17? 
Alssen. SigMaar.tskr.uyd. 
174 
dul£, of Zee-aljfen met Bladeren van Lavendel, be- 
minnen ccn goede gemeene aarde , met wcynig vettig- 
heyd , rrnar met tamelijk veel Zee-zand doormengd : 
een warme , luchtige » wel ter Zon gelcegcne plaats , 
en matige vochtigheyd. Blijven eenigc jaren lang in 'c 
keven ; doch worden , 's Winters buytcn Iraandc , 
dikmaal door ccn felle Korft daar van beroofd. Is dcr- 
halven niet ondicnflig , datmen ccne van ieder foort , 
gedurende de wintertijd, een weynig binnens huys zet- 
te , en met latiw-gemaakt , doch gantfeh niet veel , 
Rccgcn-watcr onderhoude ; op dat men , indien men 
dc buyten-ftaandc door dc Korft ccnsplotflijk quame 
te verliezen, zich niet van al ce zamen ontbloot mogt 
vinden. 
Het AüSINTHIUM UMBELLIFERUM LATIFOLÏUM 
ALPINUM , of bretd-gebladerde Berg-alffcn met cttt ge- 
kroonde Bloem, geeft met goede en droogc tijden vol- 
komen Zaad : het welk met een wafTcnde Maan van 
April, niet diep , in een Pot gezayd moet worden. Hier 
door word dccze foort zoo wel aangewennen , als door 
hare bij dc Wortel n.nigcgrocydejo«gf#: die men op de 
zelve tijd , cn met de zelve Maan van de ottde afneemt , 
en in een Pot, of andere plaats, verplant. 
Het Absinthium umhelliferum anCustifo- 
LiUHjOf fmal-gebladerde Berg-aljfen , zeer fchoon ge- 
fnccden in vccle tccderc deelen , ccn wcynig ruyg van aart, 
met een gekroonde witte vtjf-bladerige Bloem, van binnen 
beftaandc uyt vccle kleynê Knopjens, haren oorfprong 
ncemendc uyt ccn gelijk als gefchubde Knop , gemee- 
nelijk vijf of zes in 't rond digt bij malkander gefield , 
op een ronde Steel , nauwlijks tot dc hoogte van een 
voet opfchictende ; dcigelijks het Absinthium ma- 
RiNUM folio LavenduL/E , ot Zee-a Ijfen met bla- 
deren vmm Lavendel , gcevcn in onze Gcweftcn noyt 
ccnig rïjp Zaad. Worden echter genoegzaam aange- 
wonnen door hare bij de Wortel aanwaflende Schettijens, 
en ingelcyddc7^i^f«j, die, zonder eenigc ongclccgcnt- 
hcyd, aan de oude, of dc Moeder, vafl blijvende, 'Wor- 
telen vaiten. Met ccn wallende Maan ïn April worden 
ze afgenomen , en in een Pot verplant , gelijk van de 
vorige foort gezegtis. 
Het Ausinthium srniPHTUM Belcicum , of 
NeederUndfch Zee-aljfen, en Adsinthium santo- 
niCU.M j of Aljfen van SatnElongc , zijn hard van aarr. 
! Gcevcn in onze Landen zelden ccnig Zaad. Konnen 
. ftrenge Korft, cn alle andere ungelec^cuthcedcn van de 
Wintertijd uytfhan. Worden ook overvloedig aange- 
wonnen door hare voortlopende wortelen. 
lïyndclijk moeren wij den Leener van onze gemeene 
Aljfen, of Absinthium vulgarf,, noch dit zeggen; 
als aanmerken s-w aardig , en voor haar dienftig te wce- 
tcn, tot voorkoming van lchade. 
Neem van dc gemclddc Aljfen een hand vol, of een 
wcynig meer , het zij groen of gedroogd ; ecven zoo 
veel iVijnruyt , cn vier of vijf Bladeren opregte Kirgi- 
niaanfihc Tabak- Snij dit alles tot grootc ftukken on- 
der een ; cn doe het in een Pot met Reegen-water. 
Laat het daar in kooken een klcyn half uurtje. Giet 
dan alles door een doek , zoo zullen de Kruydcn 
daar op blijven leggen, cn gij bekomt een klaar stij- 
ver Water. 
Begiet hier meê al uwe Boomen, of welke gij wilt , 
als ze in haren bloej (taan, twee of drie malen, telkens 
om den derden dag, zoo zullen tcrflond daar van wech 
vlieden al de zwarte Vliegen , welke in de Bloemen 
kruypen ; Rupz*en voortbrengen , cn dc jonge Vruch- 
ten zeer befchadigen. Noyt zullcnzc ook weer op de 
zelve komen ; cn dus de Boomen hare Vruchten on- 
verhinderd konnen voortbrengen. Zulk een grootc 
kracht heeft de bitterheyd van deezc Plant niet alleen 
op dc Vliegen, msar ook op dc Rupz,en zelfs. 
n Wil ook iemand met dit Water befprengen zijne 
Krnysbcz,:ën , Aalbez,ien , Hagedoorn , en meer andere 
Boomen, welker Bladeren en Vruchten van de gemcldde 
Rupsen worden opgegceten , of verdorven , zoo zul- 
len zc al te zamen daar van llerven , en afvallen. 
