Indigo. Peeperboom. 
230 
den voorzien met een regt-doorlopende groote Ader , j 
Waar uyt verfcheydene kleyner , om hoog gekeerd , 
voorrvloeycn. Dit flag van Indigo-planten geeft vcclc 
kleync , uyt den witten roodachtige Bloemt jens. Als 
qc ez e vergaan, werden ze gevolgd van vccle bij mal- 
Zaad. kandcr gevoegde zeer dunne Peultjens, met Zaad, het 
welk, als 't zijne rijpheyd heeft bekomen, zwart is. 
Dedndi- UI. Indigo folio cordato , Jïve Indigofera 
go mec COLUT^OIDES , of InDIGO MET R L AD EREN ZICH 
een" vergelyki;n DH MET EEN HERT ; of, Op de Wijze 
Hert. vanCoLUTtA, of Lombaardsche Linzen , welke 
2e in alles zeer nabij komen ; inzonderheyd de Colu- 
tea Scorpioides, of wilde Sene , met een Zaad, 
't welk de Staart van een Scorpioen vertoond : doch bo- 
Bhderen. ven wel zoo diep , regt in 'z midden voorzien met een 
kleync indruk , en een wcynjg rofchachtig , of afch- 
grauw van verwe. Aan hare regt-doorgaande Steden, 
ontrent een vinger lang , zittcn'er zeeven of necgen in 
getal , twee en twee regt teegens over malkander , en 
voor in een eyndigende : ook in het midden met een 
Ruggetje, of zigtbaar adertje voorzien. Niet tuflehen 
dezelve, maar tuflehen de teederc Tukjens, komen hier 
en ginrfcli korte en dunne Steeltjem voort , waar aan 
Blocmea. zcs ' zeevcn > or " *gt klcyne Bloemt jent uytfpruy- 
tcn , die van het Cham/epitys major cccrulf.a , 
of 'groote veld-Cypres met een blauwe Bloem, als ze open 
ftaan, niet zeer ongelijk ; purpurachtig van verwe, en 
van een aangenamen reuk. 
Wat voor Al dccze foortcn beminnen een goede , zandige , 
een aarde luchtige aarde , met een wcynig twee-jarige Pacrdc- 
rèn. CSCC " m '^ J ccn- j ar 'gc Duyvcmifl: , een-jarige Hoenderdrek , 
en t Mul d«< Unc n verdorvene Boomen , of in 
plaats van dien het Mol van verrotte d^w. lulu,. , 
wel door malkander geroerd en vermengd: een opene, 
warme, vryc, luchtige, cn gantfeh ter Zon gelcegcnc 
plaats ; daarzc des zclvcn ftxalcn van 's morgens vroeg 
tot 's namiddags ten drie uren konnen genieten ; be- 
vrijd voor alle Oojle- en /Voorde-winden. Moeten zeer 
weynig water hebben , altijd in dc Zon lauw ge- 
maakt. 
Tecder- In deezc Ge weden geeven ze noch Bloem noch Zaad. 
heyd. Zijn zeer teedcr en gevoellijk van aart. Konnen op 
gcencrlcy wijze cenige koude Reegenen , zoo wel in de 
Zomer als in den Herffi ; veel min Sneeuw , Rtjp , Farjl, 
of fterke r\ 'inden verdragen. 
Hoedanig Moeten derhalven ontrent half September , of bij 
ha i dc Ce ° S occ ^ e jaars-tijd een weynig later , binnens huys 
« Winter wer dcn gebragt ; cerfl gezet op een luchtige plaats , daar 
ze , tnt halt OElobcr toe , door de Venllercn van de 
Zonncfrralcn konnen bclchcencn werden. Dan moet 
men haar een warmer plaars geeven , waar in van den 
eerften November voor eerft: om den anderen , daar na 
ieder dag, eyndelijk elke dag twee of driemaal , nadat 
het meer of min koud is , gevuurt werd. Men mag 
haar niet op de grond neer ftellcn , vermits *t daar al te 
tochtig valt ; maar op een Bank , of op een Plank 
om hoog. Moeten ook , gedurende dc Wmter-tijd , 
niet meer als een- of twee-maal van boven begoten zijn 
met een wcynig Iauw-gcmaakt Reegen-watcr. 
mot x Als nu de Maert weer aangekomen is , en 't vuur- 
waamee- ftoken nagelaten werd , doet men op zommige dagen, 
■icd. bij goed weer, dc Venftercn open , om haar allenxjcn 
de Lucht en Zon weer te doen gewoon wei den. Eyn- 
delijk brengd men ze , ontrent half -April , of wat la- 
ter, met een aangename lucht en zachte Reegen weer 
buyten ; doch voorzichtig moet men haar bewaren en 
dekken voor veel vochtigheid, Sneeuw, Hagel, koude 
nachten, fchrale en hayrtge Winden. 
