*59 
Beschryvinc der lage Boomen, en Heesters, II Boek, tóo 
Drie 
eerfte. 
Zaad. 
Aanwin- 
ning doo: 
Takjens : 
*fgcfnc 
denc 
Scheut, 
jens. 
Aanmer- 
king op de 
getmr- 
mdde 
Gedaante 
Bladeren. 
Gelhlte 
der Bloe- 
men. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden drie i 
verfcheyde foorten; namcntlijk; 
verfchey- ï- LlCUSTRUM VULGARE FLORE ALBO , of ge- 
denc foor- Keelkruyd , met ccn witte Bloem. II. Vul- 
tcIU GARE iolio varif.g ato , of gemeen Keelkruyd met 
fchoone als gemarmclde bonte Bladeren. III. LlGU- 
STRUM fi.ore nigro ODORA'ro,of Keelkruyd met een 
z.warte welriekende Bloem. 
Berigt van De twee ecrjle foorten groeyen geerne in een goede, 
gemecne , cn welgcmeftre aaide. Beminnen uyt cy- 
gener aart veel Water ; een donkere zoo wel als een 
opene luchtige plaats. Verdragen felle koude, en alle 
Bloemen, andere ongclcegenrhccden der Winter. Geevcn in 
onze Geweftcn dikmaal, in 't laatfte van dcA/ay, Bloe- 
men, maar zelden, ten zij bij hceteZomers, volkomen 
rijp Zaad. -I • 1 '■ " 
Worden echter genoeg aangewonnen door hare veel- 
voudig uytfehictende Takjens', welke of van zich zelfs 
wortelen, of in de aarde gebogen zijnde, haaftig wor- 
telen krijgen. 
Als men ze wil vermecn'tgvuldigen door haar Zaad , 
moer men het zelve met een afgaande of volle Maan 
van Februarius of Maert, ontrent een vinger breedte 
diep, op een fchaduwachrigc plaats, niet dik, maar 
hol in de aarde leggen. 
Ook kan men haar aanwinnen door hare met een 
volle Maan afgefneedene een-jarige Scheut jens , welke 
men in de Maert op een donkere plaats , een klcync 
hand lengte infteckt. Dies te eerder zullen ze wortelen 
fchieten , als men haar teegens den avond dikmaal met 
Water begiet. Als ze twee jaren geftaan hebben , 
moet men ze opneemen , en op een luchtige plaats 
verplanten. 
Hier bij ftaat noch te weeten, dat de gemcldde^r- 
marmelde bonte Ligufter , indien'er niet wel acht op 
genomen word, zomtijds hare fchoone Bladeren komt 
te verliezen , cn geheel een groene verwe aanneemt. 
Lichtelijk kan men dit voorkomen , wanneer men de 
alderfchoonfie en bontfie Takjens door de gehcclc Zomer 
in de aarde buygd, en jonge van dezelve aanqueckt ; die 
dan lang in haren cierlijken ftand blijven; ïnzonder- 
heyd als men de daar aankomende gantjeh groene Loot- 
jens bij tijds affnijd. 
Decze foort groeyd uyt cygener aart Struvels- 
ïl-hoon- wijze. Schiet vcelc teedcre Takken uyt een vcelvou- 
heydder jj dunne, bruyn-Verwigc ('ezel-wortel.- aan wel- 
ke Telgen de Bladeren , gelijk aan de gemecne, regt 
teegens' over malkander ftaan. Zijn ook van de zelve 
grootte, gedaante cn dikte ; cevenwel van wnw ge- 
heel anders , te wceten , bleekzWtt , geel en groen , 
door 't gcheele Blad hecnen zeer cierlijk geftrcept engc- 
ftippeld. 
Op dc voorfte punten deezcr Takken grocyen in het 
laatfte van Jumus de Bloemen Tros-wijzc bij malkan- 
der. Dceze zijn Snecuw-wit , en van geen onaange- 
name reuk. Bcftaan uyt vier kleyne , ftomp-iond 
toegaande, dikachtige Bladert jens. Hebben inwendig 
twee dikke, geelachtige langwerpige cn breede Knop- 
jens ; welke al langzaam kleynder.cn eyndclijk bruyn- 
verwig worden. Na verloop van vier of vijf dagen 
vallen ze af ; cn laten agtcr veele ronde Knopjens , 
Tros-wijze bij malkander gefield ; cerft groen , daar 
na zwart. In onze Landen hebben ze wel van binnen 
ccn bruyn-.uhtig Zap , maar geen goed Zaad. 
Het Ltgustrum flore nigro odorato , of 
t Keelkruyd met een zwarte welriekende Bloem ; is een 
' bezien s- waardig Gewas , cn bij mij gelukkig voortge- 
komen uyt een kleyn zwart Zaad, in 't jaar 1666. mij 
van Napels toegezonden. 
Bemind een goede zandige aarde , met een weynig 
twee -jarige Paerdemift en een-jarige Hoendcrdrek ge- 
noegzaam doormengt: een opene, luchtige, vrije, wel 
ter Zon gelccgene plaats , cn in de Zomertijd veel Wa- 
ter. Word van naturen zeer oud. Geeft in onze 
Keel- 
kruyd 
riekende 
Bloem. 
