malkander, en ftijfuyrftaande, ge- 
lijk de Baerd van een Kat , Lttypacrd , en diergelijke 
Dieren , op een kluchtige wijze vercierd. Zeer mecnig- 
vuldig isdit Zaad beflotenin cenlangwerpig-rondc^o^, 
uyt den groenen geelachtig van vcrwe. 
Doch vermits in deeze koude Geweften dit Heefte* 
rig Boom-gewas gantfeh geen Zaadiz voorfchijn brengd, 
Zoo moet het aangewonnen worden door de bij de 
Wortel , of ecven boven dc aarde uyt-gelopenc jpvtge 
Scheuten; welke men ten halven infnijd , op de wijze 
der Angelieren, dan met aarde aanvuld, daar na als ze 
Wortelen bekomen hebben , van de oude afneemd , en met 
een volle Maan van April verplant. Doch dit mag niet 
gefchicden , voor dat de Wortel twee of drie jaren oudj 
en alzöo bequamer is om verzet te werden. 
KRACHTEN. 
DE Bloemen en Bladeren van dit Gcivas in Wijn 
gekookt , en een weynig Zuyker daar bij gc- 
daan,geneezendef/ir//cic/ : f'üWf«,en vermorwen 
alle harde Gezwellen. In Melk gezoden , verdrijven ze 
den Hoeft ; helpen de geenc, die van binnen gequetft 
zijn, cn verzachten alle inwendige dcelen. 
XXX HOOFDSTUK. 
AELBEZIE N. 
&Ict alleen een welbekende, maar van 
"t veele geliefde Vrucht , werd in het 
j Neederlandfch dus , en dan ook Jo- 
- HANS-BEZIEN , JOHANS-DRUYFJIiNS , 
j Eesekens overzee genoemd : in 't 
Latijn Ribes, Ribesium, of Gros- 
sula transmarina .- in 't Hoogduytfch. S. Johans 
Beerlein in het Franfch Groiseletz transma- 
K. 
rin ; en in het Italiaanfch Ribes , of UvA d'orso. 
Hier van zijn mij m haren aart bekend Xeeven ver- ZeevenS 
fchcydene foorten , als t 
I. Ribes fructu rubro major! , of Aelbe- Verfrfïcy-> 
zienboom met z.eer groote roode Vruchten. II. Fruc- deiboniiu 
tu rubro MINORE) of met een kiejne roode Vrucht* 
UI. Fructu rubro multtplici, of met een roo- 
de veelvoudige Vrucht , wiens Steelen meer dan een 
halve ftxoo breed zijn, waar aan'cr veertig, vijftig, en 
zomtïjds feftig hangen. IV. Fructu nicro, of met 
ten zwarte Vrucht. V. Fructu albescente , of 
met een witachtige Vrucht. VI. Fructu cauneo , 
of met een fchoone Lijf-verwige Vrucht. VII. Ri- 
bes Anclicana fructu rubro dulci i of En- 
gelsche Aelbezie mtt *eer kleyne Bladeren , eneen 
kleynci roode , r^oete Vrucht, Alle zijn ze van dezelve 
Oueekjng en Waarneeming. 
Zij beminnen niet alleen een goede, gemeene, wel- Wat voor 
gemeftte, zandige, maar ook een ftcenige, en kleyige, c ?. n 1 aardc 
wei-omgeimcetcne grond ; inzonderheyd die met nen _ 
zwarte Vrucht', welke daar in grooter en beeter wor- 
den, als in de andere aarde ; een opene , luchtige, en 
gantfeh vrye plaats , ook veel Water. Geeven vroeg 
in 't Voorjaar Bloemen, en in 't midden van de Zomer 
overvloedige rijpe Vruchten. Verdragen fterke Verft 
en alle andere ongelcegentheeden der Winter. 
In deeze onze Landen konnenze aangewonnen WOT- Aan win- 
den op driederley wijzen. n ' n £ 
Eerft , door hare bij de Wortel van zelfs voortko- doorjon- 
mende en Wortel-fclnttende jongen , welke men in S c Sd*** 
Oclobcr, November, Februanm , of Afaert meteen 
afgaande of volle Maan van de oude neemt , en ver- 
pot. 
Ten tweeden , door h.ire jonge T.ikjens , met een Door jon- 
volle Maan afgcfneeden, en in Februarius of A-fae rt ? c Tak " 
.op een donkere of fcfuduwachtige plaats ingeftoken; JCnS ' 
welke, dikmaal met Water begoten zijnde, h&zfo Hertel 
vatten. In het tweede jaar moeten ze van daar geno- 
men, en met een volte Maan der voorgedagte Maanden 
op een luchtiger en beeter ter Zon ftaande plaats ge- 
zet worden. 
Tenderden, door hare Vrucht , of liet Zaad, geno- door hut 
men uyt de grootfte en befte Bedien, rijp genoeg zijn- J- 2li '> CB 
de met een volle Maan afgeplukt. Dc Troffen hangd 
men op om te drogen. In November, Februarius of 
Afaert, ftraks na volle Maan , zayd men ze in een goe- 
de aarde, niet diep, hol en luchtig. De hiervan voort- 
komende Jongen laat men twee jaren lang ongerept op 
de zelve plaats ftaan : daar na opgenomen , en van hare 
regt-neerfchietcnde Flert-wortel tot aan de bovenftc 
x,tjde-fcheuten ontbloot zijnde , zet men ze met een 
volle Maan van Maert weer in. Waar op dan dezelve 
zullen voortbrengen veele veranderlijke Vruchten, de 
een de andere te boven gaande in grootte , verwe 
en fmaak. 
Eyndelijk, indien iemand begeerig ïs, van al deeze Moe 'thett 
foorten van Boomtjens meer als gemeene Vruchten te or, g e me- 
plukken , die gravc ieder jaar in Februarius aan hare ^e^ez^cn 
Wortel een Groef , ruym een voet breed in het ronde : kan bcko- 
vullc dezelve met twee of drie-jarige kleyn gewreevene raea ' 
cn gelijk als tot aarde gewordene Koeyemift : doe dan 
weer een weynig aarde daar op ; zoo zal hij daar aan 
krijgen boven maten groote Aclbtx.ien, en dezelve mcï 
vermaak aanfehouwen, 
KRACHTEN. 
Öode AelbezAen , welke meeft gebruykt , en Str*p. lik 
voor de gezondfte van allen gehouden worden, Sim r- ca P 
zijn koud en verdrogende tot in 't laatfte van j^/Lm 
den tweeden graad ; een weynig te zamentrekkende , simp. cap, 
en dun van deelen. Zij VerfrifTchcn de Mond , 't zij «. 
varfch of geconfijt gegceten ; verkoelen het Bloedt Tra S lll, -i- 
neemen wech de hitte der KoortMn', van de£?tf/, Afaag, ca $' ZZi 
\ji Ltrvtr, 
R 
