ïoi Tamarischeoom. Boomachtig Stratiotes. Spirea &c. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren, Takken , Bloemen, Wortel , Bafi 
en Hout dcezer Hoornen zijn door-fnijdcndc , 
rcynigcnde , afvagcndc en een weynig te zamen- 
. trekkende van aart. In wijn gekookt, gencezertzc alle 
hardigheid en andere gebreeken der Altlt , als men twee 
of drie-maal ieder dag een kleyn Roemertje daar van 
drinkt. Openende verfloptheyd der Nieren, Blaas, 
Longe , en der andere inwendige dcclen des menfehc- 
lijkcn Ligchaams. Zijn goed voor de Geelzucht , 
braking , langdurige Bttyk-loop , en bloeden der 
Bloed- 
V rouwen. Drijven 't Graveel af ; bevorderen zeer de 
Water-makjng. Zijn ook dienflig teegens de kou- 
de Pis, de Melaatsheyd , de Spaan fchc Pokken, Zee- 
■ righeyd , Schurft igheya , en Pttyftcn. Helpen daarenbo- 
ven 3c Waterzuchtige , ende fiuaarmoedtge menfehen; de 
Galzuchtige , en die zig van [waar Bloed gcqueld be- 
vinden. Zij verzachten het Tand-vlccfch ■ maken de 
Tanden vafl: ; verjagen de Jmerren der zelve , en de 
leepheyd der Oogcn. Geneezen de beetcn van giftige 
Dieren, wanneer men de gedagte Wijn, of een Drach- 
ma van 't Zaad gcbriiykr. 
De^Z/c/jvan dit Hout verdrijfd ook iWcrhy Schurft - 
t heyd; verdroogd de onzuyvere Gezwellen, en flopt, de 
Vrouwelijke Vloeden. 
De Looge van de zelve docd dcLuyzen Jlerven, 
XXXIII HOOFDSTUK. 
BOO MAChtig 
STRATIOTES. 
It fchoon en bezien s-waardig Zilver- 
gewas, bij mij vyxZaad, onder veel an- 
dere, in 't jaar 1654. uyt Italien over- 
» gezonden , voortgekomen , werd dus 
in het Neederlandfih genoemd : in het 
r Latijn Stratiotes arborescens; en 
ift ket Italiaanfch Stratiote arborea. 
Deeze Gewajfctt beminnen een zandige , goede , 
gantfeh niet muf riekende of fchimmclige aarde ; met 
* een weynig twee-jarige Pacrdemift , het Mol uyt van 
binnen verdorvene oude Boomen, en een-jarige Hoen- 
derdrek genoegzaam doormengd : een zeer warme , 
opene, vrye, en wel ter Zon gclcegene plaats; befchut 
voor alle koude zoo Oofie- als Noordenwinden , en ma- 
tige vochtighcyd , in der Zonnen warmte lauw ge- 
maakt. Geeven , doch niet als bij hecte en drooge Zo- 
mers , witte Bloemen , beftaande uyt vier Bladeren , 
welke voortfehicten uyt de uyterfte punten der Tal^- 
jens, vier, vijf en zes in 't rond boven malkander : 
maar in deeze Gewcflcn komt' er noyt eenïg rijp Zaad 
van. 
Lange jaren blijven ze in 't leeven. Zijn echter zeer 
tecder van aart. Konnen dcrhalven gantfchelijk geen 
koude Herfft-reegenen , mifltge Lucht, flcrke Winden, 
Hagel , Rtjp , Sneeuw , of eenige Vorfl verdragen. 
Moeten in 't laatft van September , of ten langftcn in 
*t begin van Oflober , na de goede of quade gcfleltcnis 
der jaarstijd, wel dioog zijnde, binnens huys worden 
gebragt; op een luchtige, bequame plaats gefield, daar 
zc door de Venfteren de verwarmende Zonneflralcn 
ïnogen genieten, tor dat de koude zulks niet meer wil 
gedogen ; 't welk gcmcenelijk gefchicd in 't laatfte van 
Oclober. Als nu in November de koude en Vorfl ver- 
meerderd , moeten zc genieten de warmte des vuurs 
door een yzeren Oven; mariglijk, eerft om den twee- 
den; daarna ieder dag. Doch wanneer 't zeer flerk 
vrieft, zoo dat men vreeft, de Vorfl zou binnens huys 
mogen doordringen, moetmen ieder dag tweemaal, en 
1QZ 
op het alderfclft driemaal ftoken ; te-weeten , 's mor- 
gens ontrent ten zecven , 's middags ten een, en 's a- 
vonds ten zes uren. 
