Beschryving der lage Boom-en, en Heesters, II Boek, aj<£ 
Kappers 
met 
Vruchten 
ils kleync 
Peultje ns. 
Aanmer- 
kdij le- 
lie / d. 
Wit Kap 
perszijn. 
Aart der 
Kappers. 
JEginU. 
J.fol.^j. 
Diüfc.l.b. 
2. C. 104. 
Calin. lib. 
i.JtAtim, 
Tacultas. 
Luftan. 
lib. 1. 
Strap. 
Simp, 1 
Galm. lib. 
Simp. Mul. 
7- 
Overroei 
lib. Simp. 
aangegrocydc Wortel, of een ftuk daar van ; hetwelk 
echter zeer zelden gezien word. 
De Cavparis leguminosa, ofFABAGO, dat is, 
Kappers met Vruchten als kjcyne Pettltjcns, gemeenelijk 
een lid van een Vinger lang , is veel harder van aart 
dan de andere; kan ook veel becter , als ze droom- 
achtig gehouden word , gedurende de Winter , de 
koude binnens huys verdragen. 
Ik heb in 't jaar itfyo. in 's Gravenhaage bij Afon- 
fieur Franciscus Sevenhuysen, vermaard Apothe- 
ker aldaar , ccne dcezcr Planten gezien , die in de har- 
de Wimer der jaren 1669. en 1670. buytcns huys in 
de vrije aarde ftaande , gantfeh goed was overgeblce- 
ven ; niet anders als een wcynigje bedekt gcweeir. 
zijnde. 
De Kappers zelfs zijn niet anders als de Knoppen 
der Bloemen ; welke men , terwijl ze noch gantfeh 
gefloten zijn , afplukt , en bewaard in Peekei , niet te 
Ircrk zout gemaakt , om gcbruykc te konncn worden 
wanneer men wil. 
KRACHTEN. 
T XEeze noch geflotcne Bloem-hnoppen , of Kap- 
I 3 P eri ' hebben een verwarmende kracht. Zijn dun 
van deelcn, en fijn van Irof. 
De Bladeren , en Wortelen deczer Plant gefloten, 
doen fcheyden , en vertceren alle Gezwellen. Het 
Hap der zelve in de Ooren gedaan, dood de daar in zijn- 
de Wormen. 
Kappers, varfch , of groen, gegecten, zijn onaan- 
genaam van fmaak, en gcevcn weynig voedzel. Maar 
in Azijn of Peekei gclegt , gelijk zc herwaarts worden 
gebragt uyt /taliën, daar de befte groeyen , zijn ze 
Veel lieflijker; yerwekkcii tcitnitnfi , upciitu do vtr 
Jloptheyd, en verdachten de hardtgheyd van de Leevcr 
en Aitlt; inzonderheyd als men ze onder andere fpijzen 
alleenlijk in de Zomer ; maar in dc/IWermetCorinthen 
gebruykt. Zijn goed in Koortz.cn; verteeren de voch- 
tighcyd van de Maag, en verdrijven de walging der 
zelve. 
De Bafi , of Schors der Wortelen, verwarmd , 
droogd af, zuyverd, purgeerd, verteerd, doorfhijd, 
fluyt toe , en trekt te zamen ; vermits ze beftaat uyt 
verftheydenc tecgens malkander flxijdcndc deelcn-. 
Met Wijn ingenomen , of daar in gezoden , helpt 
de gebranddc , beroerdde , van binnen door een hoo- 
ge val of anderzins befchadigde. Verwekt de Maand* 
ftonden : dood de Wormen; geneeft de verhardde en 
gevwollenc Milt; inzonderheyd als men van 't Poeder 
niet Edik een Placfter bcreyd , en van buyten oplegt; 
ook met O/y van Kappers fmcerd.- Want zij jasgd uyt 
alle taye en dikke vochti^heyd , niet alleen door de 
Blaas , maar ook door de Stoelgang : zuyverd het 
Hoofd, en de verouderde zweeringen van *t zelve. 
Het Zaad in Edik gekookt, en in de Mond ge- 
houden , verdrijft de Tandpijn. 
LXII HOOFDSTUK. 
CA R D A M O M. 
IfcEn zeer raar, noodwendig, en voor 
veelerley ongcleegentkcedcn der men- 
fchen zeer dienftig Gewas , heeft in 
het Nee der land fch niet alleen deeze 
naam , maar ook die van Paradys- 
koo rn, en Malegette. Word in 't 
Latijn gehceten Cardamomum , Maleouetta , 
Milleguetta , en Granum Paradisi : in het 
Hoogduytfch PaRadiszkorneR: in het Franfch Grai- 
ne de Paradis, Mii-i.eguette , Melegete, en 
Meleguette : en in liet Italhuwfch Cap.damom.0. 
