147 Beschryving der lage Boomen, en Heesters, II Boek, 148 
Drie ver- 
feilt)' Jen 
foor ten. 
Wat voor 
zij bcgee- 
H^rdheyd 
Wel-rie- 
EL 
bezien. 
Befchrij- 
ving van 
Do Joden gebniyken noch hecdenfdaags » gelijk zc 
ook voortijds hebben gedaan , in hare Offerhanden dc 
Takken van Rofmanjn ; doopen dezelve in 't bloed 
der gcflagttc Bccften , en bcïprengen'er de Omftan- 
ders mcê. 
LV HOOFDSTUK. 
BROMMELBEZIEN. 
Erdcn in 't NeederLindfih niet alleen 
dus , maar ook Braambezien ge- 
noemd: in 't Latijn Rubus, of Sen- 
tis: in 't Hoogduyifch Brombeern , 
of ook Cratzreern : in 't Franfch 
Ronce of Bruisson ; en in "t Jta- 
liaanfch, Rovo, ofookMoRo. 
Hier van zijn mij in haren aait bekender» verfchey- 
: dene foorten , namcntlijk : 
I. RuBUS VULGAUI-S FRUCTU NIGRO, of gemecne 
scwarte Brommelbez.ién. II. Rubus fructu cccru- 
1.EO , of Bromme/bez,ién met een blauwe Vrucht ; 
III. RuuUS NON SPINOSWS MAJOR ODORATUS, of 
groote wel-r tekende Brommelbez.ien ronder Doornen. 
Al tc zamen zijn zc van dezelve Quceking en Waar- 
neeming. 
Zij beminnen alle meer een goede , gemeene , zan- 
dige, als een klcvige , harde aarde : eevcnwel moet ze 
ook matig gemeft. zijn : een opene, luchtige, vrye , 
wel ter Zon gclccgcne , immers zoo zeer als een fcha- 
duwachtigc plaats; en veel water. Geeven in 't laatfte 
van Alay en in *t begin van Jttntus Bloemen ; daar na 
ïn den Herjfi volkomcne Vruchten. Konnen niet alleen 
Sneetnv, 1/agelcn K.jp , maar uok fterkt rsr/f, en A- 
lerley ongclecgcnthccden des tijds, zonder cenige fcha- 
de uytftaan. 
Werden alleenlijk, echter genoegzaam, aangnvonnen 
door hare bij de wortelen uytwafTende jonge Scheuten ; 
welke gemcenclijk van zc\fsWortct fchiecenjeu dan met 
een volle Maan van Jpr'tl moeten opgenomen en ver- 
plant, zijn. 
Dc Rubus non spinosus major odoratus , of 
wei-riekende Brommelbez,icn z,onder Doornen, geeft wel 
jaarlijks in deeze Landen in dc Maand Juhus uyt dc 
hovende punten der Steelen grootc , blcek-roode aan- 
zienlijke Bloemen , de Eglanticr -rooz.cn niet ongelijk , 
doch wel zoo groot ; maar noyt cenige Vruchten , 
fchoon hoe warm de Zomer geweeft mogt hebben. 
Gemcenclijk ziet men vijf, zes , tien of twaalf Bloe- 
men bij malkander gevoegd , ruftende op hare bijzon- 
dere tamelijk-lange Steeltjens. Zij beftaan uyt vijf 
groote ronde Bladeren , van binnen vercierd met een 
Ring van vcele geele klcync Knopjens. In 't middclfte, 
of inwendig Hert , ziet men een rond knopje, uyt vcele 
blcck-roodc knopjens tc zaam gezet , Oogs-wijze, van 
geen onaangename aanfchouwing. 
De Bladeren deczer zoort zijn niet , gelijk de ande- 
re, van malkander gedeeld ; ook zeer groot , breed , 
en gelijk als rondachtig, met vijf punten , op dc wijze 
van het Acer major, of groot Booghout. Ruften op 
groene Steeltjens, een handlang. Zijn bekleed met 
een zachte ruygheyd : ftaan gemcenclijk opwaarts ge- 
keerd; donkcr-grocn van verwe, doch van onder blee- 
kcr ; droevig , ook wel zomtijds een weynig blinken- 
de; onordcntlijk , nu uyt de eene , dan uyt de andere 
zijde van hare houtachtige Steelen, drie, vieren vijf 
voeten hoog opfchictende ; van binnen met een groot 
wit pit gevuld , van buytcn uyt den bruyncn bleek , 
rond cn Hecht , ook niet blinkende , noch met geene 
Doornen voorzien ; maar gantfeh ftïjf ftaande , en in 't 
eerft een weynig rujgachtig , ook een klcync vinger, 
dik. Dc uytwendige dunne Bajl werd ligtelijk door 
der Zonnen hitte gefpleeten. 
