*3Ï 
Mezereon Met smalle Bladeren. Wynstok. 
134 
word. Eevemvel konnen ze bok meerder of langduri- 
ger warmte lijden , maar niet veel vochtigheyd gedu- 
rende de Winter , wijlzc daar door zeer hgtclijk ver- 
derven. Mogen ook niet voor in 't begin of ten hal- 
ven van Af ril , na tijds gelcegcnthcyd , met een aan- 
gename Lucht en zoete Rccgcn t weer buytcn gc- 
bragt , doch zeer voorzichtig gewagr en gedekt wer- 
den voor koude nagten, hayrige of Jchrale winden, 
'Ainwin- Men kanzc hier aanwinnen door hare bij de Wortel, 
jjooge' °^ koven ^ e aar de uytgewaflenc jonge Takjzen ; welke 
TaLktn. nicn tcn halvcn infnijd , op dc wijze der Angelieren , 
cn dan met aarde aanvuld , of de gedagte Takjens 
zoetjens daar -in buygd. Als ze Wonden bekomen, 
cn dezelve den ouderdom van twee jaren bcreykt heb- 
ben, neemt men ze van de oude af, cn men verplant zc, 
met dc genoemde Maan, in Potten. 
Dcezc aanwinning kan ook gefchieden door Zaad, 
uyt hecte Gcwcften herwaarts gezonden : het welk in 
April of Afay , met een volle Maan , niet diep , 
maar hol , moet gezayd worden in een Pot ; ge- 
vuld met een luchtige , gemecne , zandige aarde. 
Echter de hier van opkomende jongen mag men niet 
reppen of verplanten , voor het tweede of derde 
jaar daar na. 
Door 
HUzïg- 
faeyri dei 
Verfche)'- 
dc foor ten 
Wit on- 
trent dc 
«n rc 
merken 
flaat. 
zij bemin 
nen. 
KRACHTEN. 
DE fladeren cn Vruchten dcczer Plant zijn zeer 
fcharp en heet van aart; mogen derhalven niet 
inwendig gcbruykt worden , zonder gevaar. 
Want dc B/aderen alleen van buytcn op 't Ligchaam 
gclcgt, dooden üc Vmrht in het zdvc , cn veroorza- 
ken een mÜvaL 
L HOOFDSTUK. 
WYNSTOK. 
Enoeg aan ieder bekend; ook van elk 
bemind cn hoog geacht, wecgens de 
vermakelijke groente cn aangename 
Vruchten dcczer GcwafTen. In het 
Necderlandfch ook gcmecnclijk ge- 
noemt WïNGAARp : in het Latijn 
VlTIS VIMFERA ; ïn het Hoogduytfch WsiN STOCK, 
en WniNRrR j in het Franfch VlGME; en in 't tta- 
tiaanfeh VlTE. 
Hier van worden gevonden zeer vcclc fchoonc en 
verluftigcndc foortcn ; niet zoo zeer ïn de verandering 
der Bladeren , als wel in hare bcziens-waardige vcrwe 
der Vruchten vcrfchillcndc; bebalvcn dc Vitis Vir- 
CINIAMA FOLIIS LACINATIS, of VlRGIN I * ANSCHE 
Wynstok met gesneedene Bladeren , in vccle 
deden die van de Peeterzelie gelijk ; voor fpits toe- 
gaande , aardig gefnecden ; bok niet zoo hard van aart 
als dc andere, maar recderder; doorgaans ook niet wel 
zoo groot , als die met dc ongcfnecdene ; in qedaante 
rondachtig gefield : ook.is 't Hout niet wel zoo fterk; 
gemeendijk blccker van verwe ; cn de Knoppen of Oogen 
digter op malkander gevoegd. 
't Is onnodig, hier re fprecken van al de onderfchey- 
dene Wijnjlokken in decze Geweften ; wijl ze doch al 
te zamen van dezelve aart, en bij ons op eeven dezelve 
wijze moeten gebouwd , behandeld cn waargenomen 
zijn. Mct'cr tijd heeft men hier ontrent uytgevonden 
verfchcydenc aardigheeien der natuur ïn dc verborgene 
grond cn regtc cygenfehap des Wynstoks , dooreen 
vlijtige onderzoeking ; welker aanmerking hier nood- 
wendig is. 
Voor eerfi: al te zamen beminnen zc een goede, ge- 
mecne , zandige , iteenige , of ook wel klcyige met 
Zand gebrokene aarde ; doch op geencrley wijs met 
eenige Koeye- veel minder Schapen- of Verkensmift 
[welke ze echter in Duytfchland , Vrankttykj ttalieU 
Spaanje , daarze in hooge Bergachtige plaatzen waflèn, 
noodwendig moeten hebben , vermits ze in dezelve 
geen diepe, nochniet veele wortelen fchictenj niet veel 
vochtigheyd genieten konnende, door dceze Mift ver- 
frifcht , cn alleen dobr de zelve vruchtbaar gemaakt 
moeten worden] , noch andere vettigheyd doormengd. 
