i?) Beschryving der lage Boomen, en Heesters, II Boek, 196 
tt'iïcer. 
Actbezii 
bladerer 
Leever , cn alle inwendige declcn des mcnfchclijken 
Ligchaams : verflaan dc Derft % zijn zeer goed voor 
dc Bloedgang , ook in alle pejïilentiale en brandende 
krankbecden. 
jfotbcKAtn~*xp met Zuyker als tot een Bry ge- 
kookt , genoemd Rob , heeft dezelve kragt en uyt- 
werking. Verdrijfd daarenboven de Hen klopping , 
het Braken , de opwerping van de Maag, cn ver- 
wekt eetens-luft. 't Zelve Zap gedaan in een Glas, 
of fteene Vat, als het gegierd of uytgewerkt heeft, 
kan men een geheel jaar lang goed behouden , en in 
Spijzen gebruyken. 
1 Dc jonge Bladeren , of ook de knoppen der Blade- 
ren van zwarte -Aclbcüen, in Spijzen gedaan , zijn 
zeer gezond ; verdrijven de Wurmen , en wcerftaan 't 
■vergif. De Aelbezien zelfs in Brandewijn gclegt, en 
's morgens daar van gedronken , zijn goed tccgens 't 
Graveel, cn een quade of peftilentiale Lucht. 
Mcenig- 
vuldig- 
heyd der 
Venchev- 
de foor ter 
Wat voor 
zij bemin- 
Aanwin- 
ning 
doorluar 
Zaad. 
Door jon- 
ge Loten. 
XXXI. HOOFDSTUK. 
ROOZEBOOM. 
flEcze wel begeerde, van ieder zeer ge- 
bliefde Plant; niet alleenlijk om hare 
É zeer fchoone , bevallijkc, bloozendc 
ürmaaklijke verwe, maar ook om 
((hare verquikkende , vcrftcrkcndc , aan- 
fgename cn lieflijke reuk , een regte 
Koningin der Bloemen, werd in't Necderlandfch niet al- 
]eendns, maar ook Roozelaar van vecle genoemd, 
in 't Latijn Rosa: in het Hooqduytfcb Rose : in 
in liet ItAlittMtfiS» vd 
infcU van gelijken 
Franje b Roses 
Rosa. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
meer dan dertig bijzondere beziens-waardige , en in 
hart /ï/o£-;«f«voo!-namentlijk verfchcydcnc foorten, alle 
in mijnen Tbujn te zien ; waar onder ook geteld moet 
worden ccne met een zeer fchoone , Purpuracbtige 
blamvc Bloem , doch zonder reuk , welke dc Hertog 
van Bornonville uyt /taliën eerft tc Brujfel heeft 
gekrecgen. Onnodig is 't, al de gedagtc foorten hier 
voor tc ftcllcn ; doch vermits ze niet alle van eeven de- 
zelve Queekjng en Waarneeming zijn, zoo zullen wij , 
eerft in 't algemeen van dc ^oo^eMgcfproken hebbende, 
alleenlijk handelen van dc zulke , die in baren aart iet 
bijzonders hebben , waar op te letten ftaat. 
AI te z^men beminnen ze een gemeene , ïandigc , 
fteenige, ook een kleyachtige , luchtige, en meteen 
of twee-jarige Koeyemift genoegzaam voorziene grond: 
eennpene, vrye, wel ter Zon gcleegcne; ook, doch 
niet zoo geeme , een fchaduwachtige plaats, cn veel 
Water. Geevcn niet alleen jaarlijks in 't laatftc van 
May, cn begin van Jttnim, een heerlijke Bloem, maar 
ook dikmaal volkomen rijp Zaad. Verdragen Sneeuw, 
Rijp , fterke P r orft , en alle andere ongelcegcnthceden 
des tijds, zonder ccnigc mocyclijkheyd. 
Op drie bijzondere wijzen worden ze aangewonnen; 
te wectcn ; 
Eerft-, door Zaad; 't welk met een volle Maan van 
Oèloberof November'm een Pot, of Bakje, om'sWm- 
ters binnens huys bewaard tc konncn worden , een ftroo 
breedte diep werd gezayd. Dan komen in de volgen- 
de Zomer vcelc jonge Roo^eboomtjens daar van re voor- 
fchijn ; welke echter zelden voor 't zeevende of agtfte 
jaar daar na cenige Bloemen van aanzien dragen ; maar 
gemeenlijk alleen enkele. 
Ten anderen 3 door hare bij dc Wortel of boven de 
aarde uyrgefchotcne jonge Loten ; welke of van zelfs 
Hertelen vatten ; of, en veel eerder, dezelve bekomen, 
ingefneeden en met aarde aangevuld zijnde. Deeze 
mag men niet alleen door de gantfche Herfft , maar 
ook in Ftbrnarim of ALtert, met een waflende Maan 
verplanten : cn wanneer 't in September gefchied , dra- 
gen zc noch in dc volgende Zomer Bloemen. 
