i?i Beschryving der. Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, 17* 
Cajl. Du. 
runt. fel. 1 
Htrb. 
Tuchf. h. 
riant. 
«4.1. 
Diofc. li&. 
Do don. Ui. 
1. cup. 1. 
Amnt. Lu- 
fit. lib. 3. 
Sernpiode 
Ttmp. 
Simp. cap. 
307. 
verfchcy- 
de foor- 
KRACHTEN. 
AL de foorten van Abrotanum , of Averftyt , 
anders Averoon , komen met malkander zeer 
na in. krachten overeen. Zijn verdrogende van 
aart , en heet tot in den derden Graad; verteerende , 
bijtende, en dun van decfen. 
Zijn voor de Maag aangenaam ; en dooden dc 
Wormen , wanneer men 't Poeder der gedroogde 'Bla- 
deren met Syroop of andere vochtigheyd 3 ter zwaarte 
van anderhalve Drachma , drie dagen na den anderen 
J s morgens nuchteren inneemt. 
In Wijn gekookt , en van dezelve tien of twaalf 
dagen lang 's morgens nuchteren 't vierde deel van een 
pintje gedronken , drijfd uyt alle onreynighecden des 
Ligchaams. Is daarenboven goed teegens allerley ver- 
gif* fepeft-, ende£«re« van alle giftige Bieren. Gc- 
neeft de fchttrftheyd : ftopt dc witte Woeden der Vrou- 
wen ; en helpt de geene , welke van de MiU^ur.ht wor- 
den gcqueld. 
In een Kamcrgelcgt, of gehangen, vcrjartgduytde- 
zelve Slangen , Padden , en diergelijke qu.iadaardigc , 
den menfehen fchaadlijke Gedierten. InKaiTen of Kof- 
fers gedaan > bevrijd de kleederen voor alle Motten, Op 
gezwellen en wonden gelegt, trekt daar uyt de Splinters 
en andere daar in zittende dingen. 
Het water , hier van gediftillcert, droogd op de on- 
natuurlijke vochtigheyd van de Aioeder ; zuyvcrd de- 
zelve, enmaaktze bequaam om te konnen ontfangen\ 
Jaagd uyt de Nageboorte en doode Vrucht. Is goed tee- 
gens 't Graveel. Breekt de Steen. Verwekt dc Maand- 
fionden , en geneeft de koude Pis , gcbruykt met een 
weynig Notemufcaat. 
De Afch deezer gebrandde diaderen » of ook het 
Zaad, gefloten; met Honig, of oude Boom-oly ver- 
mengd, en daar mcê het Hoofd, Mond, Kin, ook an- 
dere plaatzen des Ligchaams beftrceken , docd op de- 
zelve 't Hayr groeyen. 't Zaad gedroogd , gefloten , 
vermengd met Garftenmeel, cn zoo opgelegt, verteerd 
alle koude Gezwellen. 
Met Wijn en Zuyker kleyn gefloten, cn zoo inge- 
dronken, verdrijfd de Hoeft- de verft 'optheyd der Borft, 
de Kort-adcmheyd,m het treken der Zcetmwen. Want 
het doed fchcyden , verjaagt en verteerd , door zijne 
verwarmende aart en zeer fubtyle kracht allerley taye 
fuymen, en koude vocht tgheeden. Doed daarenboven 
wel Water lojfen. Brengd de geflotene of verflopte 
Afaandftonden weer tot haren gang. Dood de Wormen 
in dc Ligchamen van jonge en oude perzonen, enfrrijd 
zeer krachtig teegens allerley vergif. 
IV HOOFDSTUK. 
A L S S E N. 
(En zeer wel bekende Plant, in het 
Ncederlandfch dus genoemd , maar 
van vecle Alssem uytgefprooken : 
in 't Latijn Absinthium : in het 
Hoogduytfch Wermuth : in het 
Franfch Absinte ; en in het Ita- 
liaanfih Assenzo. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
verfcheydene bijzondere aardige foorten , namcntlijk: 
I. Absinthium vulgare , of gemeene AIJfen. 
II. Absinthium seriphium , of Zee-aljfen. III. 
Ponticum, jive Romanum, Pontifche, of Roomfche 
AIJfen. IV. Santonicum, of Aljfen van Saintonge. 