O 
KRACHTEN. 
Nder al de foortcn van Aljfen word aller- Wat voor 
mecit geacht engebruykt, het Absinthium ' 
vulgare latifolium , of gemeene breed- gebrujk 
gebladerde Aljfen , cn het Absinthium ponticum »■ 
TENuiroiiUM , Jive Romanum > of Roomfche fmaU 
gebladerde Aljfen. 
De gemeene breed-gebhtderde is droog ïn den cerflen, JBtim Ui. 
en heer in't begin van den derden graad. Heefteen ver- 'g^"™}^ 
Herkende, te zamtn-rrekkende, zuyvcrende, en afva- simp. fat* 
gende, of den buyk weck-makende kragr. Is fcharp 6. 
cn bitter van fmaak ; dcrhalvcn ondicnllig voor dc 
gecne die van een bir^i-'e Natitur , of vol Bloed zijn , 
ot een j'tjmerige cn met k$ndc vochtighvedcn bcladene 
Alaag hebben. Maar in tccgcndcel zeer goed voor een 
zwakke A/aag , of die met ccn Galachtige ftcjfe ge- BicfcorM. 
queld is ) want dezelve word , Aljfen gebruykende , ^-ï W' 
door de Stoelgang uytgcdrccvcn. Hier door word ook 
wechgenomen dc verftopthejd der Lcever, en dezelve 
verlleikt. Aljfen opend de A-Iaandftondcn : is goed 
tecgens het Bloed-jpomven , en ccn ftmkende Adem : 
dood dc H ormen ; het welk ook docd de Aljfen- 
oly , van buytcn op de Navel geftreeken. In de Kas 
gclegt , docd zc de Afotten flcrvcn. Wccrflaat allcr- 
ley Verrotting, Hinden*, Btxjkzpijn , 't Walgen van de 
Alaag. Met Honig , of in Wijn , warm gclegt op 
gekneufde, hard<-grjlagene Lceden , cn Oogen, neemt de '* 
blauwheid der zelve wech. 
In Wijn geweykt, of met Azijn gezoden , en daar LalU. 
van gedronken, is goed teegens al]erlcy^'^TiJ[ƒ;verfrc^kt r**j '' 
het Gedicht, cn verdrijft het Gelijk. ^ * 1 
Dit alles vermag ook dc Aljfen-wijn ; doch moet 
matig "s morgens gedronken worden, 't Alfjen-Kaad 
ilopt dc Bloed-gang. 
*t Water, hier van gcdiftillcert , verdrijft de Wand- 
luyz.cn , cn dood dc Rupsen , alszc daar mee begoten 
worden, 't Ligchaam met Aljfen-oly beftrecken , ver- 
jaagd dc Vloyen. 
't Zout vmA/jfen is ook zeer dicnfligvoor alle kport- Camtr. ia 
z.igt Lieden: verilcrkt dc Alaag, en is zeer i^ued te gc- ■ M - 1 " 
bruyken in tijd van Peft. '"P^l' 
Het Zau van ^Hjftn is veel hecter van aart, dan P. JEgia. 
het Kruya ; als droog tot in 't Iaatfle van den derden i,l> - 7- '"}' 
graad. Het zelve met Edik ingenomen , is zeer dien- ljè 
(lig voor dc gecne , welke door het cctcn van Padde- Jt MtJ.' 
ftoelen, of Campernoclien , onpafTelijk of vergiftigd zijn Herb. cap. 
geworden. 100- 
Het Absinthium ponticum tenuifoliu.m , of Mf//«;W. 
Roomfche fmal-gebladerde Aljfen, is in krachten de vo- 
rigc foort mecfl: gelijk; doch van ccn bcquamer en bcc- *** 
ter gebruyk voor zagte menfehen en reedcre naturen ; 
dcrlialven ook van vcele geoordeeld te zijn de befle 
onder alle Joortcn van Aljfen. 
V HOOFDSTUK. 
SIGMAARTSKRUYD. 
P het NeederUndfch dus genoemd , Verfchef. 
word in het Latijn gehceten Alcea : de nimca. 
in het Hoogduytfch Sigmarskraud : 
in het Franfch Guimauve sauvage; 
en in het Italiaanfch Malvavisco 
salvatico. 
Hier van zijn' mij in haren aart bekend geworden z,es 
vcrfchcvdcne foorten, namentlijk: 
I. Alcfa vulgaris flore carneo, of gemeen verfchej- 
Sigmaartskrityd, met een lijfvtrwige Bloem. II. Flo- dc 
re albo, of met een witte BUtm, UI. Cannaeina , tCQ ' 
S of 
