Ï77 
BHEÏIENKL AU' 
ZUK 
I N G. 
Hcemen 
tamme 
en wilde 
Bceren- 
klauw in 
volmaakt 
blocyende 
fchoon- 
heyd kan 
bekomen. 
Duytfch 
Becreil- 
klauw. 
Vitruviui > 
iiè.4- 
VtrgÜiitt 
Eet. 4. 
IThtocrttit! 
Etdyt. I. 
nen worden. Dan blijft hare Wortel goed , en zij be- 
komen ïn ieder Voorjaar weer nieuwe Bladeren. 
Indien iemand begeerte heeft j om de Acanthus 
5ATivus,cn dc Acanthus spinosus ,of tamme cn nul- 
de Beercnklauw (van welke de tamme dc hcerlijkfrc is) in 
bare volkomcne blocyende fchoonhcyd te aanfehöuwen; 
die neeme een eenigc Plant van dc ccne , of de andere, 
of van beydc dc fooiten. Zette dezelve met een wadende 
Maan van April 'm een Pot : bewaar ze 's Winters binnens 
huys, met zeer wcynigc vochtigheyd, en ncemealhare 
^ijde-Scheuten wech , zoo bloeyen ze gedurig om dc 
tweede Zomer. Gccven echter zeer zelden volkomen 
Zaad: alhoewel ik in liet zeer hcete en drooge jaar 
1669. daar van volmaakt rijp Zaad heb gewonnen, 
het welk ik noyt te voren had konnen doen. Decze 
Koilcn , groot en plat van gcfhltc , heb ik dc aarde 
aanbevolen , en al te zamen zijn ze opgekomen. 
Het Acanthus Germanicus , of Duyfch Bee- 
rcnklauw, is veel harder van aart. Vcrdraagd niet alleen 
fterke koude, en allerlcy ongclecgcnrhccdcn des gehec- 
len Winters , maar geeft ook ieder jaar beydc Bloemen 
cn een in alles volkomen Zaad. 
Zij worden in onze Gcweftcn aangewonnen , niet al- 
leen door het gcmelddc haar Zaad, het welk met een 
wadende Maan van April in een Pot , niet diep, moet 
gezayd zijn ; maar ook door hare bij dc wortel uyt- 
gclopene jonge Scheuten ; of ook wel door ffukken 
der wortelen; inzonderheyd van de tamme Acanthus; 
welke men op de zelve genoemde tijd , cn met dezelve 
Maan verplant. 
Dc Bladeren der tamme Bccrcnklauw plecgen in 
voorlccdcnc Eeuwen, (en het gefchicd ook noch hec- 
dcnfHajgs ) wecgens haar konftig maakzcl cn cicrlij- 
ke fchoonhcyd, van brave Schilders, Becldhomvtrs , 
Teekenaars, en diergelijke konftrijkc Meefiets, op aller- 
lcy werken afgcfcfiildcrd of ook uytgcfnecden , uitge- 
houwen cn ingclhccden tc worden ; waar van men kan 
nazien de getuygeniffen van Vitruvius, Vircilius, 
Theocritus, en meer andere. 
KRACHTEN. 
C»Jl- D«- "g" \E Bladeren Van Acanthus Sativus , of tamme 
fol\ Her/ '' 8 y Beerenklauw , zijn warm cn vocht ïn den twee» 
Gnl. Ub. den graad. De Wortelen daar teegens zijn ma- 
Tbc. Sim$. tig , of in den cerftcn graad verwarmende, doorfnij- 
6- dende , verzachtende , dun-makende , cn iübtyl van 
declcn. 
Tl'mius In Wijn gekookt , cn daar van gedronken , ftild 
li!,. 10. dc B!oedjpouwingdcvTeeringz,ucbiige menfehen. Varfch 
gefloten, zijn ze zeer dienftig gelcgt op gebrandde , en 
uyt hare plaats verrukte Leeden, Inwendig, Paps-wijze 
bcreyd , of op een andere manier gcbruykt , helpen ze 
degcenc, welke van binnen gefcheurd , of door ccni- 
ge ongelcegcntheyd gequetfh , of anderszins verkeerd 
Tiipór.lib. zijn : die zich verrekt hebben; van om hoog zijn 
3- eaf. 19. afgevallen ; of Etter en Bloed overgeeve». Stoppen 
ook de Blijk? en roode Loop; doen het Water Hit de 
Blaas lojjen. 
De Bladeren gefloten , en gelcgt op de pijnlijke 
Leeden der geene , die van het Podagra worden ge- 
plaagd ; vertecren de brand dcezcr quaal. Worden 
ook zeer bcquaamlijk gcbruykt bij alle Pappen, Sal- 
ven cn Plaaflcrs welke men bercyd tot vcrweekking 
der Bloedzweercn en aller harde gezwellen; ook om tc 
gencezen dc gebrecken der Atilt. 