Als nu de Vorfl en koude op 't hoogfte is geweeft , m hc- 
werd ook 't vuur weer verminderd ; echter moet men waard rec- 
tot den aanvang van Februanm ten minflen ieder dag |"^ e 
eens daar in ftoken ; daar na om den tweeden dag maar gc £hce- 
eens ; 't welk gemeenlijk duurd tot den zefden , agt- den van de 
ften of tienden Maert. Dan houd men , indien het v, ' lntcr - 
de tijd cenigzints wil toelaten, gehceldaarvan op. Ook 
zet men , bij goede dagen , dc Venfteren nu en dan 
eens open, op dat ze dus dc Lucht allenxkcn weer mog- 
tcn gewoon worden. In 't laatfte van Maert doed " 
men dit ieder dag ; daar na nagt en dag , tot op den 
twintigften van April , een dag vroeger of later, na 
gelcegenthcyd dat dc jaarstijd goed is. Op welke ge- 
noemde tijd zij met een zoete Lucht cn aangename 
Reegen weer buytcn gefield , doch voor Hagehge 
of Sneeuwachtige vochtigheid , koude nagten , en fchra- 
le, hayrige winden voorzichtig gewagt, en wel gedekt 
worden. 
Jong zijnde , laten ze zich in deeze Gewefïen op- Hoog'e in 
queeken tot een vcrmaaklijk cn zeer bevallig Boomt je , j^ Q lk;Li11 " 
ter hoogte van een voet ; ook noyt hare aardige , tce- 
dere, witachtige, lange, fmalle , en aan hare kanten 
gekartelde Bladertjens vallen , ten zij door ouderdom, 
of cenig gebrek. 
Zij werden alleenlijk aangeivonnen door hare bij de Aanwin, 
Wortel of ecven boven de aarde uytlopende jonge nin E ,n 
Scheutjens ; welke men ten halven , op dc wijze der °? ( . i i j en ' c " 
Angeliercn, infnijden, met goede zandige grond aan- 
vullen, daar na (alszc wortelen gefchoten , cn een jaar 
over gefiaan hebben , om dies te fterker te zijn , en tc 
beeterte 1-nnnrn qroeyen) met een wallende Maan van 
April opnecmen , cn m Potten verplanten kan. Voor- 
zichtig, en zonder de wortelen , te raken , moet men 
ze van de oude afTnijden ; op een warme plaats neer- 
zetten , cn veertien dagen lang voor de Zon dekken : 
ook in de Winter met niet te veel lauw-gemaakt Rec- 
gen-watcr van boven begieten, en deezer wijze droom- 
achtig onderhouden. 
Dit Edel , bcziens-waardig , tceder Struvel-gewat F.ygmilij- 
krijgd uyt een bleek-bruyn geverwde wortel ( Hout- kc be - 
achtig , onder in twee of drie dcelen gefcheyden , cn ^'jving 
omvangen van eenige dunne daar uyt voortic hielende 
Veczeüngen ) eenige weynige regt-opgaande Steden ; 
welke men op «wc na wegneemt. Deeze zijn Hout- 
achtig van aart; rond, dun van Bafl, met een zuivert 
witte wolttgheyd aaidig bekleed ; inwendig geelachtig 
van vcrwe. Aan dezelve komen voort zeer fchoone en 
tcedere Bladert jent s , nuuytdeccne, dan uyt de an- 
dere zijde, luchtig en boven malkander gefield. Zijn 
gemeenlijk meer opwaarts gekeerd, als neer-hangende: 
zoo wel een alleen zittende (op geen Steeltje ruftende, "ndeBla- 
maar hare voornaamfte Steel onder ten halven omhel- t)cren - 
zende) als twee, drie, vier en vijf bij malkander ge- 
voegd ; ook zoo vecle hier en gintfeh op korte wi'tte 
Steeltjens onder digt bij malkander tc zamen-gcfteld : 
een kleync vinger, twee vinger-lcedcn, en ook minder 
lang; een ftroo, wat min of meer, onder breed; daar 
na fmaller wordende , en voor in een fnits puntje eyn- 
digende : in het midden voorzien met een regt-door- 
gaande Rugge, of Adertje: aan beydc dc randen, op 
de wijze van het Sedum mtnus, Klcyne huyslookj of 
Vogel-veeder tjens , wat rond ingcfnetden , gekarteld , 
of getand, en met een witte Zilver-verwe zeer fchoon 
vercierd. 
Uyt de bovenfle punten der Takjens (pruyten drie, cn van de, 
vier , vijf , zes of meer Bloemen , in het ronde , Blocmeo» 
Wayers-wijze bij malkander gevoegd ; ruftende op 
korte en tecdcre Steeltjens; ook, gelijk de gchcele 
Plant, wit van vcrwe, niet groot. Befhwn uyt vier 
ronde Bladertjens; en hebben inwendig eenige wey- 
nige kleyne geele Knopjens ; welke in deeze Landen 
N 3 ia 
