au Beschryving der lage Boomen, en Heesters, II Boek, au 
door jon 
fTl k. 
ken. 
Jijke foor- 
ten vojrt- 
bedd. 
Door bo- 
ven deur 
de voort- 
komende 
Tikken. 
DoorZuy- 
gen, of 
Inlegden. 
Befchrij- 
Phj-iiirea 
met b luie 
Lucht , en aangenaam -zoete Reegen. Voor koude 
vriezende w-ijj/e», fchrale, baj/rige winden , moet men 
haar voorzichtig wachten , en wel dekken. 
Zij werden in dceze onze Geweften, aangewonnen 
op uier bijzondere wijzen, te wecten : 
Etrfl door hare met een volle Maan van April, Sep- 
tember of A/aert, afgcfnecdene jongt Talken, welke 
men ftcckt in een Pot , gevuld met goede , zandipc , 
cn een wcynig , of geen, gemcfïte aarde ; daar na de- 
zelve field op een donkere of fchaduwachtige plaats , 
bevrijd voor de Zon, cn zomtijds een wcynig van 
boven met Water begiet. Agt of tien wecken lang 
moet men haar op detze plaats laten blijven ; daar na 
langzamclijk haar wat meerder Lucht doen genieten; 
doch niet voor in Attguftm haar ten vollen voor de 
Zonnefiralen bloot fMlcn. Dus vatten ze eyndclijk Wor- 
telen, cn groeven genoegzaam aan. 
Ten anderen, door haar Zaad ; 't welk met een af- 
gaande Maan van November of Afaert, niet mCcr dan 
twee Stroo breed diep , hol cn luchtig , werd gezayd 
10 een Pot , gevuld met de boven-genoemde grond , 
daar na gezet op een warme plaats. De daar van 
voortkomende jonge Planten mogen ter verplanting 
niet opgenomen worden , voor dat zc drie jaren 
oud zijn. 
Uyt deeze wijze van aanwinning ziet men dikmaaJ 
voortkomen zeer aardige veranderingen , welke met 
Iufi werden aanfehouwd. Dedagclijkfche ervarentheyd 
toond ons de waarheyd hier van. In 't jaar 16^6 heb 
ik dus vci krcegen een Phyllircaboom , met bleek-roode 
kanten aan zijne Bladeren zeer fchoon Vcrcicrd : ook 
drie jongen van dezelve foort in *t jaar 1 67e op nieuws, 
't Ecifr gedagtc Boomt je , vier jaren oud, heb ik, zeer 
daarom gebecden zijnde , gezonden aan Afonfieur 
Charles de Givry , Apothceker binnen Amfter- 
dam ; die het ccnige jaren daar na aan een derde vcr- 
kogt, voor een goede zom gclds. Alsikin'rjaar 16G0. 
in 's Gravenh.tge quam, vond ik het noch wel gefield 
bij Atonfxstr Warner vander Groen : die het in 
zulk een waarde hield , dat hij het voor minder als drie 
honderd guldens niet wou af liaan. 
Ten derden , door hare boven de aarde (want zel- 
den ziet men haar uyt de Wortel jonge Loten voort- 
brengen) laag uytichietende Tai-l^n: welke men voor- 
zichtig ten halven infnijd, op de wijze der Angelieren, 
ontrent 't lid van een vinger lang; zachtjens in de aarde 
buygd , en met een boute Haakje vaft fteekt, eens- 
deels om dus re verhinderen de weer opfpringing ; an- 
dcrs-dccls om dies te minder bcweegd te konncn wor- 
den , en zoo veel te bcquamer wortelen te mogen 
krijgen. Als dan dezelve een jaar , of meer , oud 
geworden zijn , moet men ze van de oude afneemen, 
en met een volle Maan in de voorhecnen genoemde 
Maand in Potten verplanten. 
Ten vierden , door de konft van Zttygen , of Inle\ 
gen : het welk behoord te gefchieden op een Alattf- 
nns- , of ook op een Celajlritsboomtje ( van welke 
beyde hier boven in het xxxvu. en xxxvui. 
Uoofdjfti!^ gehandeld is) in 't laatfie van Afaert of 't 
begin van April, mcr een waflende Maan. Doch de 
gcmcldde Boomt jens moeten hier toe genoegzame dikte 
hebben bekomen. 
