111 
S M Y N 
E S E M Y N. 
Aanwin- 
ning door 
jonge of 
oude Lo- 
En wat 
daar on- 
trent in 
acht ftiat 
Ic ncc- 
Gemeene 
wel- 
riekende 
•mijn, 
gehandeld 
moet wor- 
Aanwin- 
1 1 ning. 
zelve wijze,' echter meer vijf als drie, bij een en onder 
malkander voortkomende, altijd voor in een eyndigen- 
de ; de andere twee en twee regt teegens over malkan- 
der gefield , ruftende op korte Steelt jens ; nu aan de 
eene, dan aan de andere zijde van hare Takken boven 
malkander uytfpruytcnde : uyt welker bovenfte htrt- 
fcheuten de Bloemen voor den dag komen; vicrj vijf , 
zes, of meer te zaam-gevoegd, doch de eene na de an- 
dere open-gaande. Zij zijn veel grooter als die van de 
boven-gcmclde; ook holler en vlakker gcfteld, ruften- 
de op langer Steelt jens. Bcftaan uyt vijf, voor ftomp- 
of rond-tocgaande Bladert jens ; van vcrwe fchoon-gecl, 
en aangenaam van reuk. 
Deeze twee zeer fchoone Gewajfen , welke in onze 
Gcweftcn niet meer als ten hoogftcn vier voeten op- 
-waarts fchieten , werden alleen aangewonnen door hare 
bij de Wartel) of boven dc aarde , uytgefchotene jon- 
ge, of ook wel oude Loten : welke men ten halven in- 
fnijd , op de manier der Angelieren , een lid van een 
vinger, of wat langer: dan met aarde aanvuld ; of de 
Loten zachtjens daar in buygd , en een houte haakje 
daar over in de grond fteekt , om vaft te leggen , en 
niet verfchoven te worden. Dus fchietenze, in 't laat- 
fte van de eerfte, of gcmcenelijk in de tweede Zomer , 
jonge Wortelen ; doch wecgens hare teederheyd, en 't 
gevaar , 't welk ze ter dier oorzaak onderworpen zijn , 
mag men ze niet , voor datzc anderhalf- of twee jaren 
oud zijn geworden, van dc oude afneemen, en met een 
wadende Maan van May of April in Potten verplanten, 
ieder bijzonder. 
De Loten dus gezet zijnde , moet men ten cerften , 
om de Wortelen zich dies tc bcctcr te doen veftigen , 
met een wcynig Reegen-watcr van boven begieten , 
maar daar na niet meer. Want de gedagte hare jonge 
en van naturen tccdere , bleek-gccle Veelei-wortelen , 
door de opneeming gekrenkt zijnde , konncn, zonder 
ccn haaftig verderf te gevoelen , niet veel vochtigheyd 
verdragen. Men zet ze ook niet , gelijk andere , een 
tijd lang in een fchaduwachtige phais , maar rerftond 
in dc vryc lucht , daar de Zon onverhinderd op haar 
mag fpcclen. Hier door beklijven ze dies te eerder, en 
grocyen dan voort. Dc gemelde Veelei-wortelen dce- 
zcr y afmijnen vertonen haar dikmaal boven dc aarde , 
of kijken met hare punten uyt dezelve. 
Het Jasminum vulgare flore albo, of gemee- 
nc witte wei-riekende Jafmtjn , is veel harder van aart. 
Bemind een goede zandige , met wat twee-jarige Pacr- 
demift , en een wcynig een-jarige Hocndcrdrck door 
malkander gemengde grond : een opene, vrye, war- 
me, luchtig ter Zon gelcegcnc plaats, cn veel Rcegcn. 
Geeft ook aangename Bloemen in het Iaatfte'van f-u- 
mm, en wat later; maar noyt volkomen Zaad. Wer- 
den van een klcvnc niet ligtclijk befchadigd; doch 
wel van fterke Vorjl. Moeten derhalvcn , op de voor- 
gemelde tijd , en met dc genoemde Maan in een Pot 
gefield zijnde , 's winters binnens huys gebragt wer- 
den , en bewaard op een luchtige , warme , or gemecne 
plaats, doch daarze niet fterk konnen bevriezen. Met 
matige vochtigheyd moet men ze onderhouden ; en 
niet voor in 't begin of ten halven van April , met een 
recr^cnachtig Weer en een zachte lucht , wecderom 
buytcn brengen. 
Zij blijven niet altijd groen , maar verliezen 's Win- 
ters al hare Bladeren; van welke ze (in 't Voorjaar buy- 
tcn gcfteld ) ook van alle doode punten der Takken 
wel gezuyverd zijnde , i.00 lopen ze haaftig weer uyt, 
cn tonen zich als vernieuwd. 
Door geen ander middel konncn zc ook aangewon- 
nen worden , dan alleen door hare bij dc Wortel uyt- 
gelopenc en ingefhecdene, of van zelfs wortel fchieten- 
de jonge Scbeutjens ; welke men met een waftende 
Maan van April afneemt , cn in Potten verplant. 
Het Jasmisum Catalonicum flore albo ex-, 
tra RUQELt.0 , of graote wl-rickende Spaanfche Jaf- I 
mijn, tecdcr van aart , cn in een Pot geplant , wil op Spnnfch.4 
dezelve wijze , in aarde , warme plaats , water } tijd > Jairnijn, 
en de andere dingen behandeld , gequeekt en waarge- 
nomen zijn , als het Jasminum semper. virens flo- 
re LUTEO odorato , of altijd groen blijvende Jaf- 
tnijn. 
