275 BeschryvinG der lage Boomen, en Heesters, II Boek, 176 
Hoop. 
lefcnrtj- 
van dccze 
PJant, 
Sigmaarf °^ met ridderen op de wijze van Hennep. IV. Vesi- 
kruydmee CAS IA , of met Blaasjens. V. Vesicaria Capitis 
Blaisjens bon/E Spei, of met Blaasjens van het Hoofd der goe- 
ï?" j 1 ," delloop. Dccze Plant groeyd twee , of ook wel drie 
Huota der r , 1 1 J j • r 
vacAe voeren hoog \ na gclcegcntneyd dat ze in een vette of 
magere , koude of warme plaats gezayd is. Hccfc 
veeïvoudiger , grootcr , brcedcr , dikker , ftceviger , 
minder ingcfneedene, en vcclc aardiger blinkende, ook 
donkerder groene Bladeren , als de voorgaande foort 
met Blaasjens. De eerft-voortkomende zijn minder als 
de volgende ingefheeden , gcmccnelijk een klcync vinger 
of daar ontrent lang en breed; ruftende op geen lange 
Steelt jens. Komen voort nu uyt dc eene, dan uyt de 
andere zijde van hare ronde, ruygachrigc , in ecnigc lange 
zijde-Takken verdeelde Steel boven malkander : en zijn 
in 't midden doorgaans vercierd met vijf grootc Ade- 
ren , waar uyt andere kleynder voortfpruytcn. De Bloem 
is daarenboven veel heerlijker, grootcr, en fchooncr 
van verwe. Komt voort uyt een zeer ruygc , bladcr- 
achtige , daar na , de Bloemen afgevallen zijnde , gc- 
ftrcepte en veel-hockig-rondc Zaad-knap. Is geelach- 
tig wit van verwe , en beftaat uyt vijf rond toegaande 
Bladeren ; zijnde van binnen aardig voorzien met een 
en der zei- zwart-roode , aanzienelijk-blinkcndc ronde Ring ; uyt 
ver Bloe- welke in 't midden ten halvcn een bevallijke lijlvcrwi- 
mca ' ge , met vcclc Knopjens vercierde , opftaande hoogte 
opfchiet ('gciïjk men ziet in die van dc Althaa Arbor, 
of Boom-malve') waar boven vier zwarr-roode Knop- 
jens zitten. Dccze Vnsi cari a Capitis bosm 
Spei , of van het Hooj'd der goede Hoop , word ook 
gchcctcn ^Ethiopica, of Aiooren-landfih Sigmaarts- 
krnyd Eyndelijk , VI. Alcea Moschata , of 
SigmaartskrHyd met Zaad, riekende als Aluftus. 
Word ter dier oorzaak ook wel Muscus-kruyd ge- 
noemd. 
Wit voor £ij beminnen meeft alle een gemecne, goede, zan- 
bemin- ^'£ c aart ^ c ' mct matige Paerdemift doormengd : een 
nea. opene, vrije, luchtige, wel ter Zon gelccgene plaats, 
cn niet al te veel Water. Konnen fterke koude, cn alle 
andere ongeleegenrhecden des tijds uytftaan. Geeven 
gcmccnelijk in het tweede jaar volkomen rijp Zaad, en 
verfrerven dan. Blijven ook wel zomtijds noch het 
derde jaar, maar zeer zelden langer, in 't leevcn. 
Signuarts- Dc Alcea vesicaria , of Stgmaartskruyd met 
v^iw" 1 " Zaad-blaasjcns , van beyde dc foortcn , blijven niet 
aaJblaas- j a|1 g Cr c j jn ecne Xomcv over. Wuidcii in ieder Voor- 
jaar , met een waflende Maan in de A-facrt , op een 
warme plaats gezayd. Geeven in den Herffi volkomen 
rijp Zaad; cn vergaan. 
Het Alcea Moschata, of Mufcm-kruyd, word 
in 'r Hoogdnytfch Mosch alcea, en bij dc Arabiers 
Habelmosch, zoo veel als Alufcus-qrein, genoemd , 
weegens de trefhjke, zeer aangcnaam-bevallijke reuk , 
waarom dccze Plant ook in de Hoven van alle lief- 
hebbers met zonderlinge zorgvuldighcyd word gezayd; 
het welk gcmccnelijk gefchicd in een Pot , om hare 
tccderheyds wil, in het begin van April , met een 
waïTcnde Maan. 
Zij bemind een goede , luchtige , zandige aarde , 
met matige twee -jarige Paerdemift, en 't Mol der ver- 
rotte Boom-bladeren doormengd : een openc, warme, 
vrije, wel ter Zon gclecgcnc plaats, voor alle zoo Oofie- 
als Noorde-winden bewaard, en weynig Water: want 
noch jong, cn niet hoog gefchoten zijnde, kan ze niet 
veel verdragen. 
