**-3 
A L C A N N 
XL HOOFDSTUK. 
Wortel 
Hout. 
Stam. 
A L C A N N E. 
Namen. En aardig en beziens-waardig Gewat; 
A'erd , voor zoo veel mij bekend is, 
' in 't Neederlandfcb met gcenen ande- 
ren naam genoemd. In liet Latijn 
Cyprus, of Alcanna. \n\Hoog- 
dujtfih en Franfcb ccven alzoo; en 
in het Italiaanfcb Alcana. 
Vier Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vier 
ondcrfchcydenc foortcn ; te wceten : 
onder- I. ALCANNA L AT1FOLI A ■ of IÏREED-BLADE- 
fchcydene RIGE AlcaNNü: die ook PHYLLIREA ANGUSTI- 
ioorteQ. e 
FOLIA MAJOR , Ot GROOTS SM AL-GEBLADERDE 
Phyllirea gehceten werd. II. Alcanna la- 
TIFOLIA MAJOR DEN TA TA , of GROOT BREED- 
BLADERIGE ALCANNE MET GETANDDE BLA- 
DEREN. UI. Alcanna angüstifolia major, 
of groote Alcanne met smalle Blade- 
ren i die men ook, niet zonder reeden , zou mo- 
gen noemen Phyllirea angüstifolia mi- 
nor , of kleyne Phyllirea met smalle 
Bladeren ; cn IV. Alcanna angüstifolia 
MINOR , of KLEYNE SMAL-GEBLADERDE Al- 
canne, wiens Bladeren noch fmaller zijn als die van 
de vuorigc, ook een kleyn weynig korter , doch zich 
niet zoo vlak leggende , maar gemeenlijk wat meer 
na om hoog opftaandc. Al te zamen zijn ze van ceven 
dezelve Bouwing en Waarneeming. 
Groot Het Alcanna major latipolia dentata , 
breed-bla- Q f ^ rgg[ breed-bladerig Alcanne met getandde Bla- 
canne " deren , groeyd in deeze Geweften niet hooger als vijf 
voeten. Heeft een harde, taye , uytwendig bruyn , 
inwendig wit-geverwderf^w/, van een bittere Imaak. 
Het Hout is hard van aart ; ook bitter op de tong ; 
uytwendig wk-grauw ; inwendig gantfeh wit. Ver- 
deeld zich, Struvels-wijze , in vcele teedere , ronde, 
ftijf-ftaande Ta'jens , zoo dat deeze GewaJJ'en niet an- 
ders als dooreen goede Waarneemingiox een Boom kon- 
nen opgroeyen. 
. ante De tiloemen zijn zeer kleyn, gelijk die van de Vlier, 
Moe- ja noch kleynder; welke voortkomen Tros-wijz,e tuf- 
> m fchen de liladeren, aan zeer korte Steelt jens; vijf, zes, 
c "zeeven, of meer bij malkander : ook op korte, teede- 
re , en groenachtige Steeïtjcns ruftende. Zij vertoo- 
ncn zich in de Maanden April en May. Zijn bij na ge- 
heel wit van verwe. Bcftaan uyt vier voor fpits toe- 
gaande i' lader y jens ; inwendig voorzien met tweegccle 
Afbangz-cltjens , dik van aart , van binnen plat , van 
buytcn met een diepe Kerf in het midden als ingefnee- 
den, cn zoo breed, dat ze de gemeldde vier witte Bla- 
dert jens geheel bedekken ; zoo dat men dezelve niet, 
als met een nauw-toeziende oog , kan aanfehouwen. 
Zeer wel komen ze over een met die van de Alcanna 
latifolia , of brced-bladerige Alcanne , behalven 
i er alleen in de verwe , en hare opwaarts omkricling. Als 
i. ze eenige dagen open geftaan hebben , vergaan ze in haar 
zclvcn, cn vallen af, zonder, in deeze Landen 
Zaad na te laten, 
alte Aan de Tikjens fpruyten uyt fchoonc Bladeren van 
Bladc- cen 2 Ccr ongelijke grootte; dikachtig, hard van aart , 
en fteevig ftaande. Eenige dcrzelvc hebben de lengte van 
anderhalve , ook wel van twee vinger-leeden ; andere 
nauwelijks van een lid , ook wel van maar een vinger- 
breed. De breedte is van een geheel lid eens vingers ; 
van een half; ja eenige zijn noch veel fmallcr. De 
meeftc echter eyndigen voor aan in een ftompheyd , cn 
zeer weynige in een fpits punt. Altijd ftaanzc twee en 
twee regt tccgens over den anderen aan hare korte .SYff/f- 
jens. Boven zijn ze zwart- of fchoon-donker en blin- 
kend-groen ; doch onder veel bleeker : aan de randen 
aardig en net, doch niet diep, Zaag-wijze «ï#m(, In 
eenig 
214 
dc Mond geknauwd , vind men 2e bitter van fmaak. 
