n7 Beschryving der lage Boomen, en Heesters, II Boek, ü8 
gefnccde 
enonfncc 
de Blade- 
ren. 
Jafmijn 
van Per- 
zien met 
gc frieer) c- 
ne Bl.idc- 
WcBlocrr 
Wcl- 
riekenJc 
Jatmiin 
van P-.T- 
zien, mei 
ongekcrf- 
Blad ere 
cn een 
bleek- 
blauwe 
Bloem. 
Wat voor 
een aarde 
zij bemin- 
Waarnee- 
ding. 
ten blijvende, dikmaal door de Porft van 't leeven wer- 
den beroofd , zoo moeren ze ook , gelijk dc andere , 
's winters in Porten bewaard zijn, en op zulk een wijze 
gehandeld, gelijk van dc voorigc is gezegt. 
Het Jasmïnum Persicum tenuifolium cccru- 
leum, five foliis dissectis , of Jafmijn van Per- 
ken met leedere of gefneedene Bladeren , en een blauwe 
Bloem , groeyd in dccze Gcweftcn uyt een bruyn-ver- 
wigc , teedcre , veelvoudige Wortel , van naturen 
Siruveh-wijz-t op ; zelden meer als drie , vier, of ten 
hoogden vijf voeten hoog. Krijgt dc dikte van een 
vinger , niet veel van een duym. 't Hom is tamelijk 
hard en ray ; dc verwe uytwcndïg een wcynig bruyn- 
achrig. Boven tot een Boomtje opgefhoeyd zijnde , 
verdeeld het zich in veelc dunne talken; van welke de 
een-jarige, of nieuwlijks-gefchotcnc , een donker- 
bruyne vcrwc hebben. 
Aan detze, ook aan dc ondcT-Takjem , komen voort 
veelc digt bij en boven malkander geftelde Bladeren ; 
dun en tcedcr van aart ; ruftende op korte Steeltjens, 
Zommige zijn gantfeh. niet, andere daar teegens in 
twee , drie , vier of vijf deden gefneeden , van welke 
*t middclfte,of voorfte,'tgrootftc isjdoch al tc zamen 
gaan ze voor rondachrig-fpits toe. De grootftc hebben 
cte lengte van een Ld eens vingers , de breedte van on- 
trent een vingcr-brced. Aangenaam groen van verwe 
zijn ze , doch onder bleeker : in het midden voorzien 
mcr een regt-doorgaande Ader , waar uyt ecnigc ande- 
re zeer klcync fpruyten. Als men ze in de mond 
knauwd , vallen ze bitter van fmaak. Uyt de voorfte 
punten der Sreelen ziet men in de Maand Afay vcele 
Tros- cn Ayrs-wijz.e bij malkander geftelde aardige 
Bloemrjens voortkomen. De verwe is uyt den purpe- 
ren blauw; dc reuk zeer lieflijk. Bcftaan uyt vier voor 
aan ftomp-rond toegaande Blader tjens. Alsze agt of 
tien dagen lang open gedaan hebben, verdorren ze , cn 
laten cyndelijk , bij warme goede Zomers , een lang- 
werpig , dun , en uyt den groenen bruynachtig Zaad 
agter. 
Het JASMIMUM PERSICUM PALLIDO-CCCRULEUM 
LATIFOLium, five foliis integris, of wei-riekende 
Jafmijn van Perkten mei engekerfde breede Bladeren , 
en een bleekblauwe Bloem , is van Hout gelijk dc voor- 
gemelde Jafmijn , doch wel zoo bleek ; niet hoger 
noch dikker van Stam. Waft ook uyt cygener aart 
Struvdachtig op , doch geeft geheel andere Bladeren , 
ruftende op korte Steeltjens, Dc lengte is van twee 
vingcr-lccden , wat r.iccr of min; dc breedte van een , 
of wat meer: agter rond, en daar op 't breedftc; voor 
allenskcns in een fpits punt eyndigende; aan de randen 
effen cn flcgt ; doch in dikte , verwe , cn bitterheyd 
van (maak, dc vorige Jafmijn gelijk; elk in 't midden 
voorzien me. een regt-doorgaande groote Ader , of 
Kttgge , waar uyt andere tecdcre , na de randen lo- 
pende , voortfchier.cn. De Bloemen komen defgdijks 
met die der voorgaande overeen in tijd , gedaante en 
plaatzing , doch zijn wel zoo groot ; krachtige* of 
fttrkcr van reuk ; bleeker van vcrwc , en inwendig van 
een donkerder grond. In den Hcrffi gcevcn ze een 
Zaad , het hier boven bcfchrecvcnc gelijkvormig ; 
doch niet altijd, maar alleen bij goede Zomers. 