Zomtijds, bij goede warme Zomers, geeftze een 
danig ecu volmaakte grootc Bloem, vercierd met zulk een fchoo- 
WIJ£C ne hooge Citroen-vcrwc , dat ze met verwondering 
word aanfehouwd; maar noyt in decze koude Gcwc- 
ften cenig volkomen rijpZaad. Vergaat ook in Septem- 
ber, flegts door ccn weynig koude Reegen, o( andere 
origeleegcntheyd des tijds, ter oorzaak van haren zeer 
wcckclijkcn aart. Moet dcrhalvcn in ieder Voorjaar , 
op dc genoemde tijd cn Maan, wceropnieuws worden 
Mull-us- 
kruvd. 
Wit voor 
&Mt be- 
mind. 
Op hoe- 
aangewonnen door haar uyt andere Gcweftcn bekomen 
en cenige jaren lang gocd-blijvend Zaad , in dc aarde 
gezayd. Doch vermits dit Zaad lang blijft leggen eer 
het opkomt, zoo houde ik voor beft, dat men 't in 
Pebruarms of Alaert met een wallende Maan binnens Mn te 
huys in een Pot, (of andersin de aarde op een Meloen- winnc 
bed) legt , niet digt bij malkander ; ook niet boven ' iao ' z 
een ftroo of anderhalf breedte diep , cn zoo met de Pot 
in warme varfTche Paerdemift zet tot boven aan den 
rand , de Mift , t'elkens te zijner tijd vervarllchcndc , 
tot aan den twintigftcn van A/ay. Hier moet ïk den 
Lcczcr weer indachtig maken , dat de Paerdemift niet 
langer als veertien dagen warm blijft. Dcrhalvcn men 
dc Pot na verloop van dien tijd daar uyt moet necmen, 
en in variTche zetten. Dccze Plant dus gehandeld, 
zal dan niet alleen Bloemen geeven , maar ook dik- 
maal langwerpige Zaad-peulen, 'r welk anders in dceze 
Landen, zeer zelden word gezien. Zie hier op na dc 
Hoofdfeiten van dc Malve. 
KRACHTEN. 
SIgmaartskruyd is droog in den eerften graad ; een Qamn 
weynig verwarmende en verkoelende; ook lijmig a 
en kleevende gelijk de Alalve ; met welke het in 
krachten bijna overeen komt: is echter wat meer ver- 
tcerende van aart. 
Van buyten opgelcgt , fcheyd het alle gezwellen; 
neemt de brand daar van wech , cn verzacht de pijn. 
De Wortel in mode Wijn gekookt, cn ecnigc da- Die/c, 
gen na malkander 's morgens nugteren daar vangedron- 3> óffl 
ken, genceft dc gcenc , welke van binnen gequetjl off^' M 
gefcheurd zijn : ftopt dc Bloedgang, en meer andere en- 3 ', ' 7 '' 
natuurlijke Buyk-loopen. ■■• Fuchfl 
Van buyten aan den hals gehangen, cn dus een tijd hb - H * 
lang gedragen , verfterkt het Gezicht , en neemt wech de 1 
donkerheyd der Oogen. 
Van de Bafl der Steelen word , eevcn als van Hen- Doden 
nep, alierley Touw gemaakt, volgens het getuygenis * l 'm 
van R. Dodon/eus. 
VI HOOFDSTUK. 
BEERENKLAUW. 
Iet alleen dus , maar ook van zommi- Verfcb 
ge tamme Acanthus in 't Needer- dcnan 
landfeh genoemd. In het Latijn A- 
CANTHUS SATIVUS, ACANTHUS LJE— 
vis, of Branca ursina : in het 
Hoogdnytfch welsch Bahrenklauw: 
in het Franfch Bkanque ursine; en in het Ita- 
liaanfch Acantho , Branca orsina ; of Herba 
Marmorauia. 
Hier van zijn mij in haren aart al voor lang bekend Drie vi 
geweeft drie vcrfchcydcne foorten ; te weeten : fch 9'" 
I. De gemcldde Acanthus sativus , of tamme J/ 001 
Acanthus. II. Acanthus spinosus , wilde, of 
fteekende Acanthus. III. Acanthus Germanicus, 
of Spondylium : in 't Hoogdnytfch Bahrenklaw; 
in het Franfch Branque ursine faulse , en in 't 
Ncederlandfcb Duytsche Beerenklauw. In hare 
Bouwing en Waarneeming vcrfchillen ze een weynig. 
Al te zamen beminnen ze een goede, zandige, on- Watv<* 
gemeftte , doch liever een matig met twee-jarige Paer- ««aa" - ' 
de- of Kocycmift vermengde aarde : een openc, vrije , ^ a bcn: 
htige , wel ter Zon ftaan de plaats , cn tamelijk veel 
li 
Water in dc Zomer-tijd. Zijn wel al vrij hard van aart; 
echter worden ze , alszc buyten blijven ftaan, al dik- 
maal door een fterke l^orjl van her Iccven beroofd ; cn 
geeven zelden Bloemen. Moeten derhalven in dc Win- Waarnc 
ter met Schoenmakers Run, ofTurfmul, dik bedekr, min S- 
cn met Pannen overlegt zijn, ommetbereegendte kon- 
nen 
