ROSEMARYN, fi R O M M E L E E Z I E N. 
indewin- Een gemecne Verft binnens huys docd haar weynig 
mo«be ^ c ' la ^ e ' cn nocn m ' n dcr , als men dc Potten tot aan 
waren. ^ c 7*W* des Booms , of ook geheel, in droog kaf 
van Bockwcyt doed zinken, of dezelve daar mee be- 
dekt ; in een plaats daar niet fterk geftookt , maar 
weynig of niet in gevuurd word ; en die luchtig is. 
Want de warmte des vuurs, als ze een wij! tijds duurd, 
is haar zeer fchadelijk. Worden ook hier door , def- 
gelijks door veel Water ("wijl in zulk een gclcegenthcyd 
de W ortcl ligtelijk van verrotting word bevangen) 
fchiclijk zwart. Als dc Maand Februartus ontrent ten 
eynde gelopen , cn de meefte koude voor bij is , worden ■ 
dc gecne , welke met 't gcmelddc kaf bedekt zijn gc- 
weeft, weer ontdekt ; en men laat haar , gelijk in den 
aanvang der Winter , de Lucht door dc Venftcrcn weer 
genieten, tot aan 't begin van April; ter welker tijd zij 
met een donkere reegenachtigc Lucht weer buyten ge- 
bragt, cn geftcld worden op een plaats, voor dc fterke 
Zonncftralen bevrijd, 
iw Wil iemand dceze Potten in de Mkert buytcn ftcl- 
wÏDg." ' en '» mct recgenachtig, donker Weer, zonder Zonne- 
fcbijn, 't mag ook wel gcfchicdcn; maar hij moet dan 
toezien , dat hij haar nauw wachtc voor een drooge , 
fchralc, hayrtge en heldere Lucht , defgelijks voor kon- 
de n&gten : want door deeze haar fchadelijk zijnde din- 
gen worden ze, eer men 'tweet, van 't leevcn beroofd : 
en dus zou men al zijn moeyte, door dc gchecle i\ m- 
ter aangelegt , te vergeefs hebben gedaan. Hier op dan 
Haat te letten , op dat men decze Gavaffen niet mogt 
verliezen in dc ontroerende, cn ligtelijk verteerende 
Lucht deezer Maand Maert. 
ST* Zij worden hier aangewonnen op drie vcrfchcydcnc 
g ' wijzen : 
door al dc £ er ji } moct mcn2e uytde Potten neemen, eninan- 
desBooms. dcrc vcrzctten ' indienze daar in tr pv^r n f f- <W.K ö e- 
' wortcld zijn . mcr r><-n wallende Maan van A/aert, zoo 
het dan met een flappc tijd veel reegend ; anders in 
April. Of ook in dc grond van een Bed , ten halvcn 
harer Tukken : of, indien ze tamelijk lang en onder 
liaalzijn, laten zinken tot aan Ac groene bladeren. Dus 
fchieten al dc Takken -wortelen; welke men in dc Zo- 
mer veel Water geeft : al te zamen in September op- 
neemd ; en in het volgende Voorjaar , van malkan- 
der gefcheyden zijnde, verplant; ook rijkelijk met 
Rcegcn-water begiet, tot dat ze aan 't waflen zijn. 
Door jon- Ten anderen , worden-ze aangewonnen door hare , 
fens. 3 " ftraks na 't cerfte Otiartier der Maan in April , afgc- 
fneedene of afgebrokenc jonge Talken , welke men in- 
fteckt in Potten, Vaatjcns, of op andere Plaatzcn, on- 
trent een vinger-lengte diep , of wat meer , na dat ze 
groot zijn , aan een donkere cn fchaduwathtigc plaats ; 
daarzc, in den tijd van zesof agt wecken , geen Zonnc- 
fchijn konncn genieten. OndertufTchcn moct men ze 
dikmaal begieten met Recgen-watcr, daar Schapcnmift 
ingewcyktis; zoo krijgen ze haalt Wortelen, engroeyen 
hier door zeer krachtig ; niet alleen deeze jonge, maar 
ookde<Wf. Hier na moct men ze weer in gocdeLucht 
cn Zon ftcllcn. 
Door haar Ten derden , worden ze ook -vermeerderd door haar 
aa ' Zaad; het welke met een wafTendc Maan van April in 
Potten of andere Vaatjcns hol en luchtig gezayd ; ook 
op een warme plaats gezet werd. De hier van voort<- 
komende jonge Boomt jens zijn tccdcr van aart, en kon- 
ncn bezwaarlijk de cerfte H r inter over behouden wor- 
den. Men mag ze niet verplanten , ook niet veel kou- 
de Herfft-reegenen\iX.m ontfangen. GcdurcndcdeJf'/M- 
ter-tijd moct men ze onderhouden met flegts een wey- 
nig vochtigheyd , vermits hare tecdere wortelen niet veel 
nat verdragen konnen. 
Rofmarijn. De RoSMARINUS CORONARIUS LATIFOLIUS , of 
de donker Rofmarijn met br<ede donl^r-groene Bladeren, is harder 
groene van aart i en wil in deeze Landen zich aldcr-bequaamft 
bladeren, de Winter over laten behouden. 