Zij beminnen een goede, gcmccnc , zandige aarde , 
met een wcynig twee-jarige Paerdcmift door-mengd j 
een luchtige, vrye, opene, warme plaats, en veel wa- 
ter. Gcevcn niet alleen ieder jaar Bloemen , maar ook, 
behalvcn het Jasmïnum inoiiorum flore lutfo, 
met bequame Zomers gemeendijk volkomen en rijp 
Zaad. Werden in 't midden van Oftober, of wat eer- 
der , na dat dc tijd zich aanftdd , binnens huys ge- 
bragt, op ccn luchtige plaats , waar in niet ah bij [fa- 
ke Forfl werd gevuurd. Men. moet haar onderhouden 
met matige vochtigheyd , en niet voor in 't begin van 
April , met ccn zoete Reegen , weer in de lucht zet- 
ten. Zij blij vvn niet altijd groen , maar laten 's ff/A- 
ters hare Bladeren vallen , welke , door der Zonnen 
kracht, in 't begin van Mm zich weer vernieuwen. 
De aanwinning deezcr Jafmijn gefchied zelden door Aanwln- 
Zaad , maar overvloedig door hare bij dc Wortel uyt- ™ n f e ^ oor 
lopendc veelvoudige jonge ■ (waar meê dc Natuur haar Ie j mu% 
heeft begaafd , om 't gebrek van 't eenc door wat an- lopends 
ders tc vergoeden ) welke doorgaans van zelfs genoeg J^S'- 
wortelen, af, ingcfnecden zijnde , dezelve zeer ligte- 
lijk bekomen. Deczc moeten dan , met een waffende 
Maan van April van de oude afgenomen , cn vervol- 
gens verplant werden. 
Het Zaad werd gezayd in een Pot , gevuld met ge- noor 
mcene , zandige aarde ; niet diep , maar hol en luch- Z " Ul3 ' 
tig ; een weynig voor volle Maan van Maert of 
April. 
't Is aanmerkens-waardig , dat 't Zaad der Jasmv- Aanmer- 
NEM UYT Perzien, met gefneedene Bladeren , geen Jfjjjr* 
andere jonge voortbrengd , dan met rondachrigc en cy ' 
gantfeh geen gefneedene Bladeren ; ook veel wel-drag- 
tiger Bloemen , van een zeer aangename cn lieflijke 
reuk. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren van Jafmijn zijn warm in den twee- RutH. Je 
den Gïaad, en van een bittere fmaak. Op kou- Ntt.Sthfl 
de Gezwellen gelegt, doen zc dezelve fchcyden. 8+- 
Verdrijven alle roode pielden der Hnyd , en dc droogt 
Schurfrigbeyd. Vcrtceren dc vochtigbeeden des Hoofds, 
cn de Ztnkjngen. 
Dc 0/y van deezc wel-rickcndc Bloemen vermag ec- Cafi. n«- 
ven het zelve. Genecft ook de koude gebrecken der r ™'- Htr ^ 
Moeder, Zeen uwen } en Treden. Is defgdijks dien- 1 '''' 
ftig tot dc verdrijving van 't Colijk. 
HOOFDSTUK. 
D I G O. 
aangenaam cn bcziens-waardig Hec- Namen; 
'erachtit 
of Strnvel-i 
•gewas 
werd , 
lijns wcetens , met geenen anderen 
Is deczen naam in het Neederlandfch 
't Latijn genoemd : van de In~ 
i Gali , of Nil: van dc Por- 
tugeezjen Herva d'Anir , of Anil. 
Van deeze fchoonc, rare, en dierbaare /7<i«/ zijn mij, DHederlej 
in haren aart , botrwing cn waarneeming , bekend drie f uorccn * 
ondcrfclicydcnc foorten; tc wecten : 
I. Indigo folio rotujjdo , ftve Indigofera Befchrij- 
rotundifolia ; dat is , Indigo met ronde Bla- ving van 
deren, niet qualijk gelijkende het Nunmularia , ^ ' n<ii S °^ 
of Pennimgskruyd ; doch niet wd zoo cirkel- maar Bladeren, 
een weynig ovaal of langwerpig-rond ; dcrhalvcn ze 
ook veel naarder komen het Colutea vesicaria, of 
dc Lom haar dsc he Linzen met Blaesjcns : hebben Bladeren- 
ook dezelve ftclling aan hare groene Tahjens ; te wec- 
ten , altijd twee cn twee regt teegens over malkander 
zittende ; en voor in een eyndigende. Zijn daaren- 
boven van ontrent dezelve grootte, tecderheyd, en vcr- 
wc; (eyndclijk licht na 't geel trekkende) met dezel- 
ve inwendige vloeying der Aderen \ doch gecven een Bloemen, 
roodachtige Bloem, zwaar en onlieflijk van reuk. 
II. Indigofera longifolia , of lang-gebla- Der lang»! 
derde Indigo. Deeze foort groeyd wel vijf voeten geb!aderöei 
hoog ; en verdeeld zich in vcele , tamelijk-dikke , 
afchgrauwc en lichte z,tjdc-tak£en : waar aan de Blade- 
ren ook twee en twee regt teegens over malkander 
voortkomen. Zijn twee vinger-breed, wat meer ofBladereih 
min, lang; een halve vinger, of daar ontrent, breed; 
in 't midden op 't breedftc ; agter ftomp-rond , maar 
voor gehed fpits toegaande: teeder van aart ; donker- 
groen van verwe , doch onder bleeker ; en in 't mid- 
den 