Befchrij- 
ving der 
zelve. 
Landen een vermakelijke , uyt den blauwen zwartach- 
tige , en aangen aam-rieken de Bloem , ui 't laatfte van 
Junius ,oo\. zomtijds wat vroeger; veel grootcr als die 
van de gemecne witte Ligufter:, in alles zeer gelijk die 
van de blauwe Zyringe , of Lillach arbot ; ook 
een weynig ruygacbtig; doch niet in ieder Zomer, maar 
alleen in warme en zeerdrooge jaren; en dan nochnoyt 
cenig volkomen rijp Zaad. 
Is teeder van aart. Kan geen Vhrfi , Sneeuw , Ha- Hoedanig 
gel , Mtft , of fterke Wmden verdragen. Word der- <*nGcw« 
halven , met een wafTende Maan van April , het zij iu 
een Pot ontrent een Stroo diepte gezayd , of ook ge- 
plant zijnde, voor koude Reegenen wel nauw gewagt; 
in 't begin van Oflober , of een weynig later , na dat 
dc jaamijd zich aanfteld , binnens huys gebragt ; eerft 
gefteld op ccn luchtigeplaats,daarze der Zonnen warm- 
te noch wat door dc Venftercn mag genieten. Maar 
daar na kouder wordende , in een andere , daar gedu- 
rig door een yzeic Oven word gevuurd. Mag ook , indewi 
in dceze tijd des Winters, niet boven een, of ten hoog- te* moet 
ften tweemaal met een weynig lauw-gemaakt Rtcgen- „J^^~ 
water begoten zijn. Want als dit Gewas de Bladeren worden, 
heeft verloren, en nïet veel Lucht kan ontfangen, kan 
het ook dies te minder Water verdragen. Moet daaren- 
boven niet voor in 't begin of ten halvcn van April , 
met een zoete Lucht en aangename Rcegen , weer de 
ftralen der Zon voor-gezet ; voor koude nachten , 
fchrale Oojle- of Noorde-winden genoegzaam gedekt 
worden. 
De Bladeren van dit fchoone Gewas, gefteld in 't Bladeren.' 
bovenfte van zijne Takjens , zijn die van dc gemecne 
gantfeh gelijk; doch in het midden en onder gefchey- 
den in drie, vijf, cn dikmaal noch meer verdeelzelen : 
ook zittcn'cr gemeenelijk twee aan hare Steel regt tee- 
gens over malkander : waar van 't ecne geheel flegt , 
en alleen ; het ander in teegendcel drie of vijf-bladerig 
word gezien ; het rniddenfee cn bovenfte aan beyde de 
zijden ccn weynig getakt , en met een donker-groene 
verwe begaaft. 
Alhoewel dceze foort (in onze Landen opgequeckt Aanwin- 
?ijndc tot dc hoogte van vier voeten, of meer, Booms- nin S* 
wijze) geen rijp Zaad geeft, gelijk alreeds gezegt is, 
zoo kan men haar echter aanwinnen door hare bij de 
Wortel uytlopende jonge Schemjens ; welke men , op 
de manier der Angeliercn , ten halvcn infhijd , met 
aarde bedekt , en als ze wel gnvorteld zijn , met een 
afgaande Maan van April van de oude afneemt, en in. 
Potten verplant. 
KRACHTEN. 
Keelkruyd , of Ligufter , is droog , koud , en te 
z amen-trek ken de van aart. De Bladeren in Wijn 
gezoden , of het uytgeparftte Zap der zelve , 
doed vergaan alle hitzagc zwellingen, of kanl^r inde 
Mond, Keel, cn andere Lcedcn ; daar meé gegorgeld , 
of gcwaiTchcn. Gcneeft ook de gebrandheyd , en de 
Tandpijn. Verwekt de Maandftonden, en doed wel 
Water lojfen. 
Het gediftillccrde Water der Bloemen ftopt dcBleed- 
fpouwing ; allerley Buyk[oop , de Maandftonden , en ftild 
de loping der Oogen. 
De Oly , waar in de welriekende Bloemen gedaan, 
en in de Zon gefteld zijn (welke word gehouden voor 
de oprechte Oleum Cyprinum) op Wonden geftrecken, 
verdrijfd de brand der zelve; en neemt wechde Hoofd- 
pijn , welke voortkomt uyt hitte. 
Dc Vruchten , of Bezien , gegeeten , doen Bloed 
'pijfen , volgens het gemygenis van Avicenna. Zijn 
derhalven ondienftig, om inwendig gebruykt te wor- 
den. De Hoenderen ingegeevcn , worden daar door gc- 
neezen van de Pip, of Sprouw. Men doed ze ook die- 
nen, om Inkt van te maken. 
LXrV. HOOFD- 
Dhfeo, 
Umh;lib\ 
1.^.07. 
Loltl. IA. 
x. fal, 1/4- 
Avicinna 
Fuchf. 
Htrb. eoM 
161. 