Tenderden : Snij in Februarius, met een volle Maan, Ponder- 
zoo veele Loten af als gij begeerd, van twee of drie lin S cmi - 
Leeden in hare langte. Maak dan gruppels , of groef- n,er " n 
jens , op een nicuwlijks gemeftte donkere of fchaduw- ning." 1 " 
achtige plaats : leg'cr dceze Loten in, plat neer in dc 
lengte, en ftroy'er zoo veel aarde over , datz'erdrie 
vingeren breedte onder bedekt zijn. Hou dan dceze 
grond welzuyvcr, door 't uytwicden van allcrley ruygt; 
en begiet zc, bij droog Weer, zomtijds eens met Ree- 
gen-watcr. Dus zullen zc binnen een korte tijd niet al- 
leen van zelfs Mortelen fchicten , maar ook jonge Lo- 
ten voortbrengen : welke men twee jaren lang op de- 
zelve plaats laat ftaan. Daar na werden ze opgenomen; 
een weynig afgcfnoeyd, en verplant, ftraks na de volle 
Maan van Oei ober of November , op een luchtige plaats, 
waar men wil. 
Indien iemand groote, fchoone, zeer uytftcekende Om altijd 
Rooien wil bekomen , die fnijdc ieder vijf jaren zijne 
Roozeboomen tot dc grond toe af, en vervarflehc dc fi"oze- 
aardc genoegzaam met twee-jarige Koeyemift. In elke boonjente 
Herfft-tijd, ontrent Ottober , een weynig voor volle hcbbcn - 
Maan, neemchij dezelve met een Schaar bovenaf; zoo 
zal hij zijnen Hof gedurig voorzien vinden van goede, 
cierlijkc Rooien. Want indien een Roo&eboom weldra- 
gende zal werden , zoo moet hij ieder jaar gcfnoeyd 
zijn. 
De Rosa flore luteo pleno en luteo ple- Geeledub- 
NO RUBRIS MACULIS VARIECATO, of GEELE DUB- bc!e Rooï > 
BELE ROOS, en DUBBELE GEELE RoOï, mliT ROO- g^RooI 
de streeken en mjbww» vcrcicrd , zijn van zulk met roodc 
een aart, datzc willen gezet zijn op een goede warme rt r «ken. 
plaats , cn dikmaal met Water begoten. Als hare knoppen 
zullen beginnen op te gaan, moet menzc vvclwagtenen 
dekken over nagt -voor Reegen en Dauw , anders be- 
flijmenze boven zeer ligtclijk , en konncn zich dan 
niet openen. Geevcn ook, bij drooge Zomers, gee- 
ne Bloemen , indien zc niet dikmaal met Recgen- 
water aan hare Wortelen zijn begoten geweeft. Wee- 
gens dc veclhcyd harcr bladeren barftenze zomtijds in 
het midden van malkander. Zijn van een fchoone , 
gantfeh aangename , cn verwonderens -waardige hoog- 
geelc verwe , waar onder zich in de eenc foort een sar- 
dig rood vermengd. 
De Rosa semper virens, flore carneo ple- Altijd 
NO, of MENSANA , dat is , ALTYD GROEN-BLYVEN- grocn-blij- 
DE ROOZEBOOM, MET EEN DUBBELE LYFVERWI- J1 CI1 ^ C 
ge Bloem, of die ieder Maand door 't gcheclc jaar boom!" 
Bloemen cn Knoppen geeft, blijft wel, 's Winters buy- 
tcn ftaandc, gelijk dc andere foorten, over, doch ver- 
heft dan hare anders altijd blijvende groenheyd. Moet 
dcrhalven met een afgaande Maan van Oclober , Ao- Hoe waar 
vember of Februarius in een Pot gezet zijnde, in het te ncc " 
laatftc van Oclober , of wel eerder , na gelecgentheyd Srf"'t« 
van de tijd , binnens huys op een bcquamc plaats ge- lieelcjaar* 
bragt worden , daarze door dc Vcnftcren tecgens het K nopp=n 
Zuyden geopend, op dat'cr dc Zon dies tcbecter zon- " Bloc " 
der verhindering in mogt ftralcn, een gedurige Lucht hebbel 
mag genieten, zoo lang dc koudehet wil toelaten. Zoo 
weynig als mogelijk is moet men dceze foort van Roo- 
Zstboemen 't vuur doen voelen ; maar noch veel meer 
haar voor de Vorft wagtcn. Dan behouden ze niet al- 
leen dc Bladeren , maar geevcn ook , gedurende dc 
gantfche Winter, Knoppen, cn Bloemen ; inzondcr- 
heyd als 't weynig vrieft, en datzc, zoo haaft dc Vorft 
voorbij is , zomtijds bij aangename dagen weer wor- 
den buyten gezet, om Lucht en Zon op nieuws tc ge- 
nieten; doch 's avonds altijd weer binnen gebragt, tot 
datze geheel buyten blijven mogen, gefteld op een 
goede luchtige plaats. 
De Rosa Hierichontea , of Roos van Je ri- Rozen van 
cho, bij elk zoo genoemd, mogt, mijns oordeels, veel J er '<-ho. 
meer gehouden worden voor een Halimus marinus ^ n , be " 
" - - deuken 
