117 JupiTERSBAARD. LaCE BeRG-MISPELBOOM. CoCCINILIEBOOM. 218 
Wijn ccn 
goede 
Imazk te 
gcci'cn. 
eer het opkomt), of buy ten in Meiert, of in April, niet 
diep zayd in een Pot , gevuld met goede zandige aarde. 
Daar na op een warme plaats zet , en zomtijds van 
boven zoctjens begiet met een wcynig lauw-gemaakt 
Rcegen-water. 
; De jonge uyt dit Zaad voortgekomene Planten 
zijn zeer teeder van aart, en het valt zeer bezwaar- 
ujk , haar de eerde Winter over te houden : doch veel 
bequamer gefchied dit in de tweede , wanneer hare 
s 'ri>]k. Houtachtigcr geworden is. Eevcnwel moe- 
ten ze genieten een gedurige Lucht , zonder ecnige 
Togten, wanneer 't niet vricjl; en als de Vbrft zichdoed 
voelen , zoo wcynig warmrc des vrntrs , als ecnigzins 
mogelijk is. Want'de ervarenrheyd heeft geleerd, dat 
't zelve hare meeflcvyand, en dc grootftc Rover haars 
leevens is. 
KRACHTEN. 
DE Zilvere BUderen van dit Gcivat worden hec- 
denfdaags in H'tjn-vnten gedaan, om, neevens 
andere dingen , de Wijn daar door een aange- 
name _/w,i.ï^ re geeven. 
Van hare Krachten in de Geneeskonft weet ik niets te 
zeggen, vermits dezelve rot noch onbekend, en van 
niemand oyt befclirccven zijn. 
Watvoor 
ty bemin- 
Vaaini 
Bing, 
XLII HOOFDSTUK. 
LAGE BERG-MISPEL- 
B O O M. 
Ot noch toe , mijns wectens , met 
gecnen anderen als deezen naam in het 
Neederlandfcli bekend, werd in het 
Latijn geheeten Cham^mespieus 
Alptna, om dat hij gevonden word 
op de Gebergten van Italië» ; of 
ook Mgspilus HUMiLrs montana; en in het Lta- 
haanfeb Nespolo minore montanara. 
Deeze Cewafen beminnen een gemeenc ; zandige , 
goede aarde , met een weynig twee-jarige Paerdemiil 
en 't Mol der vergane Boombladeren doormengd : een 
opene, luchtige, vryc, warme, wel ter Zon gclcege- 
ne plaars, en tamelijk veel Water. 
In onze Gcwcften wanen ze niet meer dan vier voe- 
ten hoog. Geeven ieder jaar groenachtig-bleekc Bloe- 
men, Tros-wijzc, wcynige en ook vcelc , bij een ge- 
voegd. Dergelijks kleyne Vruchten, die van dc Ha- 
gedoorn wel gelijkende , doch wat groorer cn ronder; 
cerfr bleck-gccl , daar rjagancfch rood, van binnen voor- 
zien met twee kleyne bruync Steent jent ; maar noyt of 
zeer zelden volkomen rijp Zaad, 
Rcedelijk hard zijn ze van aarr. Buyren flaande , 
konnen ze niet alleen Storm-winden, Sneeuw, Hagel, 
cn Rijp , maar ook flerke Korft , doch in onze Ge- 
weflen niet langer dan twee, of ten hoogden drie ja- 
ren , verdragen ; want ten cyndc diens rijds worden ze 
gcmccnclijk door deeze ongemakken van 't leeven be- 
roofd, gelijk de ervarenrheyd mij tot vier malen toe 
heeft geleerd. Doch ik bczirte die nu wederom Ice- 
vcndig, door de milddadigheyd van den ecrwaardigen 
Heer Franciscus Sterbeek. Brengen jaarlijks voort 
rondachrige Bladeren , die van de Oueeboom niet zeer 
ongelijk, doch wat kleyner cn dikker; van een aange- 
naam groen , en onder grijs-wit van verwe , han- 
gende aan bruyne Tatjou , doch daar na wat blcekcr 
wordende. 
Ter oorzaak harcrtcedcrhcyd moet men haar, meteen 
wanende Maan van April in een Pot geplant zijnde , 
's Winters binnens huys op een luchtige plaats zet- 
ten, met matig Rcegen-water onderhouden, cn niet 
voor in het laatitc van Maert , of het begin van 
April , na gelecgenthcyd van dc tijd , weer buytcn 
brengen. 
