io7 Beschry^g der lage Boomen, en Heesters, IIBoek, 108 
Vijfon- 
derfcbey- 
dcne loor 
Wat vooi 
een aarde 
.ij bcuii 
oen. 
Mier van zijn mij in haren aartbckendgeworden vijf 
onderfcheydene foorten : te wceten : 
I. Alaternus folio oblongo j of Alater- 
nusboom met Bladeren , een weynig langwerpig. 
II. AlATERNI.'S FOLIO SUI5RUTUNDO, of ALATER- 
nusboom met ontrent ronde Bladeren. III. Ala- 
ternus VOMITIVA VlRCIMANA , of BRAKING- 
VERWEKKENDE A L AT ER SUS R OOM tfjft Virginien. 
IV. Alaternus folio rotundo margine ar- 
genteo, of Alaternusboom met ronde Bladeren, 
en fchoonc witte gelijk^ als Ztlvere kanten. V. Ala- 
ternus folio rotundo albis striis, Ac pun- 
Ctjs, VaRiegato, of Alaternusboom met ron- 
de Bladeren , lange jlreeken > ett witte flippelen , aar- 
dig gemarmeld ; welke zich in dc Aday-maand begin- 
nen te vertoonen , en ïn September weer vergaan , doch 
t'clkcns in 't volgende jaar zich weer op nieuws op de 
Bladeren laten zien. Alle zijn ze van eeven dezelve 
Oueekjng cn Waarneeming. 
Zij beminnen een gemcene, zoo wel zandige als geen 
zandige, doch met twec-jarige Paerdemiit matig voor- 
ziene grond : een warme , opene , luchtige , wel ter 
Zon gelccgene plaats, cn , gedurende dc Zomer , ta- 
melijk veel Water. Geeven niet alleen jaarlijks Bloe- 
men, maar ook, bij goede droogc tijden , volkomen 
rijp Zaad. 
De Bloemen komen tros-wijze voort luUchen dc 
Bladeren , in het begin van A4aj , of het laatfte van 
April , aan kleync Steelt jens. Zijn uyt den geclen 
groen, en beftaan uyt vier, of ook uyt vijf Blader t- 
jens. Blijven cenige dagen lang in haren Bloey , eer 
ze afvallen. 
Het Zaad, of de Vracht, is rond, klcyn; eerft 
groen, daar na rood; cyndelijk gantfeh zwart, en 
werd gerimpeld. Als men dit ziet , heeft het zijne 
volle rijpheyd bekomen. 
De A laternus boomen zijn tamelijk hard van 
aart : konncn echter niet wel vccle koude Herfjl-ree- 
genen, Storm-winden, Rijp, of fterke Vorfl verdragen. 
Moeten derhalvcn, met een volle Maan van April, in 
Potten of houte Bakken, na geleegentheyd harer groot- 
Waarnee- tc en vcelheyd harer Wortelen , geplant zijnde, in 't 
begin van Oilober binnens huys gebragt worden , en 
gezet op een luchtige plaats; daar ze, bevrijd voor een 
doordringende Vorfl , weynig warmte van 't vuur ge- 
nieten , of waar in alleen bij vriezend Weer werd ge- 
vuurd : gedurende dc Wintertijd onderhouden met 
weynig lauw-gemaakt Rcegcnwatcr; 't zij door bcgie- 
ting van boven , of door een Pan van onder. Niet 
voor den aanvang van April , of wat later , na dat 
de tijd goed of quaad is, moet men ze met een zachte 
Reegen weer buyten brengen; doch ook een weynig 
dekken voor fchrale hayrigc winden , en koude nagten. 
In onze Landen konncn ze aangewonnen worden op 
vier verfcheydene wijzen : 
Eerjl, door haar Zaad; 't welk met een volle Maan 
vaT April of A/aert in een Pot , twee Stroo-breedte 
diep , gezayd ; op een warme plaats gezet , en zom- 
tijds een weynig met Water begoten moet zijn. De 
hier uyt voortkomende jonge Planten mogen, weegens 
hare tecderheyd , niet voor het tweede Voorjaar daar 
na, met een Aïaertfchc of Aprilfche volle Maan, ver- 
plant worden. Dikmaal ontfhan hieruyt veelerley aar- 
dige veranderingen en onder fcheydentheeden , welke met 
zonderlinge Kift werden aanfehouwd; gelijl 
andere gebeurd is. 
Door hare Ten anderen , door hare met een volle Maan in 
jonge Alaert of September afgemecdene jonge Loten , aan 
welke onder een weynig oud Hout is gebleeven , om 
aan 't zelve dies te bequamer te konnen Wortel fchie- 
ten. Deeze (leekt men ter langre van ontrent een vin- 
ger in een Pot; en men iteldze op een donkere plaats, 
daarze ren minften in agt wecken tijds van de Zon niet 
befcheenen konnen worden. Dikmaal , of wanneer 't 
Zaad. 