V. Insipidum, of slljfcn ronder reuken fmaak. VI. 
Arborescens, of Boom-aljfen. VII. Arborescens 
folio et cauLE toto ALBOiof 'Boom-alffen metgantfeh 
ZtUjver-witte 'Bladeren en Stcelen; welke Bladeren uyt- 
eygencr aart veel korter , en wel zoo kroes of gekrold 
zijn. VIII. Marinum folio lavendul/e , of 
Zee-aljfen met Bladeren van Lavendel. IX. Umbel- 
liferum latifohum alpinum, o£ Breedgeb lader- 
de Berg-alfen , met ten gehoonde Bloem. X. Um- 
BELLIFERUM ANCU5TIFOLIUM ALPINUM , of fmal- 
blader ige Bng-a' jen met een gekroonde Bloem. XI.Lon- 
ctfolium Penta^hylleu M , of ' lang-gebladcrde AIJ- 
fen , op dc wijze van fijfvinger+kruyd ; waar van dc « 
Bladert, zichwonde.lijk diayen, en kluchtig gefteld zijn; " och aa °- 
zomtijds voo, in vijven gedeeld, dan in zeevenen, dan Crc ' 
weer in drieën , dan ook alleen , boven eevcnwel in 
eenige weynige deelen geiheeden. Bchalven de nu ge- 
noemde zijn'er noch vee! meer andere foorten ; niet 
al te zamen van dc zelve 'Bouwing en Waameeming. 
Zij bemiMen een goede, gemeene, zandige en wel- Watvoor 
ger.iefhe aarde : cenopene, vrije, luchtige plaats, en 
veel Water. Blijven eenige jaren lang in het lecven. nc a . mia * 
Geeven ieder Zomer niet alleen 'Bloemen , maar ook 
de mcefle fnorten volkomen cn rijp Zaad. Konnen 
"imeÜjk wrl de koude der Winter , en allerley on- 
gelecgcnthccdcn des tijds uytfhan. Worden ook 
tiangovsnnen , zoo wel door haar Zaad , het welk J \ anw ' a 'ï 
met een wanende Maan van April in de aarde word gc- 0 " 1 ^' 
legt , als door aangewaffene jongen ; die met een toe- 
neemende Apnlfche Maan van de oude gewonnen , ea 
verplant moeten zijn* 
Beyde dc zoorten van Absinthium arborescens, Twee 
of Boom-aljfen , zijn tamelijk hard van aart. Bemin- 
nen ccn zandige goede grond, met twee-jarige Paarde- aJr C n°° m * 
mift marig doormengd : een warme , vrije , opene , 
wd ter Zon gclccgcnc plaats, cn veel Water. Blijven 
lange jaren in het lecven. Geeven gemeenelijk mee 
goede Zomers volkomen Zaad. Verdragen ongeerne Hoe 
Stor7ii-wiftde;' r cnÏQ\\cP'orfi. Worden derhalven^ met tc ncc " 
een wallende M aan van April in een Pot geplant zijn- raeilt 
de, in het begin van Ottober, wat eer of later, na ge- 
leegentheyd van dc bcquaamheyd of onbequaamheyd 
der jaarstijd , binnens huys gebragt , op een goede 
plaats; bewaard voor flerke Vorfi; gedurende de Win- 
ter met een weynig huw-gemaakt Reegen-water on- 
derhouden ; cn niet voor den aanvang van April met 
een recgenachtige Lucht weer buytcn gefteld. Ik het» 
decze twee foorten verfcheydene Winters over buytcn 
in de aarde laten flaan, om te zien, of ze niet zouden 
konnen overblijven, 't Welk wel in ftappe Winters Onder- 1 
dikmaal is gebeurd; doch in harde verloren ze gemee- viudiog; 
nelijk al hare bovenfte Takken. Schooten boven de aar- 
de wel weer uyt ; doch liet cene en het andere, te ge- 
lijk met het geheele leeven der Plant , wierd door de 
koude van de volgende Winter wechgenomen. 
In onze Landen worden ze aangewonnen op twee bij- fl .anwia- 
zondere wijzen; te weeten: mng. 
Eerft, doorhaar^inrfj 'twelknictccnwafTendeMaan "rft.dooj; 
van April, ontrent een ftroobreed diep, in een Pot ge- ^" d: 
zayd moet zijn. 
Ten anderen , door Takjens , waar ontrent men op Ten 1 "- 
deeze wijze moet handelen, deren. 
Snij een-jarige Scheutjens af met een volle Maan van d ° oi ; fl *re 
April. Steek dezelve in een Pot , gevuld met zulk Tat j CDÏ * 
een aarde, als alreeds befchreeven is; ter diepte van een 
kleyne vinger. Begiet ze terftond met Water, en ftel 
de Pot op een donkere, fchaduwachtige plaats, daar 
ze van de Zonneftralcn niet geraakt kan worden, ten 
minften zes weeken achter een. Gedurende dien tijd 
moet men ze wel vochtig houden : daar na weer in 
de Lucht en Zon ftellen ; doch niet de geheele dag over. 
En als de ingeftokene Loten dus buyten gevaar zijn 
geraakt , zullen ze ftraks Wortelen vatten , opwaarts 
fchictcn, en aangrocyen. 
Het Absinthium umbf.lliferuw latifolium Breed- eo 
en Angustifolium alpinum, of breed en fmal- im ^°^' ia ' 
bladerig Berg-alffen met een gekroonde Bloem ; dcf- "j^,, 
gelijks het Absinthium öiaiuhum folio Laven- ook Zce- 