Konnen ook niet aangewonnen worden, dan door Aanwin." 
hare bij dc Wortel , of boven de aarde uyrgefchotene "'"6 d °°r 
jonge Loten; welke men ten halvcn infnijd, op de wij- ™' 
ze der Angelteren; mer aarde bedekr, cn, als de wor- 
telen twee jaren oud zijn geworden, van dc oude afneemt, 
cn in Potten vcrplanr. 
Indien iemand 't Zaad dcezer Lage Berg-mispel- DoorZnJ 
boomen uyt hecte Landen heeft bekomen , die moet 
het met een wanende Maan van September, Novem- L ™ den 
her of Maert hol en luchtig z.ajen in een Pot, voor- ° on Jra~ 
zien met de hier boven bcfchrccvcnc grond , niet die- 
per als twee Stroo breed. Dezelve dan op een warme 
plaats neer (lellen , cn in droogc dagen dikmaal met 
Water begieten , vermits het niet' haalt , maar zeer lang- 
zaam opkomt. 
KRACHTEN. 
DE Vruchten van dit aatdig Strnvel-gewaï zijn A>tzcnyen 
warm cn droog ; ook te zamen-trek'kcnde van v , an d 'ï 
aart. Gedroogd ; en 't Poeder op varflche Gcw "\ 
wonden, lopende of vtnle gezwellen, ook op Schurft- 
hejd en Kranwagie geftroyd , droogd en geneert de- 
XLIII HOOFDSTUK. 
COCCINILIEBOOM. 
Eeze dictbare cn zeer voortreffelijke Vcrfl-hev." 
Boom , aan wiens tcedere Talken de dc a »mcn. 
koflclijke en over-fchoonc l'ermtllioitt- 
verwe, of deScharlake-Be^ie , groeyd, 
werd in het Neederlandfcli niet alleen 
dus, maar ook Karmosvnboom ge- 
In het Latijn Ieex mtnor , Ilex Coc- 
. cn ook Kermes : in 't Hoogduytfch Schar- 
lachbaum j'in't Franfch Escarlate; enin't/r*. 
Uaanfch Ilice MtNORE. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Twee ver-" 
rwee vcrfchcydcnc foorren ; namenrlijk , dccze Ilex fctardö» 
CoccrFERA mrNOR, of Oprechte CoccmtLIE. bom ": 
dragende Boom; cn I L tx Glandiffra major, 
of Groote Ilexboom, die niet anders dan Fykelen 
voortbrengd. Beyde zijn ze van eeven dezelve Oneebin, 
cn Waarneeming. - £ 
Zij beminnen een goede, luchtige, zandige aarde, War voor 
met een wcynig tweejarige Paerdemiil , een-jarige «"»'d<= 
Hoenderdrek, cn 't Mol der van binnen vergane Boo- " jbcg "- 
men doormengd: een opene, warme, vree, en wel 
rcr Zon geleegenc plaats, ook matige vochtighcyd. Gee- 
ven in deeze Geweflcn noch Bloem noch truckt. Zijn 
ramclijk hard; maar konnen echter dc felle H'iattr- 
honde nier verdragen. Moeren derhalvcn , met een 
waflende Maan van Maert of Afrit in Potten bfwnrmi; 
houtc Bakken , na geleegenrheyd harcr groote , ge- 
plant zijnde, ontrent half OSober binnens huys wör 
den getierd, op een luchtige plaats , daar niet gevuurd 
werd , dan alleen wanneer men vreezc heeft voor een 
al re ilcrke, doordringende «r/f. Gedurende dccze 
Wtnter-ttjdtmicrhoui men ze met matig Rcegen-water 
cn niet voor half^rr/brengd men ze w-ecr buyten met 
een donkere Recgenachrige Lucht. 
In dccze koude Gewctlcn kan men haar aanwinnen Aanwin- 
alleen door hare bij de M ortel, of boven dc aarde uyr- door 
gewalTcne jonge Loten : welke men ren halven , een ien° S ° ^ 
hd van ccn vinger lang, infnijd , op de wijze der Ante- ' 
heren, niet voorin April, terflond na het eerfle Ouar- 
t,er der Maan ; cn dan mer aarde aanvuld. Als z? nu 
langzamelijk Wwukn hebben bekomen , moeten de- 
° 3 zelve 
