JP7 
R 
o o z n b o o m. 
Aanwin- 
ning, 
op deczen syriacus, of Zee-porcellein uytSyrien; met 
welke deeze foort in allen dcclen zeer wel, maar gecn- 
zints met een Roos, overeenkomt. Waft ook nier on- 
trent dc vervallcne Stad Jericho, maar in Syrien, 
cn ontrent dc Roode-zee. De gcene, welke hecdens- 
daags by Jericho grocyen, zijn geen andere, dan on- 
ze gemecne Lijf- veilige Provencie Rozen, gelijk 
Trt. Btüo- Petrus Bellonius, die deeze Gcweften heeft door- 
m«j. rcyfd, genoegzame getuygenis hier van geeft. 
Watvoor Zij bemind een zandige aarde , welke van een goc- 
eeoaardc de, en geen fchimmilige reuk is; met een weynigtwee- 
ieaT 8 "" I,acr ^ cm '^ cn een-jarige Hoenderdrek door- 
mengd , in een Pot gez,ayd zijnde: een openc, war- 
me, vryc, wel ter Zon geleegcnc plaats, bevrijd voor 
koude Oofte- cn Noorde-wmden ; ook matige vochtig- 
hcyd. _ Geeft niet alleen ieder jaar Bloemen , maar 
ook bij goede warme Zomers, volkomen rijp Zaad. 
Blijft niet langer dan cene Zomer in 't leevcn. Werd 
ieder Pborjaar , met een waflende Maan van Macrt , 
Jtyru oï May , weer op nieuws in ccn Pot luchtig gc- 
z.ayd, en geenzins verplant, vermitsze in zulk een ge- 
val geen Zaad zou konncn voortbrengen. 
Zommigc deezer Planten trekken zich in den Herfft 
met nare Takjetts boven een weynig rond te zamen , 
doch andere niet. Maar , noch groen cn wcl-gcfteld 
zijnde , teegens een volle Maan in den Herfji met 
de Wortel uyt *lc aarde genomen , en binnens huys 
Opgehangen, pm zoctjens te drogen , fluyten ze ziek 
becter; alhoewel ook bij cenige geen verandering werd 
vernomen. 
Idele in- Dccze , dus langzaam drogende, en 2ich boven in- 
SlSe. KF Ce " T™' 8 ^T^ictczamen-gctrokkcn heb- 
vm Vt - UL bende, zouden, gelijk hccdcnlcu.i ö , °„ ™i c .„„ r ^ 
geloofd, alleenlijk in dc Kersnagt t'clkens zich van zelfs 
weer openen ; waar bij noch veel andere inbeeldingen 
werden gevoegd; doch de ervarenthcyd Iecrd ons regt 
het teegcndeel. Want zoo dikmaal als ze in Water ge- 
zet worden , ontfluytenze zich , en geevcn zich van 
malkander; ook fchoon men dit meer als tien-maal in 
een jaar beproefde. 
Dc RoSA MÓSCHATA FLORE ALBO PLENO of 
WITTE MUSCUSROOS MET EEN DUBBELE B[_OEM, 
blocyd zeer laat , als andere Bloemen alreeds afgevallen 
zijn. Deeze foort brengd haar mcefte Bloemen voort 
uyt dc punten der Talken; ja dikmaal dc befte uyt ha 1 - 
re OÏeuwKjks uyt de aarde opgefchotcne jonge Loten ; 
zittende tros-wijz.c bij malkander. Van onder af gaan 
ze eerft open. Tien , twintig , dertig , ja dikmaal 
meer dan vijftig ftaan in cencn Tros opwaarts , na dc 
wijze van ccn Piramide , zeer aangenaam voor 't ge- 
zicht, cn van een lieflijke reuk , doch niet groot van 
Bloemen; en die ook, wcegens hare recderheyd , door 
koude reegenen haait verderven. 
De gcheclc Struyl^vricfd, bij fterke Forft, dikmaal 
tot aan de wortel dood j welke, als mep. 't verfiorvenc 
affnijd , in 't Voorjaar weer op nieuws uytloopt. Is 
dcrhalven niet ondienftig , dat ieder jaar teegens de 
Winterde gedachte Struyken bedekt worden 'met droog 
Turfmul , of Run , uyt de Schoenmakers kuypen , 
wel hoog en dik daar rondom gedaan ; ook overlegt met 
Pannen, om de Reegen van haar af te wecren. Dan 
blijven ze daar onder al te zamen goed, groen, cn wcl- 
gcfteld, al vrieft het zeer fterk cn langdurig. Niet voor 
in het begin, of in 't midden van de Macrt, na gelcc- 
gentheyd van dc bcquaamheyd des tijds, moet men ze 
Voorzor- weer ontdekken, 't Is ook niet quaad, dat men, voor- 
ge. zichtigheyd gebruykendc , altijd ccne dcczer Roz.en , 
met een volle Maan van Macrt in ccn Pot geplant zijn- 
de, 's Winters binnens huys beware , en met ccn ma- 
tige vochtighcyd onderhoude, om door dit middel, in 
geval dc andere ecnig ongeluk overquam , niet geheel 
van deeze foort beroofd te zijn. 
Om Ro- Wil iemand Roz.cn een lange tijd goed houden „ die 
zen lang plukke haar af, ter wijlzc noch gefloten, en wel droog 
198 
Witte 
Mufcus 
aan li: hou 
wing. 
Zonder- 
linge 
Waarnee- 
ming. 
zijn. Lcggczc in een hard gebakkene grauwe Pot, goed te 
tot boven toe vol. • Werp dan een weynig Zout in houden, 
goede Franikhe Wijn , en giete die , bij manier van 
befprenging , daar over. Dek dan de Pot digt toe 
met ccn dekzel , cn ftel ze in een donkere kelder. 
