2 3 ' 
Beschryving der. lage Boomen, en Heesters, II Boek, 131 
\ 
eenaarde s cente ALBIDo , of ChameUa uyt Duytfcbland , 
tij bemin- mit bieek^wittt Pnrpurt Bloemen , en Chamel/ea 
ncn ' fLore purpureo oBSCUttO, of CbameU a met een 
roode donkere Bloem , Da 'C PmrfMT trekkende, en Mt- 
ZEREON FLORE albo , of Mex.tr ton met een gantfeh 
witte Bloem , wiens Steelen en Bladeren blecker als die 
Van de andere vallen , zijn uyt een zonderlinge ey- 
genfehap hard van aart. Beminnen een goede , gc- 
mecne, zandige, en met kleyn-gcwreevene Paarde- of 
Koeyemift matig voorziene , en een vochtige , liever 
als een droogt grond; ook veel Water: een fchaduw- 
achtigc plaats behaagd haar beeter, als een opene, vrye, 
warme , en wel ter Zon gclcegene. 
Bloemen. Brengen zeer vroeg in Afaeri boven maten aangena- 
me en treflijk-rickcndc Bloemen , maar zeiden volko- 
men rijp Zaad voort, 't Zelve werd van de Vogelen 
Zeer gcernc gegcetcn, nochtans van haar niet verteerd, 
want gelijk ze 'r. ingeflokt hebben , zoo geevenze het 
Zaad. weer uyt. Ondermin: hen is het zeer hirzich van aart 
tot in den vierden graad ; cn voor de menfehen niet al- 
leen van een fchadelijk , maar zelfs doodelijk ge- 
bruyk. 
Deeze Peepcrboomen verdragen Storm-wïnden y Ha- 
gel , Sneeuw , Rijp , en fterke Vorjl , zonder ecnige 
ongeleegcntheyd. Laten 's Winters hare Bladeren val- 
len. Of wel haar Zaad, in April , May , of op andere 
tijden gezayd, noyt of zeer zelden te voorfchijnkomt, 
zoo worden ze echter genoegzaam aangewonnen door 
hare bij de Wortel uytlopcnde jonge Scheut jens ": welke 
met'er tijd van zelfs Wortel vatten ; doch veel haafb> 
ger dezelve bekomen, als menze met een Mes ten hal- 
ven infnijd» op de wijze der Angelteren , cn met aarde 
bedekt. Met een wallende Maan vmAfaert, en d) c ™" 
de Wortelen tv.ee jwm uud zijn gcwuidcu , moet men 
ze van de oude afneemen, en verplanten. 
Doch indien het gefchied, dat de Vrucht zijne vol- 
komene rijpheyd bekomt , gelijk het mij in de jaren 
11S47. en, 1608. gebeurd is , zoo moet dezelve in 
September met een waflende Maan , een vinger-breedte 
diep, op een warme, doch donkere plaats, aan de aar- 
de , nieuwclijks omgefmeeten zijnde , bevolen wor- 
De Auteur den. Dan komen in 't laatfte van April, of 'r bc- 
krijgt'er gi n V an Afaj , Uyt dit Zaad jonge Boomtjent voort ; 
welke gemccnelijk in de vcrwe harer Bloemen vcrande- 
Want niet alleen die met witte Bloemen komcn'cr 
uyt te voorfchijn , maar ook bij mij in 't jaar 1647. 
met Bloemen van een hddcre Oranje-verwe, die, ver- 
mits de ongemeene fchoonheyd, van veele zijn bezich- 
tigd geworden. Een liefhebber verzocht zeer emftig 
dezelve te mogen hebben voor een goed ftuk gelds; 
doch ik leende geen ooren daar toe ; vermits ik met 
mijne Planten noyt handel dreef, maar zomtijds wel iet 
frais uyt een milddadig hert aan een Heer of goede 
Vriend vereerde. Naderhand is dit zonderling Gewas 
bij nagt of ontijd uyt de aarde gerukt, cn dus ben ik 
oneerlijker wijze daar van beroofd geworden. Als ik 
in het volgende jaar kennis van dcezc dicffhl kreeg, 
meende ik 't geftolene weer te zullen krijgen. Maai- 
de eerlooze Flel iets hier van verncemendc , kapte het 
in ftukken, om nier rcr fchande te komen. Dus be- 
roofde hij mij en veele Plant-beminners van de hoop, 
om dit raar Gewas oyt weer te zien. 't Had bij hem 
zeer treurig gefban , vermits hij het buytcn tijds had 
wee h genomen. 
Chimtfii De Chamelaïa tricoccos, of Chamel/EA met 
met drie ^ rie Bedien, zoo genoemd, vermits hare Vruchten , 
Bezien, * £ la( i bij drieën aan malkander zijn geheet ; 
w air o ra , J 7 , r 
zoo ge- anders ook gehcetcn Mhzbrbon Araiïum, of Mez.e- 
nocrad. r 'ton der Arabiérs , in het Franfcb Garoupe , is veel 
teederder van aart als de voorige. Bemind een ge- 
meene, goede, zandige aarde : een opene, luchtige, 
Wit voor warme, vrye , wel ter Zon geleegene plaats. Geeft 
niet alleen kleyne, gecle Bloemt jens , maar ook, ge- 
Harden 
Aanwin- 
ning. 