Hier van zijn mij in haren bekend geworden vier Vier 
genoegzaam veranderlijke of verfchcydenc foortcn j 
te wecten : 
I. Cardamomum majus Indicum , of groste verfchcy- 
Cardamom uyt Indien , meer als een halve vinger lang, dcnc loor ~ 
niet dik, en gemeenelijk drie-hoekig. II. Carda-""' 
MOMUM minus Indicum of kleyne Indiaanfche Car- 
damom; niet groot , ook drie-hocdig, en onder met 
een klcyn ftaartje voorzien. III. Cardamomum ar- 
borescens wajus Africanum, of groot Cardamom 
uyt Afnca, IV. Cardamomum arborescens mi- 
nus Africanum, of kjeyn Cardamom uyt Africa, 
De Cardamomum minus Indicum, of kleyne^ z ^ 
Cardamom ttyt Indien, grocyd niet boven de drie voe- mom „_j 
ten hoog , ecven gelijk het Riet, Ir. ook op dezelve indien, 
wijze met leeden aan hare Steelen verdeeld ; welke van 
binnen niet hol , maar met een vooze (toffe vervuld 
zijn. Aan dezelve ziet men vecle Bladeren ( die T 
gewrecven zijnde, een aangename reuk van zich geeven) 
lang, en niet breed, gelijk 't gedagte Riet, doch voor 
op verre na zoo fpits niet , maar rondachtig toelopen- 
de , en boven digt bij malkander gevoegd ; zoo dat 
tuflehen dc aarde en de bovenfte Top de Stiel gantfeh 
bloot is. 
Dit (Tny.wbrengd uyt of boven de Wortel voort een Bloemen, 
of twee groene Ayrcn, op de wijze als 't Qjhtt zijn Hy- 
pociftus doed; een groote vinger, wat min of meer, 
lang, en tamelijk dik : welke.zich openende, verfchey- 
dc kleyne 'Bloemen boven uyt gcevcn; wit, vermengd 
met geel , van gedaante die van liet Guygchelhcd niet 
ongelijk, doch grooter ; niet ordemlijk gcfteld , en 
zeer welriekend. Als naderhand de Ayr zijne rijphevd 
bekomt, word hij , gelijk ander Koorn, geelachtig. In 
de zelve worden de Vrachten vol Zaad gevonden ; Zaad. 
het welk , de Ayr noch groen zijnde , wit is , zeer 
fchoon vercierd met purpure vlekken: maar als 't daar 
na droog word , verkrijgt het een bleck-bruyne of 
afchgrauwe vc-rwc Wjiil tw^ugw-t m Pn 'r. <üs 'r 
in onze Landen word gebragt. 
Het Cardamomum Indicum majus, of groot Groen lo 
Indiaanfch Cardamom , waft "cmcenclijk op tot dc ^'"J 1 ' 1 ^ 
hoogte van vijf voeten. Heeft ook veel breedcr Bla- 
deren , van een Zeer aangenaam groen ; voorzien met 
een regt-doorgaandc Ader , en vcelc dwaars-adcren. 
Zitten ook niet bij malkander gevoegd , maar komen 
nu nvt dc ccne, dan uyt de andere zijde dcr5>re/voort; 
welke glad is, en nier met lecden , gelijk 't Ried. Uyt 
der zelvcr bovenftc Hert fpruyten de Bloemen uyt, aan Bloemen 
een Steel te zamen gcfteld , ceven als dc Hyacinthen , en Viu L -h- 
de een na de andere opgaande , en niet bij dc Wortel lza - 
voortkomende. Zij rieken zeer wel. Zijn wit, zeer 
fchoon vercierd met een purperc Boord. Als ze afval- 
len , begind zich de Vracht te vertonen. 
Cardamomum arborescens majus Africa- Groot, et 
' NUM , of groot Cardamom uyt Africa, en CardA- tle )'"Car. 
MOMUM ARBORESCENS MINUS AfRICANUM, Of kjeyn UJl A f r i UJ 
Cardamom uyt Africa, witten beydc aan kleyne Boomt- 
jens, zes, zeeven, zelden agt voeten hoog, Struvels- 
wijze (gelijk de Aelbez-iën-boomtjens) veelvoudig op 
't Eyland Madagafcar , cn in Gmnea , in de Provin- 
cie Aialeguetta; waarom zij ook van veele de naam van 
Maleguetta en Milleguetta gekreegen hebben. 
Dc grootfte Vruchten hier van zijn gemeenlijk drie vin- 
ger-breed of daar ontrent lang , boven aan hare Steel 
dun , en een vinger of duym onder dik , op de wijze 
van een Vijgc, welkeze nict-qualijk gelijken. 
De kjeynfie Vrucht is rond , niet dric-hoedig . on- Eene der- 
der dikker als boven , of aan hare Steel; ontrent zoo "|. v ^ c 
groot als een Haz,el-noot ; ook onder voorzien met rc u Sl j L . e i 
een lang Staartje. Van deeze bcyde laatft-gemcldde overge- 
foorten zijri mij in 't jaar 1 5 5. door mijnen Swagcr br3 -& u 
Andries ten Indyck , komende uyt Angola en 
Guinea , vereerd vijf kleyne Boomtjcns , welke de 
hoogte van ontrent drie voeten hadden bekomen. 
Noch 
