10J HoNDSKARSSEN. AlATERNUSBOOM. 
iq6 
gckrccgen , en dezelve een jaar oud zijn geworden, 
neemt men ze mer een afgaande Maan in April van 
dc oude af , en men verplant ze op ccn bcquame 
plaats. 
D: 
Ecne heeft 
gcblocyii 
ET 
Hoedanig 
me ii haar 
KRACHTEN. 
iE Vruchten van Handskarffen met roode Be- 
) z,ien worden in JVoorweegen van de Boeren 
gegeeten : maar indien iemand te veel daar van 
neemt, zal hij purgeeren-, en de Kramuagie of Schurft- 
heyd krijgen. 
De blauwe Vruchten van Hondskarffen , welke de ge- 
daante van die der Cormeljeboom wijfje dragen, wor- 
den gcbruykt om'er mee te verwen. 
XXXVI HOOFDSTUK. 
BOO MACHTIG 
SPINA GIE 
uyt AMERICA. 
Iet zonder rceden werd deeze zeer (choo- 
nc, vermaaklijke, altijd groen blijvende 
Plant , wcegens de groote gelijkvor- 
mighcyd , dus in het Neederlandfch 
genoemd. In het Latijn Spinachia 
frutescens Americana; en in het 
Italiaanfch Spinace akborha di America. 
Zij bemind ccn zandige , goede aarde , van geen 
fchimmeÜge reuk, met een weynig twee -jarige kleyn- 
gewreevcne Paerdemift, een-jarige Hocnderdrck, en 't 
Mol uyt verdorvenc Boomen , of in des zclvcn plaats 
't Mol van verrotte Boombladeren , doormengd : een 
warme, opene, vrye, luchtige, wel ter Zon gclccgc- 
nc plaats; cn tamelijk veel door de Zonncftralen lauw- 
gemaakt Rccgen-water. 
In deeze Geweften groeyd zc ruym drie voeten 
hoog. Laat hare Bladeren niet vallen , ten zij door 
ouderdom ; anders blijvcnzc altijd groen. Deeze zijn 
cierlijk, wat blinkende ; van naturen regt teegens over 
malkander gefield aan hare zeer Doornige doch ronde 
Steden , ruftende op korte Steelt jens : tuiïchen welke 
dc Bloemen voortkomen , aan geen lange , doch met 
twee kleyne , flcgtc , en geen gekartelde Bladertjes 
voorziene Steelt jens , vijf, zes, of zceven tros-wijze bij 
malkander zittende , cn dc eene na de andere open- 
gaande. Dc gedagte B/aderen zijn onder bekleed met 
een witachtige wolligbeyd; boven met een zeer lieflijke 
groenheyd ; ontrent ccn hand lang , en vier vingeren 
breed, voor aan echter cyndigende in een ftompachtig 
punt; aan dc randen nu flerk, dan flauw, of een wey- 
nig onordcntüjk ingekerfd ; teedcr van aart , niet zeer 
dik van fubftantie ; met een regt-doorgaande groote 
Ader, waar uytvecle kleyne, doch genoegzaam zicht- 
bare Adert jens voort fpruy ten ; voorts onze gemeene 
Spinagte in gedaante zeer gelijk. 
Zelden bloeyen z,e in deeze kouöc Landen , ten zij 
met hectc en droogc Zomers-, in 't laatftc van Jttlnts, 
of in het begin van Augnjhis. Gcevcn noch veel min- 
der eenige Vrucht of Zaad. In 't jaar \666. heeft in 
mijnen Thuyn te Groeningen ecne van deeze foort , agt 
jarenoud, cenigc Bloe men voortgebragt , welke van 
vcele zijn gezien. Zij vertoonen zich , vercierd met 
een aangename Purpur-verwe , in 't midden voorzien 
met ecnigc geele Hoofdjens, cn beftaandc uyt vijf Bla- 
deren , zeer aardig. 
Deeze Boomachtige Spinagte is niet zeer teedcr van 
natuur: kan ook, gedurende de Winter, lichtelijk en 
zonder groote moeyte worden bewaard. Verdraagd 
echter zeer ongeerne veel koude Htrfjf-recgenen , fter'kc 
winden, necvelige Lucht , Hagel t Rijp, en felle Vbrfl. 
