fjx Beschryving der lage Boomen, en Heesters, II Boek, zjz 
wijze bij malkander gevoegde ronde groene Knopjens-, 
welke haar boven flegts een weynig openen. Dan ziet 
men in dc Maand van May cn Jnmiu gelijk als groene 
Der BIoc- vijf-gebladerde Bloemtjens; waar uyt voortfehicten vijf 
raen * lange, ronde, tecdcre cn rood-verwigc Draadjens , van 
een bcvallijke aanfehouwing : die noch afvallen, noch 
in haar zclvcn vergaan, maar beflandig blijven, cn bin- 
nen haar bewaren vijf rond-hockigc aardige Knopjens , 
gevuld met een klcyn Zaad , doch 't welk in dcezc 
Landen noyt tot zijn volkomcnthcyd geraakt. 
Wanraee- Dceze Gewajfcn zijn tecder van aart; want buvtcn 
minginde ^ezet zijnde, wordenze haaft wechgenomen door fter- 
Wmtcr. j_ e y or ^ . moc tcn dcrhalvcn , in het voorjaar met een 
waffende Maan van April in een Pot geplant zijnde, in 
het begin van Ochber binnens huys worden gebragt , 
op een luchtige plaats , waar in niet, als bij vriezend 
Wcéry door een Kagchel werd gcflookt; vermitsze in' 
de Winter noch groote noch langdurige hitte des 
vmirs , noch veel water van nooden nebben. Mogen 
ook niet voor in 't begin of midden van April , na bc- 
quaamheyd of onbequaamheyd des tijds, met een zoe- 
te Lucht cn aangename Rccgcn weer buytcn gefield ; 
en moctcn dan wel nauw gewagt worden voor koude 
nagten , Cnecuvjitchtige vochtigheid , en fchrale, hay- 
rigc pinden. 
JUnwin- In onze Geweflcn wordenze alleenlijk aangewonnen 
uiig- door hare bij dc Wortel genoegzaam uytlopendc jonge 
Scheuten-, welke gemeenclijk met'er tijd van zelfs wor- 
telen krijgen. Dan worden zc van de oude afgeno- 
men , cn met een waffende Maan van April in Pot- 
ten gezet. 
KRACHTEN. 
DE krachten Jcctcr pj*«t vijn tot noch toe 
van niemand oyt befchrcevcn, ot bekend gc 
maakt. OndcrtulTchen hebben dc Leertouwers 
haar gebruyk daar van. Zommige willen ook, dat 
ze zou konnen dienen in plaats van 'iRhus, of dc 
SuMACHBOOM. 
LIX HOOFDSTUK. 
Krachten 
noch on- 
bekend. 
E 
Y 
Verfi-hc)-- 
dclbonen. 
zij bemin' 
Hen. 
Aanwin- 
ning op 
It welbekend, aangcnaam,gcduriggroen- 
blijvcnd Gewas , werd in het Needer- 
landfch niet alleen dus, maar ook Ey- 
toor-, Kleef, en Klim, genoemd, 
om dat het ovcr-al bij op-loopt , cn 
het zelve beklimmende verderft , 't zij 
waar 't ook bij gezet word , of wat het kan genaken: 
in 't Latijn Hedera : in het Italiaanfch ecven alzoo : 
in het Hoogduytfch Ephew , of ook Ilaub : in het 
Franfch Ligrre of L'hierre. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend nz^rverfchey- 
de foorten; tcwcctcn: 
I. Hedera major arborea, of c root Boom- 
veyl; en II. Hedera minor repens , of kley- 
ne kruypende Veyl. Beyde zijn ze van eeven de- 
zelve Oueeking en Waarneeming. 
Zij beminnen al te zamen een gemeene, vochtige , 
ongemeftte; of ook een matig-vochtigc cn wel gemcfr- 
te aarde : ccn opene , luchtige , vrije, en genoeg ter 
Zon gelccgcne, immers zoo veel als ccn fchaduwachti- 
ge of donkere plaats ; en veel Rccgen. Gccvcn ieder 
jaar in den Herfjl Bloemen , cn zomtijds in de Winter 
volkomen rijp Zaad. Konncn Storm-winden , Hagel, 
Sneeuw, Rijp, felle V*rfi j en alle andere ongelec- 
gentheeden der Winter zonder ecnige verandering ver- 
dragen. 