Uyteygencr aart werd deeze (bort ongelooflijk oud; Werd zeer 
waar van de mijne tot een zcckcrc getuygc verftrekt , oad * 
vermits ik dezelve alreeds bij de dertig jaren heb ge- 
had , en echter is ze noch in zoo ccn krachtige wel- 
ftand, als of ze maar rien jaren had bercykt. 
Deczc bezicns-waardige Plant , altijd hare bladeren Waarnee- 
behoudende, tot dat'er weer nieuwe komen, werd ie- m ' n 2> 
der Voorjaar , in het begin van Aic.y , van hare een- 
jarige Takjens met een waffendc Mam ten halvcn gc- 
fnoeyd. Dan fchiet ze dies tc frerker weer uyt , en en mii- 
geeft teegens den Hcrfft groote , zeer wcl-rickendc lll g en . van 
Bloemen. Zommige fnijden hare Takjens gantfeh af, ZOfIiml Ê c ' 
cn laten de Stam op nieuws weer uytlopcn ; 't welk in 
gecncrlcy wijze te prijzen ftaat ; wijl zulks dc Plant 
grootelijks ten nadeel ftrekt, cn zeer verzwakt. Eeni- 
ge laren al 't jonge Hout zitten , en fnijden niets af, dan 
alleen de doode punten der Talken tot op liet leeven. 
Doch dit heeft men ook niet na tc volgen. Want of 
zc dan wel midden in Ac Zomer bloemen reeft, zoo zijn 
doch dezelve t'eencmaa! klcyn , zeer armelijk gcfteld, 
en ftegt van Reuk. Ik houde derhalvcn dc gemelde 
wijze (van ten hal ven, of wat naarder aan dc Stam) voor 
de aldcrbcftc , wijl mij dc ervarentheyd noch noyt in 
deeze Landen geen becter heeft geleerd. 
Deczc foort wetd in onze Gewcften aangewonnen op Aanwin- 
drie verfchcydcnc wijzen. ning 
Eerfly door middel van Enten, aCZuygen; 't welk door miJ- 
zeer bequamelijk gefchied op dc volgende mar.ïcr. *1 van 
Neem een Plant of twee van de gemcene Ja/mijn gjp Jot- 
met witte Bloemen. Zet ze , met ccn waffendc Maan g Cn . 
van April (als ze daar toe dik genoeg zijn ) in dezelve 
Pot , daar dccze Spaanfche Ja/mijn in ftaat. Laat ze 
een jaar lang daar in ftil ftaan , om tc beklijven. Snij 
ze dan in een lid, of knoop ( 't welk alderbcft is) glad 
af, cn Icg'er ccnTakje van in, met een volle Maan van 
Afay. Wel net cn fubtijl toegebonden zijnde , zoo 
doe'cr Wafch op, om te verhinderen, dat geen Water 
van boven in dc /pleet vallc. Snij dan dezelve met een 
volle Maan in Otlober af, indien zc aangegaan is : zoo 
niet , laat ze ftaan , tot dat men van hare vatting vcr- 
zeekerd kan zijn. 
Ten anderen , wil iemand declte foort van ^afmijn door mij- 
feeken , zulks moet edellieden ïn dc Maand Aiay , 
met een voile Maan , op dc gemelde witte f afmijn , 0 f i n i C g. 
in 't gedagte lid, of knoop ,daar weerzijds Bladeren zijn ging. 
uytgekomen. Ook moet men wel onthouden , dat 
zc , aangegaan zijnde , in 't volgende ja.:r niet mogen 
verzet werden ; maar, na datzc ingelegt of geftoken 
zijn , twee jaren lang op dezelve plaats moeten blijven 
ftaan , vermits hare teederheyd geenzins dc vcj plinting 
eer kan verdragen ; doch ten cynde van dien tijd zon- 
der eenig gevaar dezelve kan uytftaan : zoo nochtans , 
dat bij de verzetting dc aarde aan hare Wortelen koo- 
me tc blijven, zoo veel mogelijk is. Moeten ook ter- 
ftond met een wcynig lauw Rccgcn-water begoten, en 
tien of veertien dagen lang voor fterke Zonncfcliijn ge- 
dekt worden. 
Ten derden , doot de konft van Oculeeren ; 'twelk DoorOcu- 
gefchied op ceven dezelve witte Jaftrnjn , in 't laatfte ' ccr,:c ' 
van Julitti-, op zulk een wijze als men andere Boomcn 
doed. 
Het Jasminum INODORUM FLORE LUTEO , ofGroote 
geele j 'afmijn ronder reukj, Genist^e FACtE , met de 
gedaante van Brem ; Persicum folTUS dissectis , TCa ^ 
uyt Perz,ien met gefneedene Bladeren , en Jasmin'um Me; dege- 
Persicum foliis integris, of Jafmijn uyt Perkten AiZM * 
met gehecle of ongefneedene Bladeren , zijn boven al de ^ Pcr _ ' 
voorgaande de hardfte van aart; doch vermits ze, buy- ziea, met 
P ten < * " 