Werd derhalven , met een volle Maan van April in eed 
Pot geplant zijnde, in't hzxftzvm September , of begin 
van Oilober , na dat de jaarstijd zich aanfteld , boven 
wel droog geworden zijnde, binnens huys gebragt, op 
een goede, bcquame, luchtige plaats , daar gedurig van 
November af tot aan Maert , door een vzeren Oven , 
of anders alleen met .vriezend Weer, eerft om den an- 
deren, daar na ieder dag, encyndebjk, op'talderkoud- 
fte, twee- of driemaal in elke vierentwintig uren word 
gevuurd. Moet ook in de gantfehc Wmier-ttjd van 
onder in een Pan matig Reegen-water worden gegec- 
vcn, tevoren lauw-gemaakt. 
In het begin van Maert , als de Vorfl en grootftc c " fa *» 
koude voor bij is, moet men, met goed Wéér, overdag on'icrhou 
dcVcnfteren weer een weynig openzetten ■ daar na ieder £"11" 
dag; en op het laatfte van Maert, of in het begin van 
April , dag en nagt , tot aan den vijftienden of twin- 
tigftcn der laatftgcnocmdc Maand , op dat dit Gaau 
langzamelijk dc Lucht weer gewoon mogt worden. 
Op dc gemelde tijd brengd men ze weer buyten in 
dc Zonncftralen , met een aangename zachte Rccgen. 
Maar ook moet men ze bewaren cn voorzichtig dekken 
voor Sneeuwachtige vochtigheid, koude nagten , hayr'r* * 
ge en fchrale winden. 
Deeze zeer rare Plant, kan in onze Gewcften aan- Aanwin- 
gewmnen worden duor twee bijzondere middelen ; nln 8 
te weeten : 
Eerfl door Zaad, varfch en goed uyt America cioorZaad, 
overgezonden , het welk men met een voile Maan (of 
ftraks daar na) van Maert, April of 'May niet diep 
zayd in ccn Pot , gevuld met goede , zandige , ge- 
meene grond. Als het nu opgekomen is , mag men 'c 
niet , voor dc derde Zomer daar na , met een voïle Maan 
van April verplanten , en in dc voorhecnen befchrce- 
vcne aarde zetten. 
Ten anderen, door bij dc Wortel of boven dc grond Dot,r j on ' 
uytlopcnde jonge, bequamc, een-jarige Loten; welke S* 7 Lot " - 
men met een volle Maan van April ten halvcn infnijd, 
op de wijze der Angelieren , en dan met aarde dekt. 
Als ze nu wortelen gekreegen hebben , en dezelve ccn 
jaar oud geworden zijn , neemt men ze van dc oude af, 
en men verplantzc met een volle Maan van April in 
Potten. Indien men tot dccze verzetting wou tree- 
den , eer dc wortelen den ouderdom van ccn jaar had- 
den bekomen , zoo zouden , weegens der zelvcr tcc- 
derheyd , de Afz.etz.els groot gevaar van te vergaan 
onderworpen zijn. 
KRACHTEN. 
DE Wortel van dit Gewas is 
in den derden graad; ook bitter 
fmaak. 
Een lood van de gedroogde Bafi met Wijn en een van deeze 
weynig Zuyker in genomen , is goed teegens allcrley ?hat - 
Koortsen : ook voor de geene , welke zich gcqucld 
vinden van een qnade Borfi , I-Joej} , of Waterzucht. 
Vcrfterkt ook alle inwendige deden , en jaagd door de 
Stoelgang- uyt alle quade vocht igheeden. 
warm en droog Artzenyen 
fcharp van 
XXXVII HOOFDSTUK. 
ALATERNUSBOOM. 
Ok een aangenaam en altijd groen Namcri.. 
blijvend Struvet-gewas , werd in het 
Neederlandfch met dcezen , en, mijns 
weetens , gcencn anderen naam ge- 
noemd. In het Latijn en andere Ta- 
len mecde Alatprnus : in het Ita- 
li.ianjch Alaterno. 
Hier 