Worden niet alleen aangewonnen door hare Bedien, 
of Zaad t 't welk met een waffende Maan in Maert s 
niet boven twee Stroo-brccdrc diep , op een vochtige 
plaats in de aarde werd gelcgt ; maar veel meer cn 
haaftigcr door hare op of in dc grond gclcyddc, of 
van zelfs vooitkruypcndc , en binnen weynig tijds 
wortel-fchtetende "Jongen : welke men ccn waffende 
Maan van Maert , April of November , op neemt 
cn verplant. 
Als nu deeze Vruchten beginnen tc dragen, kan men 
haar zeer fchoone Bezien doen voortbrengen , wan- 
neer men zomtijds op hare Wortelen flroyd dc 
Afch van gebrandde Mojfel- , of Oejlerfchetpen ; of, 
gelijk zommige willen , het Poeder van Aluyn. Dit 
zou dan dc Oogen ccn zeer vermaaklijkc aanfehou- 
wing veroorzaken. 
KRACHTEN. 
fchoone 
Bciiun tc 
VEyl , Eyloof, of Klim , is zeer heet , fcharp , ni'fc- W! 
tc zamen-trek kende , cn de Zeenuwen door- p; ; "^r2°' 
dringende van aart. Moet dcrhalvcn van bin- j„ sjmpsf- 
ncn weynig of niet gebruykt worden ; inzonderheyd 
niet van Vrouwen, welke daar door onvruchtbaar zou- 
den blijven. Men mag ter dier oorzaak dit Gewas al- 
leen uytwendig ons ter hulp doen dienen ; voorna- 
mcntlijk op Fontanellen of Dragt- en andere lopende 
Gaten. 
De Bladeren gefloten , met Azijn cn Reegcn-w 
C Cal. lih. 
Sim}. Mtd. 
gemengd; dan op 't Voorhoofd, ook in dc Slapen van 
't Hoofd gelcgt , is goed voor dc verwerring der zin- Trag.ltb.%* 
nen , cn de gekrenktheyd des Haofds. In Wijn gezo- «f-88. 
den , cn daar mcede gewaffen, genceft dc Schurft igheyd, 
en allcrlcy Gezwellen. 
De Bezien , of Vruchten , gefloten , cn daar van 
ccn Drachma met Wijn ingenomen, drijft het Graveel 
af. Een halve Drachma in ccn weck Ey drie dagen ach- 
ra iiidiKiiiüc. ybruykt, is zeer goed teegens 't gebrek, 
genoemd de Druypert. 
Het Zap , vloeycnde uyt dc afgcfneedene Ranken , spnph. Ui: 
docd de Lityzen nerven, cn 't Hayr uytvallen. Het ior/.jo. 
Zap der Wortel met Edik gedronken, gcnccfl de Beetcn ea ?-M- 
van Spinnen en andere giftige Dieren. M^Uf 
HOOFDSTUK. 
M- 
Gewas werd in het Needer- VcrJ " c key- 
landfeh niet alleen dus , maar ook cnamcn ' 
Lynen, of Viorne genoemd. In 't 
Latijn Clematis, Viorna vulci, 
vitis alba, cn Atrag p.nf.s Theo- 
phrasti: in 't Hoogduytfch Linen, 
Re ben , of Waldreben; in het Franjch Viorne; 
cn in 't Italiattnfch Clematide. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend verfchey- 
dene fchoone foortcn; namentlijk : 
I. Clematis vulcaris, of gemeene Klim. II.Cle- Neegen 
MAT1S PEREGRINA FLORE SIMPUCI CCERULEO , v } er ^ lle J r " 
vreemde Klim met een enkele blauwe Bloem. III. Pe- [cn . " 
regrina flore simpi.ici PURl'UREo , of vreemde 
Klim met een enkele purpure Bloem. IV. Pf.regri- 
NA flore pleno atro-puRpuREO , of vreemde 
Klim met een dubbele donker-purpure Bloem, van ccn zeer 
fchoone aanfehouwing. V. Peregrina flore al- doch 
bo pleno , of vreemde Klim met een witte dubbele j^j^™" 
Bloem. VI. Clematis altera, of tweede Klim; wa'amee- 
anders Flammula Jovis surREcta , of opjlaande raing. 
Vuttrkruyd, of Brandkruyd. VII. Altera uREns , 
anders Flammula jovis repens , of kruypende 
brandende Klim. VIII. Cccrulea pannonica , of 
Ooficnrijl^z.e Klim , met ccn aardige blauwt Bloem. 
IX. Clematis Americana flore phol'Niceo, of 
Ammcaanfchc Klim , mtt een groote uytneemends 
Bloem j 
