219 
BeSCHRYVING DER. LAGE. BOOMEN, EN HEESTERS, IIBoEK, 120 
zelve ten maften twee jaren oud zijn , eer men ze 
opneemt , en van de oude afïhijd, Daar na moet 
men ze met de genoemde Maan van April verplanten 
in becmamc Potten. 
Door Eevenwcl kan men haar ook vermeenigvuldigen 
2.aiJ,cn j oor | iaar Zaad, uyt warme Landen bekomen: het 
QuLckok wclkc mcc ecn waflJcilde Maan van Macn w crd S e " 
legt in ccn Pot, niet diep maar hol, en verre van mal- 
kander. Tot op den laatften Mm moet deeze Pot ge- 
durig in warme Pacrdemift worden gezet. De hier van 
opkomende jonge Boomtjens , welke zich gcmecnelijk 
bruyn-verwig aan de punten harcr Takjens vertonen , 
mag men niet opnecmen, om ieder afzonderlijk in een 
Pot te planten , voor dat ze twee of drie jaren in de ecr- 
ftc Pot hebben geftaan. 
KRACHTEN. 
Hoog 'I "\E klcync , ronde, en fchoon-roode Vruchten, 
Schar li- 9 ËKnopjens, of Greynen , aan de teedere Takjten 
It"™" van Êleyne Coccmilieboom groevende , waar 
zijn ver- van bekomen word de hoogt Scharlake of Karmozijn 
wc veruit , zijn verdrogende en te zamen-trek kende van 
aart ; ook dikmakende , en een weynig bitter van 
fmaak. 
Met Wijn ingedronken , of anders in fpijzen ge- 
bruykt , floppen ze de overvloedige Maandflonden 
der Vrouwen. Met Wijn vermengd , geneezenze al- 
lcrley Wonden , inzonderheyd des Hoof ds. Alleenlijk 
gefloten, cn gclcgr op zware quetzingen, bij welke de 
Zeenuwen zijn geraakt, heelen dezelve. Verftcrken cn 
verquikken clefgelijks 't Hert. 
Worden daarom ook gtbruykt in de welbekende 
Compoftie, Confeciio Alkermes ; dus genoemd na dee- 
ze Kermes of Coccimlieboom. 
Welke Confeüie 't Gemoed vervrolijkt, en 't Hert 
zeer verfterkt ; ook uytdrijft alle overvloedige, grove, 
zwart -gallige cn zwaarmoedige Vogten. Is goed voor 
de Hert-klopping, Bezwijmelm^ , en Hertvang. Ver- 
fterkt cn verligt inzonderheyd cle Vrouwen in 't baren, 
ter dier tijd, of ook van te voren gcbruykt. De ge- 
ftotcne Vruchten , met Wijn ingenomen , vermogen 
ecven 't zelve. Zijn daarenboven zeer dienftig teegens 
lamheyd cn bcroerdheyd. 
Dc Eykelen , of Vruchten , van de Ilex Glandifcra 
major; of Groote llexboom, gaan in fmaak pii gcz.nnd- 
hcyd onze gemecne verre te boven. 
De Bladeren verkoelen , cn drijven te ruggc. Ge- 
droogd cn gcftorcn,nccmen wech dcontftceking der vuy- 
le en^ bloedige gezwellen: verftcrken deeze , en alle an- 
dere zwakke declen des Ligchaams. 
De Baft der Wortelen, gantfeh week in Water ge- 
kookt , geeft aan het Hayr des Hoofds een zwarte 
verwe. *.*.;. 
XLIV HOOFDSTUK. 
G EN EVERBOOM. 
Ltijd grocn-blijvende , cn genoeg be- 
' kend , werd in 't Neederlandfch niet 
alleen dus , maar ook Dambesien- 
cn van zommige Imbeernhoom ge- 
noemd. In het Latijn Juniperus: 
In het Hoogduytfch Wachholder, 
of ook Wechholter: In 't Franfch Genevre , en 
in 't Italiaanfch Genepro. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
twee bijzondere foorten , te weeten : Juniperus ma- 
jor, of groote Genevereoom , en Juniperus 
minor, of kleyne Geneverboom. Beydezijnzc 
van eeven dezelve Queehing en Waameemmg. 
Zij beminnen uyt eygener aart ccn dorre, onvrucht- 
FJi» /. 1+ 
Hipp. de 
Vulrier. 
Cslen. Wh. 
Uefues Ut. 
de eUH. 
d,ft. .. 
CmtrM 
t.fi. 
Bauhin. 
Ub. 7. «f. 
l.part.l. 
Do. ion. l\b. 
Diofc. I. 
eenaar.le 
zij min- 
nen ; of 
anders on- 
vruchtbaar 
blij « o i 
met een 
heyd. 
Aanwin- 
ning. 
door hare 
Vruchten. 
