Beschryving der lage Boomen, en Heesters, II Boer- 
ss 
dit Water, op dc gemeldde wijze gezoden , koud ge- 
worden is, zoo begiet , of befpreng met dit vogt , in 
droog Weer uwe Boomtjens; en ftroy, terwijlze noch 
nat zijn, 't ftof van dezelve Tabak_ op de Bladeren, zoo 
zullen al de Rupsen fchielijk afvallen , haaftig flerven ; 
immers niet weer aan den Boom komen ; inzonderheyd 
zoo men dit middel in den tijd van veertien dagen 
twee of driemaal in het werk field. Indien men 
verneemt dat dit gefpuys weer aan de Boomtjens 
komt (het welk echter zelden gebeurd , ten ware 
lang daar na) zoo kan men handelen op dc voorigc 
wijs. 
Doion. lii. 
KRACH 
^ E jonge Bladeren der 
E N. 
fel. 140. 
Matthhl. 
c. .or. 
Hauhiri. 
hè. 6. cttf. 
10. Part. 
Di . 
rauw gegeeten , drijven de IVaterlojfmg voort. 
Zïjn goed tcegens het Graveel; en werden, in 
plaats van Moerbeücn-bladercn , de Zijde-wormen ter 
fpijs gegceven. 
De Vruchten , koud en droog in den tweeden 
graad , hebben een te zamen-trekkende krachr. Als 
ze gantfeh rijp werden gegeeten , verwekken ze pij» 
des Ligchaams , en maken een quaad , galachtig 
Bloed. 
De onrijpe Bedien , of der zei ver Zap , werden op 
heet c gezwellen , 't Wddvttur , en dc Roos gelegt. Ver- 
floppen 't Ligchaam ; de -witte Vloeden der Vrouwen, 
en allerley Bloedgang. 
Met Zuyker gekookt, of bij andere fpijzen gedaan, 
zijn ze ieder aangenaam 1 vcrflcrkcn de zwangere Vrou- 
wen ; verhinderen een mi/val: beletten alle inwendige 
verrotting: verwekken eetens-lufi ; verdaan de Dor]}; 
verquikken en gecven kracht aan 't Hert en 't gehecle 
ingewand 1 neemen wech de brandwan het zelve: zijn 
goed in hitsige Koorten , en pcftilenttale Ziekten : dien- 
flig, voor dc geene die geplaagd worden van dc Spaan- 
fche pokken, de Gal en 't Bloed-fponwen. 
Traguilii. IVIcn maakt ook een Verjuis van het Doornbex.ten- 
%.eaf. 14. ^ ccvcn gelijk men doed van dat der onrijpe 
Dmyven. 
XLVl HOOFDSTUK. 
JASMYN, of JESEMYN. 
Et deezen, en, mijns weetens, geenen 
anderen naam, werd dit aangenaam , 
edel, en wcl-riekcnd Gewas in'tAfo- 
derlandfch genoemt. In het Latijn 
Jasminum, Jesemin.um , of Gel- 
seminum : in 'tHoogdnytfch Jasmin: 
in 't Franfch ook Jasmin , of anders Josemin ; en 
in 't Italiaanfch Gelsimi no. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
agt zeer fchoone , Gevallij kc , verfcheydene foorten, 
namentlijk. 
I. Jasminum vulcake flore albo, nfgemee- 
ne witte Jafmijn ; welke ook werd gchcetcn Jasmi- 
num sylvestre, of wilde Jafmijn. II. Jasminum 
SEMPERVIRENS FLORE LUTEO ODORATÖ , of altijd 
groen-bÜjvende , met een lchoon blinkend Loof ', en 
geele welriekende Bloemen verderdc Jafmijn. III. Jas- 
minum SEMPER VIRENS AmeRICANUM FLORE Lu- 
teo odorato majore , of altijd grocn-blij vende 
Jafmijn uyt -America , met een groote gcele welrie- 
kende Bloem. IV. CaTALONICUM FLORE ALBO EX- 
- TRA rubello, of Spaanfchc wzhkkcndc Jafmijn, 
met een groote, van binnen witte, en van buyten 
roode Bloem. V. Inodorum flore luteo , of 
geele Jafmijn , zonder ecnigc reuk. VI. Luteum 
genista facie, of geele Jafmijn zonder reuk, dra- 
gende de gedaante van Brem. VII.Persicum tenui- 
Agt 
verfchey- 
dene ieer 
fchoone 
iborten 1 
riekend 
I- 
bhnkende 
Jaunijn. 
224 
F0LIUM CCCRULEUM , five FOLIIS DISSECTIS , of 
Jafmijn van Pcrz.ien , met teedcre , of gefhecdene . 