Noyt vallen ze af, als door ouderdom. In 't midden 
zijnze vercierd met een blcek-wkte, groote, en regt- 
doorgaandc Ader ; waar uyt veelc kleyne , teedere , 
nette , en bleek-groene andere Adertjens ter zijden 
en opwaarts , in en door malkander lopende , zeer 
aardig zich vertoonen, van een bevallijke aanfehou- 
wing. 
Zij beminnen een goede gemeene grond , met veel Wit voor 
grof, luchtig, en gaatfeh niet zoutachtig Zand , ook «n aarde 
ö 0 ■ 0 ■ ■ „1 -n j j *8 beeee- 
met een weynig twec-jangc Pacrdcmilt doormengd : rcn _ 
een opene , warme , luchtige , vrye , wel ter Zon 
gcleegene plaats, en in de Zomer-tijd tamelijk veel 
Water. 
In deeze koude Landen geevenze zomtijds in het Bloemen , 
begin van May Bloemen , welke Troi-wijx,c tufTchen l* rjj ^ 
hare Bladeren voortkomen. Kleyn zijn ze van ge- xofK i e r 
daantc, uyt den groenen grijs-wit; beftaandc uyt vier Vrucht. 
Bladert jens ; doch noyt werd' er eenig rijp Zaad of 
Vrucht van gezien. 
Tamelijk hard van aart vallenze. Konnen evenwel Hocdécto 
gantfchelijk geen koude Herfjl-rcegenen , Sneeuw, Ha- Gewtffi» 
gel, of fterke Vorft verdragen. Moeren derhalven , ™ c ;™ no . 
met een wallende Maan van April in Potten geplant men WOI _ 
iindc 
't begin van Ollobcr , of wat later , na 
de den. 
bequaamheyd of onbequaamheyd des tijds , binnens 
huys op een bequame plaats werden gebragt; daarze, 
bij vriezend Weer, de warmte des vuurs, door een 
geftookte yzerc Oven, en gedurende de gehecle Win- 
ter-tijd flegts een- of tweemaal van boven cen weynig 
lauw-gemaakt Reegcn-watcr mogen genieten.. Niet 
voor 't begin, of ten halven van April, moet men ze, 
met een zachte Lucht, en, zoo 't eenigzins geichieden 
kan , met cen zoete Rccgen , weer buyten ftcllen ; doch 
wel wagten en dekken voor h.iyrige of fcbrale Oojle- en 
Noorde-winden. 
In onze Geweften kan men haar aanwinnen op twee, Aanwin- 
of ook drie bijzondere wijzen; te weeten: nin S 
Eerfi, door hare in of boven de grond uytgefchote- doorjon- 
ne jonge Loten , of lage Tak jens ; welke men , ter leng- ge uytgc- 
te van cen kleyn lid eens vingers, op de wijze der An- jJr^JT 10 
gelieren, met 'een Pennemes voorzichtig infnijd ; met 
aarde bedekt , en met een boute Haakje vaft in dc 
grond fteekt , op dat ze niet mogren opfpringen , of 
verfchoven worden. Dus fchietenze al langzaam Wor- 
telen. Welke men , alsze twee jaren oud zijn , van 
de oude afneemt, cn met cen wallende Maan van April 
in andere Potten verplant. In'tcerft moet mentoezien, 
dat'erde Zon niet te heet op fchijnd. 
Ten anderen, door hare met een volle Maan van DoorTuk- 
Maert of September afgefnecdene Takjens , waar aan J cns • vaQ 
men , indien het moogelijk is, een weynig oud Hout l j?f n|W , 
moet laten. Deeze fteekt men in een Pot, gevuld met den. 
goede, zandige, maar geen gemeftte aarde, een kley- 
ne vinger diep ; op een donkere of fchaduwachtige 
plaats , daar ze van de Zon niet bcfchccncn konnen 
worden, gcftcld. Zomtijds moet men ze met Reegcn- 
watcr begieten; en haar niet voor in Auguflus een vrye 
opene Lucht, doch niet al te fterke Zon, laten genie- 
ten. Dus vatten ze gemcencli)k in 't tweede jaar Wor- 
tel , maar ook wel eerft in 't derde ; en waflen voort, 
alhoewel in deeze Landen zelden meer als tot drie of 
wat meer voeten hoogte. Mogen ook niet gerept wer- 
den, zonder gevaar, om haar te verplanten , voordat 
ze gcwiiTelijk twee jaren lang Wortelen hebben gehad. 
De vcrplantig moet gefchicden op dc genoemde tijd. 
Ten derden , konnen ze vermeenigvuldigd worden Door 
door Zaad, uyt heete Landen herwaarts gezonden, ^atd uyt 
't welk men moet x*jt* met een walTcnde Maan van j^Tier "* 
Aiaert , niet boven twee ftroo-breed diep, in een Pot, waarts 
zeer warm gcfteld. Zomtijds moet men de aarde van gezonden, 
boven befprengen met een weynig Ree;;cn-water. Dc 
opgekomene jonge Boomt jens moeten drie jaren lang op 
hare plaats onverroerd blijven ftaan. 
O z KRACH- 