De Phyllirea ilicea , five ilicis cocci- 
Cr_ANDIFER.-E FOLIO, of PHYLLIREA MET BLADE- 
REN van coccinii iEBOOjH , van naturen uyt een 
bruyne Wortel Struvelachtig , en in deeze Neederlan- 
den niet hoog oplchictcnde , krijgt vcele teedcre en 
korte, bleek of vaal-gcverwde broffc Takjens , voor- 
zien met eenige grijze Stippelen , aan welke de Blade- 
ren zitten, digt op den anderen gevoegd, ook gemec- 
nclijk twee en twee ontrent regt tcegens over malkan- 
der gefield. Deeze zijn donker bleek-groen , en blin- 
kende van verwe. ; ruftende op zulke korte cn kleyne 
Steelt jens , dat ze fchijnen aan de Takjens zelfs vaft ge- 
hegt te ftaan. Ongelijk zijnze van grootte; doorgaans Gekante 
ruym een vinger-breed. De onderfte aan de Takjens dcr B1 » dc - 
lopcn gcmccnclijk voor geheel ftomp-rond toe , gelijk rcn- 
de hier bijgaande Figuur vertoond : waar tcegens al 
de andere in een fpits punt eyndigen. Aan de ran- 
den zijn ze aardig, net, doch niet diep, Zaags-wijze , 
maar gantfeh niet Doornachtig getand. Staan ftijf en 
fteevig. Zijn hard, cn wat dikachtig van aart, aJs men 
ze in dc Mond knauwd gemcenclijk te zamen-trekken- 
de ; ia 't midden vercierd met een regt-doorlopende 
groote Ader; uyt welke door 't geheclc Blad zeer vee- 
Ie, digt bij malkander gevoegde, zichtbare, en aan de 
randen halve Maans-wijze rond in malkander. toelo- 
pende , kleyne , beziens-waardige Adertjens vloeyen. 
Niet anders als door ouderdom vallen dceze Bla- Der Bloe- 
deren ter aarden ; tuffchen welke voortfpruyten dc men*. 
Bloemt jem , aan kleyne Trffyew Tros-wijzc bij malkan- 
der gefteld. Zijn kleyn ; van verwe uyt den bleek- 
gecten groenachtig. Beftaan uyt vier en vijf Bladert- 
jens. Hebben van binnen zommigezcerkkyncA'o£/iw. Der 
Na dat ze zich ccnige dagen geopend hebben vertoond, Vri-.chr.en. 
vergaan ze in haar zelvcn , en laten dan agter kleyne , 
ronde, eerft groene , daar na roode , eyndclijk zwart 
wordende fruebten ; twee, drie, vier, cn meer aali 
zeer teedcre en korte Steeltjens bij den anderen gevoegd. 
De Phyllirea eolia AUREO , ET ARGENTEO , Befchrij- 
of Phyllireaboom met geel als Goud, en met vin g der 
wit als Zilver gekantte Bladeren, proeven Pby' 11 ''"- 
... , _ o / boom met 
van naturen op de wijze van de Phyllirea vuL-goudcn 
garis, of gemeene Ph yllireaboom. Hebben ron- Zilver gc- 
dc en zwart-roode Takjens; aan welke, nu aan rfe 
eene, dan aan dc andere zijde, dc Bladeren voortkomen, 
luchtig boven malkander gefield ; vaneen zeer onge- 
lijke grootte; ja dikmaal gantfeh mifmaakt, zommige 
echter zeer volkomen; en dan gcmccnclijk een vinger- 
lid lang, wat mecrof min; een kleyne vinger, en ook 
wel minder, breed; al te zamen onder aan^de Steel op Gedaante 
't lmalfie; eenige in het midden , andere daar teegens der «Ivc. 
voor op 't brcedfte , en dan daar ftomp-rond toegaan- 
de; een ander weer in een (pits ftomp punteyndigende; 
ja onder die met het wit of Zilver Blad vind men'er 
dikmaal , geheel Ovaals-wijz,e rond ; maar ook dan 
ziet men daar voor aan een kleyn fpits , op de manier 
van een kleyn Doorntje. Gezamentlijk zijn ze hard 
van aart; ftaan fteevig; zijn in 't midden aardig voor- 
zien met een regt -doorgaande Ader, waar uyt veel an- 
dere zeer teedcre voortfchïeten ; om 't gantfche Blad 
bij dc randen in malkander vloeyen, en aldaar een ron- 
de inwendige Cirkel maken. Aan dceze randen zijn 
zommige teeder getand; andere daar tecgens gantfeh 
niet. Boven zijn ze van verwe donker , ook bleek- 
groen ; voorzien met eenige wcynige witte plekjens y 
of ftippelen, doch aan de randen met een gantfeh Zil- 
ver witte breede ftreep rondom , waarlijk beziens- 
waardig: onder zijnze veel bleeker. De andere foort 
is op dezelve wijze op 't fchoonfte vercierd met^oW- 
geele randen en jlrcepen. Tuffchen welke bieren gintfeh Bloemen 
aan kleyne Takjens zoo wel de Bloemenak't Zaad , op en Zaad. 
dezelve wijze der voorgedagtc foorten , worden voort- 
gebragt , cn met luft aaofchouwd. 
KRACHTEN. 
E Bladeren deezer Boomtsjcns van buyten op- Artzenyen 
gelegt, verkoelen, verzachten , en verdrogen van dceze 
de vochtighcyd en hitzïghcyd der Gezwellen. Buomt - 
D 
't Poeder daar van in Wijn gekookt , en daar 
mee* gc- 
tffchen , verdrijft de Lendenpijn ; de opdruyflighcyd 
in 't aangcz.igt, en de zeengbeyd , zoo van dcAlondaïs 
't Tandvleejch. 
De Bladeren in Wijn gekookt , en daar van gedron- DioforiJti 
ken, zetten de IVaterloj/ing fterk voort. Zijn ook zeer 
goed, om de Gezwellen des A-fonds daarmee te genee- 
zen, volgen* 't berigt van Dioscorides. 
X L. 