Zap, of 
Gom dee- 
T weed er- 
Ie y foor- 
bare, en flegte, zandige grond : veel, cn ook matige 
Rcegen. Gecven ieder jaar volkomenc Vruchten ; 
welke in 't tweede jaar eerft hare rechte rijpheyd beko- 
men. Ondemiflch.cn verneemt men al weer nieuwe 
voortkomende Bezien, Zoo dat men aan deeze Boo- 
men geduriglijk vind rijpe , halfrijpe , cn op nieuws 
aanwajfende Vruchten, Maar indien ze werden gezet 
in een goede welgebomvde aarde, zoo blijven zc altijd 
onvruchtbaar , en brengen noyt ecnigc Bezien voort. 
Gelijk ook niet doed de cerft-gedagte foorr Junipe- 
rus major , of groote Dambeziènboom , in deeze 
koude Geweften , vermits ze een warmer Luchtftrcck 
gewoon zijn. 
Zij worden aangewonnen alleen door hare Vruch- 
ten ; welke men met een volle Maan van Moert in de 
aarde moet leggen ; niet diep : ook niet opneemen om 
te verplanten, voor dat dc opgekomene jonge drie ja- 
ren oud zijn geworden. 
Men legt ze ook wel in OH ober in ecn Por, of Bak , 
vol aarde; welke men dan 's Winters binnens huys be- 
waard : in de Maert daar weer uyt neemt , en dan op 
een goede drooge plaats in dc aarde Zayd, hol en luch- 
tig. Dus komenze in 't volgende jaar zeer bcquaam en 
veelvoudig voort. 
Het Zap , of de Gom , welke uyt deeze Boomen 
vlocyd , werd in 't Latijn genoemt Vernix , en op 
het Neederlandfch) na 't Latijnfche woord, Vernis; "^' en ""^_ 
wecgens dc «lans zeer gcbruyklijk tot veclcrlcy verwin- noemd 
gen ; ook bij alle konftige en flegte Schilders , Ver- Vtrnis. 
wers, en diergelijke. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren, of Topjens, en de Vruchten dee- Galm. kb. 
zer Boomen, zijn droog in den eerften, en warm ^d.Simp 
in den derden ; maar 't Hout beyde warm en 
droog in den derden graad. Hebben ccn openende , 
vertecrende, verfterkende en dun makende kracht. 
De Vruchten gepulverizeerr , en zoo opgelcgt; dcf- Vruchten, 
gelijks in Wijn gekookt , doen alle gezwellen , zoo 
wel inwendig als itytwendig , vcrtccrcn. Verfterkcn 't 
Hoofd , en de Oogen. Zijn goed voor alle koude Zin- Trsgui /.j 
gingen ; 't Flerecijn , pijn in de Zijde , allerlcy W on- ( ^ l ' 0 jf'i , 
den , Geraaktheid ; beevende Leeden ; ook voor dc C ap. 104. 
Longe , Borjl en Hoef. Verftcrken , en maken een 
graage Afiag , en pezond Blnfd. Srharpcn 'r verf and; 
brecken dc Blaas- en Nieren-feen ; dringen de Water- 
lojfng voort ; . veroorzaken , inzonderheyd in dc Mond 
geknauwd, een goeden Adem ; verdrijven alle quade 
Lucht ; verftcrken de Aioeder ; defgclijks 't Hert , in 
tijd van Pejl met Wijn gedronken. Van zwangere Strap.UL 
Vrouwen in 't laatfte harcr dragt in fpijzen gekookt , simp. cap 
cn dus gegeeten , doen haar gemakkelijk verlojfen. Op 
kolen gclcgt , verjagen ze door haren reuk allerlcy gif- 
tige Dieren. 
Het Zap deezer Vruchten met Wijn gcdiftillccrt, en 'tZap. 
daar mee gewaflehen, verteerd de voort-eetende , cnal- 
lerley vuyle Zweeringen. 
De Vruchten zelfs, kleyn geftoten, in Wijn gezo- Oodm. 
den, daar na uytgeparft, en weer tot een tamelijk dik- ' ( f^ 
kc Brij gekookt; dan *s avonds cn 's morgens ecn Lcc- 
pcl vol daar van ingenomen , bewaard de menfehen 
voor alle vergif, cn Pefl; verfterkt de Maag, de Lee- 
ver-, het Gezicht, de Harjfenen , en neemt wech de 
duyzehge dampen der zelve. Is goed tccgens dc Wa- PÜn.liè. 
t er zucht , koude Pis, inwendige zweeringen ; vallende ^J*^ ^' 
ziekte, Hoef, Engborftigheyd , opftijging der Moeder, shl) ^ ' M ! 
en 'Buikpijn. De Vruchten, of Bezien, in Wijn gezo- +1. 
den, en daar van gedronken , verwekken de voortko- 
ming der Maandflonden. 
De Gom, warm en droog in den tweeden graad, ge- Lcnittr. 
pulverifeert , en met Wijn ingedronken, dood de Wor- l ' i - 1 - f "t 
men; verfterkt de verkoude Zeeninien; doed 't Braken 
ophouden; flild de Koode-ca Buykloop. 
Dc 