Ten bcquame , natuurlijke, luchtige, vochtige zand- 
grond, heeft men ondervonden voor haar de alderbefte 
te zijn : anders gcevenze in onze Landen veel Hout , U/atvodf 
maar wcynig Vruchten. Voorts , een opene , vrye , ccn ph«* 
warme , luchtige , wel ter Zon gcleegcne plaats ; tcc- 
gens een Aluur of Heymng aan ; befchermd voor alle 
koude Noordenwinden : op dat niet alleen het heldere 
cn Iccvcn-gcevcnde licht des dags , maar ook dc klare 
glantfeh der nagr-vcrlichtcndc Maan onverhinderd daar Weiking 
op mag fchijncn , zoo haalt dezelve opgaat , en hare Hj*^ 
aangename luyflcr van zich geeft. Want de Drnyven, ° P 
koud rn vocht van aart, gelijk de Ma.in, wordendoor 
de zelve gantfchclijk geregeerd : zoo dat, wanneer de 
warmte der Zon decze Vruchten over dag kookt , cn 
dc Maan haar 's nagts bedauwd j de zelve zoet en 
lieflijk gemaakt ; dus cok tot een volkomcnc rijpheyd 
en opgczwollenthcyd gebragt worden. Zij 'Willen ook 
vcelc vochtigheyd onder in de aarde » maar droogte 
boven dezelve. Als ze deezc grond-vochtighcyd niet SonderÜn* 
genoeg konnen bekomen, booren hare Wortelen, door £ c zt, ' IJ " 
een natuurlijke drift en eygenfehap , zeer diep door de zaam ^ e J' 
aarde hcencn , om dezelve gelijk als cp te zoeken. 
Gelijk ik dan in het jaar 1657. in de na-graving heb 
bevonden, dat dc Wortel dertien voeten diep in de grond 
neerwaarts was gedrongen t tot dat zc was gekomen 
bi] een Wel, Spring, of lopende Ril , daarze in cyn- 
digdc. oud» 7P fww vwren lang zoo dik als 
boven, 's Winters konnen ze fterkc Vorfi , en alle 
andere ongelcegenthcyd des tijds geduldig uytfhan. 
Voor htt tweede Haat agt tc neemen op de Snoeying 5noeyiog 
deczer Wijnjij^l-en, cn dc bequaamfrc manier der zelve. AcT Wijn- 
Dc befie wijz.e> en die men noodwendig volgen moer, ito ^ cn ' 
indien men een goede Wijngaart wil bekomen , zal ik 
den Leczer hier voorfrdlefi. 
Snoey ieder jaar uwen Wykgaard van de overvloe- Hoedanig 
digc Ranken in de Maand December , of Februari^ ; dezelve 
met 't alderlaatftc van ccn afgaande Maan, als 't goed, 
cn geen vriezend Weer is ; als men ook , na alie tee- 
kenen, kan afnecmen, dat htt in twee of drie dagen na 
de fnijdwgniez zal vriezen. Want indien'er dan al Vorfl , 
quam , zoo zal dezelve aan dc gefneedene Takken niet 
het minfte qua.id doen ; fchoon hoe ftreng die ook na 
dc tweede of derde dag zijn mogt. De Maand Decem- 
ber houdc ik hier toe veel bcquamcr , als de Maand 
Februarim ; indien maar dc fnoeying door de koude niet 
moet nagelaten worden. Want dan zal de Stok_ zel- 
den, of wel noyt bloeden, "t welk dikmaal ïn Februarim 
gebeurd : en zulks niet gefchicdende , blijft hij beeter 
gefield, gezonder, en in voller kracht. 
Men zie ook wel toe , dat aan elke Rank^ niet meer mo« ge. 
als drie, of ten hoogften, wanncerze dik en fterk zijn, fcWedea 
vier Knoppen boven aan 't oude Hout blijven. Anders 
zouden ze veele Loten , maar wcynige Vruchten gee- 
ven ; waar door in drie of vier jaren tijds een goede 
•fro^gantfeh verdorven kan worden. Doch zoo aan 
bcyde de zijden eencr Rank, ontrent tccgens malkan- 
der over, twee jonge voortkomen , gelijk men gemeen- 
lijk ziet, zoo zal men de eene niet meer als twee, maar . 
oe andere vier knoppen laten behouden. Die van vitt tadfl w1a> 
zal alleen Vruchten, die van twee alleen Hout dragen: 'er. 
maar decze moet men in 't volgende jaar vier k»oppeü 
laten behouden , zoo zal ze dan ook Vruchten voort 
brengen; doch die'cr vier behouden , en Druyven ge- 
gceven heeft, moet men'cr nu myxrtwee laten; die dus, 
gelijk de voorige, nier anders als Hout , of Loten , zal 
fchieten , doch na een jaar bcquaam zijn , om weet 
Vruchten te vakken. Die hier ieder jaar oppaft, zal een 
P J gezonde, 
