^57 
Noch al te Zamen , bchalven eencj hadden ze hare Bla- 
deren behouden, vermits ze alreeds twee jaren te voren 
in dezelve Kas geplant gewceft waren» fterke wortelen 
gemaakt ; ook niet langer als zes weeken onder weegen 
geweeft hadden. 
Eygcnt- Het Hom , niet zeer hard van aart , vertoond zich 
lijke Be- van buyten uyt den bruynen-afchgrauw » maar van 
van h« ng binnen wit ' Verdecld Zich ook in veele 
Hout, ken, op de wijze der Aelbez,ïw-boomen; waaraan de 
Bladeren voortkomen zonder Steek» , eeven als uyr 
het Hom zelfs. Gemccnelijk zitten ze twee en twee 
teegens een bij malkander gevoegd , de Steel gelijk 
als omhelzende; inzonderheyd aan de buytenfte puil- 
en de DU- ten der Talken. Weynig ziet men een Blad alleen. Tn 
deren der g CC |aantc zij n ze niet zeer ongelijk die van het Leuco- 
Carda- J UM INCANUM ARBORESCENS FLORE RUBRO , of 
mom ajt roode Stol^Violitren. Staan regt op , en hangen wcy- 
Arricfc n jg neerwaarts. De leegte is gemecnehjk als die van 
de mtddelfte vinger aan eens menfehen hand; zomtijds 
echter wat langer , ook dikmaal wat korter. Onder, 
daarze uyt 't Hout voortkomen , zijn ze alderfinalft, 
en voor aldcrbreedfl ; met een kleyne Kerf rond toe- 
gaande; op de wijze van een //fivingefneeden; gantfeh 
flecht aan de kanten : in 't midden voorzien met een 
dunne regt -doorgaande Ader > en veele ter zijden uyt- 
lopendc teedcre Adertje»! ; defgelijks met een aangena- 
me groenheyd van boven ; welke zich onder een wey- 
nig blccker vertoond. 
Gedaante De Bloemen komen zoo wel aan het Honi en de 
' uyterfte punten der Tkk§en , als tufichen en bij dc 
Bladeren voort ; zomtijds een alleen ; zomtijds ook 
twee , drie , vier en meer bij den anderen gevoegd. 
Zijn niet zeer groot. Ook niet ongelijk die van het 
LYCHNIS CORONARIA ÏLORE SIMPUCI, of Jtnettt, 
voortijds in dc Kroor.en gebruykclijk , met eet) enkele 
Bloem, Beftaan uyt vijf Bladert*; vercierdmet een be- 
vallijke blauwe vcrwc. Zelden blijven ze langer als tien 
dagen in (tand. Dan vallen ze af. 
Daar na vertoond zich de Vrucht, van zulk een ge- 
daante als bifit boven is gemeld. Hangd aan een kor- 
te , doch harde Steel. Ts eerft groen , onder bcgaafi 
met een kleyn Staartje, maar rijp zijnde, ontrent afch- 
grauw. Als 't Velletje, of Blaasje , waar in het hoe- 
kig Greyn, Zaad, of dc Cardumom zelfs, bcflotcn 
legt , geborftert is , toond deezc Vrucht zich open. 
Het Zaad is cerft bleek ; daar na rood ; eyndclijk 
geheel donker , of bruyn-blinkend rood ; gelijk het 
hier alleer wecgen in dc Apotheeken gezien en gebruykt 
word. 
Het Cardamomum arrorescens minus Afri- 
Canum , of kl'JHe Boomachtige Africaanfcbe Carda~ 
mom, zoo wel als degroote altijd groen blijvende, zon- 
der oyt dc Bladeren , als door ouderdom , te laten val- 
len , komt in alles met de voor-gemeldde over-een. 
Bchalven dat dit Gewas zelden hooger als vijf of zes 
voeten opgroeyd. Het Hout i de Bladeren en Bloemen 
zijn van de zelve verwe als die der andere , doch veel 
kleyntr, en verfcheyde bij malkander gevoegd , gelijk 
ook dc Vrucht zelfs , waar van alreeds hier boven melding 
is gefchicd. 
Teeder- Deeze vier beziens-waardige Gewajfen , van welke 
heyd. der j e ecr f e r vin na turen overvloedig groeyende 
ftefoo"" * n Ooft-Indicn, op de Kuft Van Malabar , en 't Eyland 
ten. Java) niet meer dan eenmaal in 't jaar 166 uyt 
nieuwelijks van Batavia ontfangen Zaad , door groote 
moeyte en vlijt , tot de hoogte van een voet heb op- 
gequeekt, konnen de koude en ongewoone Lucht dee- 
zer Landen geenzins verdragen ; inzonderheyd niet de 
gemeldde gelijk het Koorn groeyende; welke, een wey- 
nig te veel Water , te fterke Wmd; of de minfte koude 
ontfangende, in Anguflm vergaan. 