Dc gedagte Bladeren zijn aan hare randen zeer tce- gebinte 
der, net, fubtijl, doch veelvoudig, digr, en aardig- der Blade. 
fym gez,aagd , of getand ; ook in 't midden met drie rcn * 
en vijf voornaamfte groote aderen voorzien , uyt wel- 
ke vecle kleyner na de randen uytlopen , ftaande ge- 
meenclijk opwaarts gekeerd; en waar uyt alweer ontel- 
bare aldcrkleynftc voort- fchi'cten , op een aangena- 
me wijze. Als men ze in dc Mond knauwd , zijn ze 
zeer bitter van fmaak , en tc zamen-trek kende. In 't 
begin vertonen zc zich ruyg ; doch als ze grooter wer- 
den , vergaat deeze ruygheyd. Ieder jaar, tccgens de 
Winter, zoo haaft de VorJI haar heeft bevat , vallenze 
af, cn vergaan met hare Steden. In April komen ze 
op nieuws uyt hare Takken tc voorfchijn. 
KRACHTEN. 
D; 
E Bladeren, Bloemen, en onrijpe Vruchten van jMntK 
'rommeibcz.ien zijn zeer verdrogende, tc zamen- lió.y.frf. 
trekkende , cn verkoelende van aart; zoet in 't ï 6 * - - 
cctcn, en aangenaam voor de Maag. 
De Bladeren gefloten, en dan gelegt op de Roos, of p;,», 
voort-cctcndc Zwe e ringen , bedwingen dezelve. i+.cap u 
De Bloemen , Bladeren en Vruchten in Wijn gezo- Q t i tn m 
den , geneezen de Ifóndcn , de beeten der vergiftige -„mp.mei 
Dieren, de fchurftheyd des Hoofds , en de zeerigheyd ö - 
des Aangczigts : ftillcn de Bloedgang ; maken een vafi Tra g l -l 
Tandvleefch; helpen de gez.wollenc Amandelen , Huyg, 'ttuiU^UA. 
cn de hectc z.weermgen desAionds. Drijven af dc Steen, 
't Graveel , dc koude Pis : zijn goed voor dc lopende 
Oogen : verhinderen, of jagen wech de Hertvang; en 
doen 't 't raken ophouden. Het Zap uyr dezelve ge- 
parft , heeft dezelve kracht , cn verdrijft ook alle in- 
wendige brand. 
LVt HOOFDSTUK. 
HINNEBEZIEN. 
Y veele niet alleen bekend , maar ook v „rt, - 
zeer geliefd; werden in \ Needer landfeh dc uamen". 
niet alleen dus , maar ook dikmaal 
Framkezien genoemd; in 't Latijn 
Rubus id^us : in het Hoogduytfch 
HlMBRAMEN,HlMREEREN,oi" HtND- 
beehen: in het Franfch Frambosii r ; en in het Ita- 
liaanfch Rovo ideo, of Rovo montano, ook Mor- 
TEtLO. 
Hier van werden op veele plaatzcn gevonden twee T W ce ver-' 
verfcheydene foorten, re wcetcn fcheydene 
I. IUeus iDjIUS fkuctu kubro, of Hinnebez.ie foor[en ' 
met een blecl-roode Vrucht, en II. Rubus iü/eus 
fructu alrescentb luteo , of Hmncbezie met een 
uyt den -witten geele Vrucht. 
Gecrne grocyen ze in allerlcy flach van grond , in- Hoe re 
dien dezelve alleenlijk wel voorzien is met oudepaerde- moeien 
of Kocycmift. Zij beminnen een donkere, maar noch wwrgeoo» 
meer , om der Vruchten wil , een opene , luchtige , ™™ W "~ 
vrye, wel ter Zon gelccgcne plaats , en veel water van 
onder aan deJVor telen; doch als dc Vrucht begint voort 
te komen , droogte van boven; want door Reegen werd 
dezelve verdorven , cn fmakeloos gemaakt. 
Konnen uytftaan Hagel , Sneeuw , felle Vorfl , en Bloemen, 
alle andere ongeleegcnrhcedcn van de ff int er-tijd. 
Brengen ieder jaar in 'r laatfte van May Bloemen voort; 
ook in Julius een goede , fmakelijkc , gezonde Vruchten.' 
Vrucht. 
Werden overvloedig aangewonnen door hare veel- Aanwin- 
voudigc de aarde door-lopende , en van zelfs genoeg- n 
zamc Wortelen fchietende Jongen; "welke men in de 
Maand Afaert of April met een wallende Maan op- 
neemt, en verplant. 
KRACH- 
ing. 