Aart. 
ming. 
Aanwin- 
ning 
Zaad. 
gelijk mij en meer 
Lot ca. 
noodig is , moet men ze met Recgen-water van boven 
begieten : daar na wat meer Lucht geeven ; en eynde- 
lijk in Augujlu! geheel open Hellen. Dus gehandeld , 
zullen ze met'er tijd Wortel vatten, en voort groeyen. 
Voor 't derde jaar daar na mogen ze niet opgenomen of 
verzet worden. 
7c» derden, door hare bij de Wortel, of boven de Door ratf 
aarde uytlopende jonge Scheutjens : welke men ten g clo P e fc 
halven infnijd , op de wijze der Angelieren, een lid "schout- 
van een vinger lang, en met aarde aanvuld; of zacht- jena. 
jens daar in neerwaarts buygd , en dan door een hotite 
Haakje va ft in de grond fteekt , op datze niet weer 
uyt dc aarde opfpringen mogtcn. Dus zullen ze 
met'er tijd Wortelen krijgen : welke men, jarig ge- 
worden zijnde, van de oude afneemt, en in Potten 
verplant, op de voorheenen gedagte tijd, en met de 
genoemde Maan. 
Ten vierden , door de wijze van Zuygen , of Inleg- DoorZuy- 
gen ; het welk met een wallende Maan van Aiaert of g in U- 
April kan gefchieden op een Celastrus, of Phyl- 
lireaboom, van welke beyde wij zullen fpreeken in 
de twee volgende Hoofdfiuk^cn. 
Het Alaternus vomitiva Virginiana , of Braking- 
Braking- verwekkend Alaternusboomtje uyt £ CIA J ct " 
Virginien , groeyd in deeze Gewpften np uyt een A ^ te ^n Uï . 
veelvoudige , teedere , bruyn-verwige Wortel ; vier boomuji 
of vijf voeten hoog. Boven verdeeld het zich , als Virginien. 
men 't van beneeden wel opgefnoeyd heeft , in veele 
teedere, ronde, buygzame, van binnen witte, van buy- 
ten met een aangename blcck-blauwe verw omvangene 
Takjens ; aan welke voortkomen bijna gantfeh ronde 
Bladertjens, digt boven malkander in het ronde, meer Gedaante 
opwaarts ftaande, als neerwaarts hellende. Zijn onge- der BlaJc * 
lijk van grootte: ruften op korte, fteevjge, en bleek- ren ' 
bruyne Steelt jens: voor niet zoo rond als achter, maar 
daar een weynig, in 't verminderen, fpits-achtig toe- 
lopende, en begaafd met groene randen , teeder inge- 
fnceden, of getand. De verwe, boven na de Zon ge- 
keerd , is uyt den groenen geel ; van een aangename 
aanfehouwing ; doch van onder veel geeler ; hard van 
aart; ftcevig-ftcyl ftaande, enin't midden voorzien met 
een regt-doorgiande groote Ader , waar uyt veele kley- 
nc Adert jens voortkomen, lopende ter zijden door 'z 
geheele Blad. 
Deeze aardige Strttvel-plant heeft tot noch toe bij ^ en 
mij geene Bloemen , veel minder eenig Zaad gedra- ui 0(;m . 
gen; ook noyt bij dc Wortel eenige jonge Loten uyt- loos. 
gefchoten. 
KRACHTEN. 
HEt Hout , en de Boft dcczer Boomen , worden Gebruyk. 
gcbruykt in dc Verwerden, om daar van tc ma- 
ken een. roodachtige , of een gantfeh donker- 
blauwe verwe. 
Dertig Bladeren van 't Braking-verwek^end Alater- tot Ver- 
nusboomtje uyt Virginien ('t welk in dat Americaanfch win K> ca 
Geweft zeer veel gebruykt, en in hoogachting gehou- zcer gocd 
den werd) gefloten ; vierentwintig uren lang in een Braak- 
half pintje Wijn op een warme plaats te wcyken gezet; ""ddeU 
dan door een fchoone doek gedaan, en's morgens nug- 
teren gedronken , doed zeer gelukkig Braken , en 
ontlaft de A'faag van allerley Galachtige en andere /lij- 
merige vochtigheeden ; dc zelve hcrftellende in een vol- 
komene gezondheyd. 
XXXVIII HOOFDSTUK. 
CELASTRUSBOOM. 
C!?^^Q}En aardig Boom-gewas, met een altijd du- Namen, 
rende, aangename en blinkende groenheyd 
vercierd , heeft in 't Neederlandfch geenen 
anderen naam , dan deeze. In het La~ 
tijn mee Celastrus; en in 't Italtaanfch 
Ce- 