Als gij naderhand eenigc Roz.cn daar uyt haald , zoo 
droog ze bij de Zon , 't vuur , of teegens een warme 
Oven. Dan doen ze zig open , crugecven ccn goede 
reuk van haar. 
Deeze bezien s-waardigc Bloemen zijn , zoo wel wee- Ach. Tati 
gens hare bevallijke verwen , als aangename reuk , in '**• »■ 
oude tijden, niet minder als nu, van elk in een hooge ? ™f* r ' 
achting gehouden geweeft. In een algemcene blijd- zjwm. 
fchap wierden ze voor de Wagenen der Koningen ge- W. i. 
ftrayd , 't zij los daar hecnen , of tot kroontjens ^stefich»- 
volgtcn, volgens 't verhaal van Stesichorus. iWra & 
Niet alleen in gemecne , maar ook in bijzondere in Carm. 
maaltijden cn bijcenkoomflen pleeg men van Roz.cn frfytrt. 
fchoone Kroonin oïKranjfen te vlcgtcn, en al deGalten p]-**}^ 
daar mee te vercicren , volgens 't bcrigt van Marcus f*#. ai!" 
Tullius Cicero. Méwtmt. 
Daarenboven wierdenze» ter oorzaak van harer tcc- 5f(j* a * 1, 
dere zachtighcyd , zeer begeerd van de Koningen , en olid.lii.ti 
die geenc die Koninglijk leefden: want zij lieten Kuf- Fafi. 
fen daar mei vullen, om, daar op zittende, dies te gc- fhïloftrat. 
makhjker te mogen ruften. Deeze gewoonte was zeer g,,^' 
gemeen bij dc Koningen van Bithymcn , als ze in hun- Hè. x. ' • 
nc Wagens recden. C»«wW. 
Waar uyt naderhand gevolgd is, dat men de Rozen, *j ''-f"^ 
als, gelijk het VrouwcLijk-gcflagr , zacht , tccder en rem. 
wceklijk zijnde, de Afgodin Vcmu heeft toegeè'ygcnd, 
en gewillig opgeofferd. Want zij gebruyktenze, on- Tbeocrit. 
Her meer andere , niet alleen in hare hoofifte Go*ds- ^ Folfph. 
dicntU,, . moaf 00 k i n ] iaar hoogfte weliuften ; ver- C /'"'' ,tU } 
mits ze, gemakkelijk daar m en op leggende, de dertel-/^ ,ó 
hcyd harer drift en op dezelve voldceden , en daar iu 
haar hoogfte vermaak namen. 
Dan noch wierd de Roos van dc Oude gebruykt tot Herat. hè. 
een tecken van ftiUvnjgcntheyd. Alle kakelaars, on- •* fyjfl- 
nutte klappers, en zulke, die haren mond niet behoor- ^"''^' e % 
lijk wiftcn te bedwingen , wierd ccn Roos voorgchou- Eiè. taf. 
den, en aangeboden ; om haar indachtig te maken , 4/- 
dat ze, tot haar cygen voordeel , hare tongen moeften 
leeren betoomen. 
Na zoo vcelc verlopcnc Ecuwen , is, noch in dccze tec- Nceder- 
genwoordige, zulk een gewoonte bij dc Ncedcrlanders 'andfeh 
niet gantfchkjk in vcrgccVnhcyd gcftcld , gelijk genoeg fpre ^T. ' 
bekend is. Dikmaal beeld men boven de 1 afel ccn 'c is onder 
^oojaf, tcntcckcn, dat alles, wat onder dezelve ge- de Roos 
fchied uyt vrokjkheyd , openhartighcyd , cn kortswijl ; B eftt " cJ - 
of onder de vrienden , vreemden , oude cn jonge per- 
zonen uyt onbtdachtheyd, of haaftigheyd, bij 't drin- 
keri van een Glaasje , mogt gefproken worden , ftil 
blijven , en op gcenerley wijze buyten dit gczelfchap 
verbreyd , in vcrgcctcnthcyd gcfteld , en noyt meer 
gedagt zijn zou. Gelijk dan ook, als men van mal- 
kander zijn affcheyd neemd, gemeenlijk gezegt word: 
't is onder de Roos ge fchied. 
Maar ofwel de Roz.cn zeer aangename Bloemen zijn, Mcnfchcn, 
echter wcrdcn'er gevonden, welke der zclver reuk niet d ' e dcRo. 
konnen verdragen. Onder deeze was niet de minftc te zc reillt 
reekenen dc Kardinaal Olivier Caratpa ; want ic- dra -cn 
der jaar, in den tijd der Rez.cn, moeft hij zijn Pall-ys toimcn. 
verlaten, en deed zich, zoo lang deeze Bloemen in wee- f' er - 
zen waren , in 't Qsurwaalxc Romen opfluyten; ook ™Hi f J s i. 
dc poorten cn deuren met Wachten bewaren , op dat Statig. 
niet iemand, hem noodwendig te fprceken hebbende, Excrt : 
bij geval met een Roos voor hem verfchijnen mogt. ' * 3 ' '°' 
Defgelijks kon Petrus Meeinus , een vermaard itf'*"- 
Edelman onder de Rum 
nejHx 
de Reuk der Roz.cn < i'" 
niet lijden. Ook niet zeeker Monnik van de Or- 
den Dominici; van wicn Amatus Lusitanus ver- 
haald , dat hij , zoo haaft hij ccn Rüz.en-reul^_ vernam . 
of alleen van verre een Roos zag , ttrftond in befVij- 
N i meling, 
C1.r--n.3d. 