Aanwin- I" deezc koude Gcweitcn konnen ze niet aangewon- 
ning door nen weiden, als c\qqï Zaad, varfch en goed uyt Indien 
Zaad. gekomen, 't Zelve moer men in een Pot, gevuld met 
de hier boven befchrcevcnc aarde, niet diep, maar hol- 
letjes zayen , met een waffende Maan van Maert , 
April , of May. Dan moet men de Pot gedurig in 
warme Pacrdcmifr zetten , tot op den eerften van J*~ 
mué; met een Glas van boven nauwkeurig bedekt, cn 
wel bewaard voor koude Lucht cn Rec*en. 
Op deezc wijze van mij behandeld en waargenomen, Hoedanig 
heb ik van dezelve die met het ronde Blad vier jaren twee der 
lang goed en wel bewaard. Tot een Boomtje opgc- ™^Êt 
fnoeyd zijnde , was 't alreeds tot dc hoogte van meer 
dan anderhalve maar-voet opgclchoten, en in verfchey- 
dene zijde -takjens verdeeld. Die van dc andere foort, 
tecderder van aart zijnde , bercykten ontrent drie volle 
jaren , cn de hoogte van ruym een maat-voet. Doch 
in het jaar 1654. , op het eyndigen van de Winter , 
zijn ze bcydc vergaan , zonder dat ik de oorzaak daar 
van weet. 
Van naturen m-ocyenze Heeft er Achtte, en niet gelijk Groeyen 
j ni * 11 li- Heelter- 
cen gemeene andere Plant , twclk genoegzaam blij kt a ^ a jg 
uyt hare houtachtige Stammctjens. Blijven gedurig 
groen ; doch laten hare onderfle Bladeren , door ouder- 
dom in dc Wmter geel wordende, nu en dan van zelfs 
ter neer vallen. 
De eerfte van dc laatfle foort buygen ook hare 2S$j Vcrfchilin 
jent ligtdiik ter aarden neer , en vatten dan Wortelen dcibortcn. 
daar aan : doch zulks werd noyr gezien aan het Indi- 
gofera LONGHOLiA , of 't lang-gebladcrde Indigo- 
dragend Gewas ; het welk zijne Takken niet neerwaarts 
gekromd, maar gedurig regt opwaarts houd. 
Van dc Bladeren deezcr rare Planten , goed en krach- Schoon- 
tig zijnde , werd gemaakt de zeer eedele en koftlijke y^mf 
blauwe ferwe , doorgaans bij ons genoemd Indigo : g Cnoe md 
Welke gedroogd , in water geweykt , daar na gefto- Indigo, 
ten , tot (lukken bij malkander gebragt , en weer te 
drogen gclegt zijnde , zich ecrlt groen vertoond ; maar 
hoe mnn7.e daar na langer droogd , hoe ze blauwer cn 
fchoner werd. 
KRACHTEN. 
DTt Gewas , droog en warm in den tweeden Fraarif. 
Graad , ook gemeenelijk bitter en fcharp van ximin. 
fmaak, gefloten, cn op 't Hoofd gelegt , ver- dt 
drijft dc Hoofdpq-a en brand: Geneed ook McWonden. g,A 
'tZap in Wijn gekookt , cn daar mee 't Hayr gewaf- 
fchen, maakt het zwart. 
XLVIII HOOFDSTUK. 
PEEPERBOOM. 
En wcl-rickend , aangenaam en aar- VerfL-hey- 
dig Boom-gewas, werd ook wel in't dc ™ mea - 
Neederlandfch Kelder-ha l s ge- 
noemd, om dat liet de gecne, welke 
het knauwen, de Keel zoodanig doet 
branden , dat ze gedurig moeten drin- 
ken , om de hitte te lettellen ; eeven als of haar van 
noden was, de gsheelc Ktlder aan haren hals te hangen. 
In 't Latijn Chameijea Germanica , Mezereon, 
Oleastrum , of Cneoron Thcophrasti : in het 
Hoogduytfch Zeidelbast ; en 111 't Italtaanfch Cha- 
MELEA. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Vierdcrley 
vier bijzondere foorten ; namentlijk : L Chamel^a iooittn. 
VULG^RIS FLORE PURPU R ASCE MTE ALBIDO , of gC- 
mcene Ch.imeUa , gemeene Mez.ereon , of Peeperboom , 
met uyt den purperen witachtige Bloemen. II. Cha- 
MEL.ea flore purpureo , of Chamelaa met donker- 
roode Bloemen, na 't purper geftrekt. ÏIL CHAMBr 
l^a flor e alro, of ChamcUa met een gantfeh witte 
Bloem. IV. Chamelaa thicoccos , of ChameU* 
("na 't Grtekfch lage Olyfboom) met drie te z-aam- 
t^evoegde Bedien. Niet alle zijn ze van eeven dezelve 
Oueekmg cn Waarneemin^. 
De Chamelaa Germanica flore purpura- iy lt vooc 
P 1 scf.nte 