De twee laat/Ie Heejlerige f horten, wadende in Gui- 
nea, in de Provincie Makgimta, welker gedaante hier 
vertoond word t na bet keven afgtteekend , cn waar 
CardAmom. Keelkruyd. 
van dc Vruchten gebruykt worden in al de Apetixe- 
ken , niet alleen van Needer land , maar ook van go 
heel Emopa , zijn wel zoo hard van aart > inzonder- 
heyd alsze, in onze Gewcften komende, alreeds dc 
dikte van een vinger hebben verkreegen : doch verdra- 
gen in geenerley wijze te veel Water. 
Moeten dcrhalvcn , zoo wel in 't midden van de ™*d«ek 
Zomer, als in den Herffi , de Winter, en het Voorjaar, Lande°u EC 
droog gehouden 3 voor alle Wmd cn koude Lucht be- 
waard , ontrent half September binnens huys gebragt> 
en gefield worden in een goede i zeer wel teegens het 
Zuydtn gdëegene plaats , waar in gedurig door een 
yzere Oven word gevuurd ; cerft om den tweeden 
djg ; daar Da ieder, dag; voorts» na gelecgcntheyd der 
toeneemendc koude » dagelijks twee of driemaal , tc 
wectcn , 's morgens ontrent ten zeevcn , 's middags 
ten een , en des avonds weer ten zes of zceven Uren. 
Gedurende de gcheelc Winter mag men ze niet meer als m°"en 
een of tweemaal van boven met ccn weynig feuw*ge- ^J^^f^ 
maakt Reegcn-water befprengen , of zachtclijk bcgie- geleekt 
ten; ook niet voor teegens May met een zoete Lucht worden» 
en aangenamc-ne kleyne Reegen weer buyten ftellen in 
de Zouncftralen , op een warme plaats > bevrijd voor 
alle koude Oajle-snNnorde-winden. Voorzichtig moet 
men ze dekken voor alk , inzonderheyd voor de nadee- 
lige nagt -koude , vermits ze dezelve gantfchelijk niet 
konnen uyt ftaan ; maai' daar door haaftig en onverwagt, 
eerft hare bladeren laten vallen , vervolgens van *t lee- 
ven worden beroofd. Dit heeft de ervarentheyd mij 
zelfs genoegzaam geleerdi 
Zij worden niet alleen in hare geboorte-plaats door AmwïiM 
het gemeldde Zaad, of de Ctrdamom zelfs, maar mn S' 
ook door hare jonge bij de Wortel of boven de aarde 
uytgclopcne Scheuten aangewonnen. Dccze fnijd men 
met ccn Mes ten halvan in > op de wijze der Angelieren. 
Daar na bedekt men ze met aarde ; cn deezer wijs , of 
ook wel van zelfs, wortelen gekreegen hebbende, wor* 
den ze vermeemgvuldigd. 
KRACHTEN. 
CArdamom is warm en droog in den tweeden 
graad. Een Drachma hier van gepulverizccrr, 
en met Wijn gebruykt, verdrijft dtflauwbeyd 
des Herten 5 de zwijmeling des Hoofds ; de Hotjl , 
Lamheyd, en Geraal^heyd, Helpt de gcene, welke in- 
wendig verkeerd , en van de vallende Ziekte aange- 
taft zijn. 
Neemt daarenboven wech de Hert -klopping, en dc 
inwendige gebrecken, veroorzaakt door koude. Ver- 
fterkt dc A/aag; verwekt eetens-luft , genceft de bet- 
ten van vergiftige Dieren ; doed wel water lojfe* ; 
verdrijft dc koude Pis ; dc pijn der Nieren , het Co- 
hjk^, dtlVormen: verfterkt dc Jlappt Zctmrwen ; en is 
goed in tijd van Pefi ; ook tecgens meer andere onge- 
lee gentheed en. 
Cardamom in Edik geweykt, en op de Crauwa- 
gie of Scbnrftbeyd geftrecken, genceft dit quaad. 
A-Ltrreti 
hteJ. c. f & 
XMtll.ltè, 
Galen. liL 
Simp.Midt 
JEgin. lik 
LXIII HOOFDSTUK. 
KEELK RU Y D. 
Y veele bekend , heeft in 't Nctder- Verfctiey- 
landfèh niet alleen deezen naam, maar de Bameta ^ 
ook die van Monthout , Ligu- 
ster , en RynwhxxgB. Werd in 't 
Latijn gcheetcn LigustRum : in het 
Hoogduytfch BEïNHOLTZlEIN , 
Muntholtz , en Rheinweyde ; in het Franfch 
Troesne x ook Freztllon .- in het Italiaanfch 
LlGUSTRO j Gt/ISTRICQ , Al.C/iH«A ) 6D Otl" 
VEL LA. 
R tïier 