Hoe uyt 
Zaad. 
een aan- 
gename 
bloem , 
welke 
herr 
lijk 
ftolim 
vrierd 
dief- 
draagd ongeerne ecnige vettigheyd en vochtighcyd ; in- 
zonderheyd koude Herfjl -reegenen , Sneeuw, Rijp , of 
fterke Vorjl. Moet derhalven, met een waiTendc Maan 
van April in een Pot geplant zijnde , in het begin van 
Ollober binnens huys worden gebragt; op een bcqua- 
me en luchtige plaats gefteld , daar alleen met vriezend 
Weer , om niet bevroren te mogen worden , in werd 
gevuurd door een yzere Oven. Gedurende dien tijd Waame&i 
mag men ze maar een of tweemaal van boven met een "ning. 
wcynïg lauw-gemaakt Reegcn-watcr begieten; en niet 
voor in 't begin van April, of wat later, na tijds gelee- 
genthcyd, met een zoete Lucht en Rcegen , wederom 
buytcn ftellen, doch wel wagten cn dekken voor koH- 
de natten , hayrige tn fchrale winden. 
Decze foort laat noyt hare Bladeren vallen , maar Aanwin- 
blijft altijd ecven groen. Kan niet alleen door hare n j n ^_ tioor 
ingcfneedene en langzaam wortel fchietende Takken 
C die men op de voorgenoemde tijd en met dezelve 
Maan moet afneemen , en als de Wortelen twee jaren 
oud zijn , in Porten verplanten ) ; maar ook door haar 
Zaad: 't welk men in Februarius of Maert , met een en 
wallende Maan, hol en luchtig moet zayen in een Pot, 
gevuld met gemeenc zandige aarde , niet dieper als een 
Stroo breed. Voorts moet men dePot in huys houden, 
tot in 't begin van April. 
KRACHTEN 
fcharp, quaadaardig, en bijtende, dat men zich ^j^, 1 "*" 
It Gewas is in alle zijne deelen zoo hitzich, pitGewa» 
fcharp, quaadaardig, en bijtende, dat men zich j"^"" 
wel zorgvuldig moet wachten, iets daar van in- 
wendig re gebruyken. 
x>*. bj,^,,.,, ^eitotcn, met Honig vermengd, en Uy twen- 
op lopende of vuy le Zweeringen gclcgt, zuy veren de- 
zelve. 
Dc welriekende Bloemen gcdiftillecrt , en met dit gebruyk. 
Water gewaffchen , neemt wech alle vlekken des aan* 
gez-tchts-, en maakt een zuy ver Vel. 
XLIX HOOFDSTUK. 
MEZEREON 
met fmalle Bladeren. 
Et dcezen,en (mijns weetens) gce- Verfchey-; 
nen anderen naam, is dit Heep racb- dc ai ™ e * : . 
tig Gewas in 't Neederlandfcb bekend. 
In 't Latijn werd; het genoemd Thy- 
MEL£A , of MEZEREON ANGUSTI 
folium; en in het Italiaaafcb Ti- 
Ts teeder van aart. Bemind een goede , luchtige , Watvoor 
zandige aarde , met een wcynig twee-jarige Pacrdcmift "y^ 7 ^ 
en 'tMol van verrotte Boom-bladeren doormcngd:een ren , ^ 
opene, warme, vrye, wel ter Zon geleegene plaats, 
en niet te veel Water. Geeft in deeze Landen door Bloemen.' 
het gehcele jaar, behalven in dc Winter, Bloemen, uyt 
de bovenfte punten der Takken voortkomende, veele 
Tras-wijz.e bij malkander gevoegd. Kleyn zijn ze, wit, Zaad. 
cn beftaan uyt vier Bladertjens : doch laren zelden of 
wel noyt volkomen rijp Zaad achter ; 't welk zich 
echter laat zien rond gevormd , eerft groen-verwig , 
daar na rood. 
Deeze Gewaden konnen op gecnerley wijs verdra- ^"^ cr " 
gen ecnige koude Hcrfjl-reeqenen , Sneeuw , Storm- ^ ^ a 
winden, Rijp, en veel min rterke Vorjl. Moeten der- waat -geno- 
halven, met een waffende Maan van April in een Pot, men mos- 
of houte Bak, na geleegentheyd harergroottc , geplant """"^ 
zijnde, in het laatfte van September, of het begin van 
Otlober-, indien 't een goede jaarstijd is , droog bin- 
s huys worden gebragt , en gefteld op een luchtige 
L*^"™iS1^ 7 iw,»«BOTW en wei-rijp Zaad. Ver- t plaaW , daar niet , als bij vriezend Wéér, in geftookt 
word. 