5Vilde De RoSMARINUS SYLVESTRIS ODQRATUS, of 
wilde welriekende Rofmarijn; en dc ROSMARINUS in- v,-clrie- 
onoRbs> of Rofmarijn ponder reuk^, zijnde de hard- kende, cd 
fte van al dc andere , geeven in deeze Geweftcn, rohetj^j^*™ 0 
laatftc van Aiay cn 't begin van Jttnius , tuffchen hare r j ja> 
Takjens , zoo wel boven als ter zijden voortkomende , 
vecle Tros-wijze bij malkander gevoegde Bloemen, be- 
ftaande uyt vijf klcyne Bladertjens, gelijk de Cistus, 
van ccn gcelc verwe ; maar niet , als met zeer goede 
Zomers , volkomen cn rijp Zaad , het welk men ziet 
bcflotcn in ronde, doch langwerpige cn voor fpits toe- 
gaande Bezien , of Vruchten. Konncn , 's Winters 
binnens huys verzorgd tecgens fterke Vorft , zonder 
gi ootc moeyte bewaard , cn door hare bij dc wortel 
of boven dc aarde uytgelopcne jonge Scheut jens , wel- Aanwin- 
kc men ten halvcn infnijd, cn met aarde aanvuld, ge- nin S- 
noegzaam vermccnigvuldigd worden. Als zc Worte- 
len hebben gefchotcn , neemt men ze met een wafr 
fende Maan van Aprd van de oude af, en men vei- 
plantzc in Potten. 
KRACHTEN. 
DE Rofmarijn is warm cn droog in den twee- Curt. 
den graad; een weynig te zamen-trekkendc en i >'"-''** 
dun-makende van aart : zeer goed tot gebruyk ^ 
in fpijzen , en ook tot artzenyen ; want zij geeft een 
goede geur, en verfterkt. Op Wijn met Vlier-bloemen 
gezet, iszc zeer dienftig tecgens de Waterzucht. 
De Bladeren gedroogd, gcpulvcrizccrt en dit ftof in 
varflche wonden gedaan , geneczen dezelve; ook aller- 
ley Schurjïheyd. Met Wijn gedronken , ftillen het 
liraken. Op het Hoofd gclegt, verfterken dc Harp. 
fenen , cn droogen op alle koude vochtigheyd. Bin- 
nens huys gebrand, drijven ze daar uyt dc peftilentia- 
le Lucht. 
Het Zap der Bladeren*, vermengd met Canary-zuy* Diofcor. 
kcr, verfterkt 't Gezicht ; neemt wech de fihellen van g é ' ï- ea t' 
deOogen, en de lopende vochtigheyd der zelve. 
Dc Bladeren in Wijn gcdiftillcert , cn daar van ge- Ga ^' u " 
dronken, geneeft dc Geelzucht ; verfterkt het Hoofd, f im V Mt j. 
de Maag , en het Hert ; geneeft: de Afiltzitcbt , en 
neemt wech alle verftopping. Is goed tecgens dc vallen- 
de Siekte , en de Beroerdheyd ; fcharpt dc Geheugenis , 
en 't Gezicht .- belet dc Zinkingen op dc Tanden , maakt 
ccn goeden Adem ; ftopt dc Bnykloop , cn de witte 
Vloeden der Vrouws-pcrfonen ; tweemaal 's daags daar & ■ in- W- 
van gedronken: reynigd het Bloed; geneeft het ft/rfö i-foL^i. 
verdrijfd het Vergif, cn docd zwce ten , als men zich 
daar op wel Iaat toedekken, 
Dc Kolen, of dc Afih van gebrand Rdfmarijn-hour , ^Loni^r. 
dienen, om dc Tanden tc zuyvcrcn, cn vajl te maken; Ll ' c ' 9 *' 
nccmen der zeiver grelheyd wech, en doen zc wit worg- 
den, als menz'er zomtijds meè wrijfd. 
De Conzervc van Rofmarijn-bloemen ("verwarmen- Doden. ïib. 
de, verteerende, doorihijdende, afvagende, openen- 9i 
de , verfterkende , en van zommige Anthos ge- ^r'-è^' 
noemd) werd zeer veel gcbruykt: verfterkt zeer krach- 
tig dc Geheugenis , liet Verftand , en de Maag. Is 
ook van ccn grootc werking tecgens al dc voorgemeld- 
de gebrecken. 
De Oly deczer Bloemen verteerd allerlcy lid-tteht- Uttmmt 
nen : verdrijfd de donkerheyd der Oogen; helpt het de . Hcrè - 
Gezicht; defgelijks dc gebrandde , en teroerdde , daar fjj*' ' c * f ' 
mcê in dc Nek cn elders geftreekch. Is zeer dien- 
ftig op dc Gefcheurtheyd gelegt , met Oly van Eyeren 
en Camillen. Het Zap uyt de Bloemen geparft, word 
van veele voor cenBalzcm gcbruykt: maakt eenfehoon 
cn zuyver Vel; ook een klaar Gezicht. 
't Zaad met Wijn ingenomen , doed wel Water M'"- br- 
iefen s is goed voor dc 'Geelzucht , va/lende Ziekte .- *4- «ƒ■'»• 
verwekt der Vrouwen Maand-ftonden , cn geneeft de 
gebrceken der Borft. 
De wilde Rofmarijn is niet zoo krachtig van geur. Cd / pr D *' 
Vermag echter alles wat dc tamme uytwerkt, 'JT^-T 