Bladeren, en een blauwe Bloem. VIII. Jasminum 
PERSICUM PALLIDO CCCRULEUM LATIFOLIUM , flVC 
foliis integris, of welriekende Jafmijn van Pcr~ 
z,icn met ongekerfde brcede Bladeren en een bleek- 
blauwe Bloem. Niet alle zijn ze van de zelve Oueektng 
en IVaarneeming. Zullen derhalvcn, als haren aart on- 
derzocht hebbende, van ieder in 't bijzonder den Lee- 
zcr een kort en cygentlijk berigt geevcn. 
Het Jasminum semper virens flore luteo Welr 
odorato, of welriekende, geele, altijd groen-bltjven-kttnA 
de en van naturen aardig blinkende J<>smyn heeft zom- e roen 
tijds vijf, doch gemeenelijk drie t.laderc» bij malkan- blijvende 
der gefield, ook dikmaal wat hol of gents wijze gebo- en aardig 
gen ; van welke 't middelfte 't groot (le , hoogfte 
brecdflc , ook Ovaals-wij^e rond zich vertoond : d( 
andere twee zijn wcynig korter; in 't midden voorzien 
met een regt-doorgaande groote Ader, waar uyt cenige 
andere kleynder , doorgaans wat krom gebogen , en 
altijd opwaarts gekeerd, voortkomen. Aan de inwen- 
dige zijde lopen ze ondereen weynïg korter toe, als 
aan de uytwendige ; doch zijn al te zamen aan hare Gedaanre 
randen effen , of (legt ; eyndigende voor in een flomp der Blade- 
punt ; wat dikachtig , en zacht in 't aanraken : boven 
donkcr-groen glinfltrcnde van verwe , doch van onder 
bleeker, ruftende op korte Steeltjens. Komen aan hare 
ronde, teedcre, en bleek-groen-verwige Steelen in de 
rondte voort , een duym breedte , wat min of meer, 
boven malkander ; dan' uyt dc een , dan uyt dc an- 
dere zijde. 
Zij beminnen een goede , zandige aarde , beftaande Wat voor 
uyt twee declen gemeene , bequamc en gantfeh niet ecn " rtJ - e 
fchimmclig-riekcnde grond ; twee declen grof zand , -JL 1-011 
daar geen zoutighcyd bij is; twee declen Mol der vcr- 
dorvene Bomen, of in plaats van dien 't Mol der verrotte 
Boom-bladeren ; een deel twec-jarigc Paardcmifl , en 
een deel een-jarige Hoenderdrek , wel door malkander 
gemengd : een warme , vrye , opene , luchtige , ge- 
noegzaam ter Zon gelcegcne plaats, en matig Recgen- 
water. Gecven, de geheele Zomer door, fchoone , Bloemen, 
geele, kleyne , vijf-gebladerde Bloemen, maar noyt 
volkomen rijp Zaad. Zijn tcedcr van aart. Konnen 
niet veel koude -Herfjl-reegenen , Storm-winden ^Sneeuw, 
Hagel, Rijp, of ecnigc Vorjl verdragen. 
Worden derhalvcn , met een wafTcnde Maan van Hoedanig 
Apnlin een Pot geplant zijnde, in 'th3.1R.evzn September z 'j ww* 
of begin van Oüober , na geleegentheyd van de jaars- ^ ( ™ c " 
tijd , droog binnens huys gebragt , en gefield op ccn worden, 
luchtige, goede, bequamc plaats , waarin, of gedu- 
rende dc gcliccle W Vwffrdoor een kagchel-oven, of al- 
leen bij vriezend Weer gevuurd werd. Moeten ook 
in deeze gantfche tijd niet meer als twee, of ten hoog- 
flen driemaal , met een wcynig huw-gemaakt Kcegcn- 
water van boven begoten zijn ; vermits ze veele voch- 
tigheyd gantfehclik niet, maar wel droogte verdragen 
konnen. Zouden anders hier door, zoo zeer als door 
dc Herffl -reegenen , komen te verderven. Hier op moet 
men wel nauwkeurig acht neemen. Ook mag men haar 
niet voor half April , met een aangename Lucht en 
zachte Recgen , weer buyten in de Zonne-flralen 
flellen ; doch voorzichtig zijn , in haar te bewa- 
ren en te dekken voor koude nagtcn , hayrige , of 
fchralc winden. 
Het Jasminum semper virens Americanum Altijd 
FLORE LUTEO ODORATO MAJORE , of altijd groen- U™"^ 
blijvende Jafmijn uyt America , met een groote , geele, ] 1 fa\) n C 
welriekende Bloem, moet met de zelve aarde voorzien, uyt Ame- 
cn op dezelve wijze bchandcldworden. Dcezc Jafmijn n,a - mct 
heeft geen blinkende, maar droevige B/aderen. Zijn feetë^v'e!- 
ook niet gcuts-wijzc, maar gantfeh vlak, of plat, ge- riekende 
field. Daarenboven niet zoo groot als dc voorgaande, Bloemen, 
maar veel kleynder; blcek-grocn van verwe ; veel bol- 
der gcplaatfl , en zachter in het aanraken ; doch op de Bladeren. 
zelve 