Het Zaad verzacht ook de fl«y£_, maar docd het 
Ligchaam fluyten. Doch in Wijn gezoden, gelijk 
ook de Wortel, en daar van gedronken, drijft al- 
le flymerige vochten door dc Stoelgang uyt ! is 
zeer goed voor de Water- en Leever-z.ucbtige ; ook 
voor die een benauwde Borjl hebben , cn Kort-ade- 
miv zijn. 
De twee andere foorten van BeerenkUuw oordeeld 
DeJon. lib, 
'men tc zijn van eevcn dezelve krachten ïn dc Cenees- 
konfh 
VII HOOFDSTUK. 
ZURING. 
F-dcr genoeg bekend ; word in het Verfchey- 
Needcrhndjch niet alleen dus . maar <1c namca - 
ook dikmaal Zurkel genoemd. In 
het Larijr. cnin het Italiaan fch Acf.- 
tosa; in 't Hoogdnjtfch Sawrampf- 
r TER: in 't Franfih Ozeilie. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Ncegea 
vcrfchcydcnc veranderlijke foorteil, namcntlijk : 
Acetosa vulgaris , of gemcene Zuring, «richey- 
I. 
dc ibor- 
II. Acetos aIIomana rotundifoeia, of 'ronde Rol... 
fche Zuring. III. Acetosa Hispanica maxima/"' 
of groot* Spaar.fche Zuring. IV. ArvEnsis Lan- 
ceólata, oi fóld-Zuringmct Bladerenvm de "cdaan- 
te ecner Lancie. V. Minima, óf z.eer kleyne Zuring. 
VI. Vesicaria Mexiocava, of Mexicaanfche Zu* 
ring, met afhangende Zaad-blaatsjens. VII. Annua 
Atricana , of Afiicaanfche kjeyne Zurin", maar cene 
Zomer durende. VIII. Annua Italica, óf kleine 
Italiaan fche Zuring: cn IX. Acetosa annua lu- 
sitamca ocimifolia; of Portugalfche klejne Zu- 
ring* met Bladeren van Bajïlicum , welke niet langer 
dan een jaar in ftaat blijven. Niet alle zijn ze van eeven 
dezelve Botiu'ihg cn Wdameeminr. 
Zij beminnen een gemecne, zandige aarde, met ou- War voor . 
de Paarde- of Koeycmift wel voorzien : een openc , een narde 
luchtige, wel ter Zon gelcegenc plaats, cn tamelijk veel zi} beiïlin * 
vochtigheyd. Gccven meeft ieder jaar volkomen Zaad, nCa ' 
en verdragen , zonder eenigc ongcleegcntheyd , al de 
verandering des gantfehen Winters. De Acetosa, 
Hispanica maxima echter, of de groot e Spaanfcht 
Zuring, geeft wel Bloemen, wanneer men dc zelve, 
zonder afgefneeden te worden, laat waden, maar noyt 
in deeze koude geweften ecnig rijp Zaad. 
Al dccze foortcn Vin Zuring , 's Winters overblij- Aanwin* 
vende, zijn van dcczen aart , dat ze , hoe men huar ïn nin S- 
dc Zomer meer affnijd , dies te grootcr worden , en 
minder in Zaad opwaarts fchicten. Men kan haar 
aanwinnen, zoo door haar Zaai, het Welk met een 
wadende Maan van April of Maert niet diep in de 
aarde word gelcgt ; als door hare aangegroeyde jon-- 
jen , op de zch-c gcmelddc tijd van dc oude afge- 
nomen , en verplant. 
Maar dc Acetosa Vesicaria Mexiocana , of H oe te 
dc Mexicaanfche Zuring met Blaasjens ; dc Annua hamiele» 
Africana, cn Annua Lusitanica , of een-jarige J" t cc mct 
Africaanftht en eenjarige Portugalfche Zuring, moe- jarige Zo* 
ten , vermits ze niet langer als cene Zomer in het lee- rin a- 
ven blijven, in ieder tïorjaar, met een wadende Maan 
van April of Maert, op nieuws weer gezayd worden. 
En wijl de Ac:tofa Annua Africana , ook Lufïtani- 
ca, teederc Planten zijn, cn niet altijd rijp Zaad voort- 
brengen, zoo moet men haar, niet diep in een Pot ge- 
zayd, op een warme plaats (lellen. 
De metr-gemcldde Acetosa Vesicaria Me- M«icam- 
xiocana is een aangenaam en bezien 5- waardig Gewas. fcheZu- 
Wafi: in decze Gewcflcn niet meer als een hand lengte £ ng F 06 * 
om hoog ; en blijft , gelijk alreeds gezegt is , niet ^^J^'* 
langer dan, eenc Zomer in het Iceven. Krijgt uyt een 
zeer dunne, teederc, korte, en Meek-witteVcr/f/ (of 
liever Worteltje) in 't eerfl twee regt teegens óver mal- 
kander gefielde , Ovaals-wijze ronde , en een lid van 
ccn vinger lang wordende Bladert jens ; uyt welker 
Hert dc andere voortfehietcn. Zijn rondachtig van Eygentlijk 
aart ; aan de Steelen vlak uytgefbekt ; en daar op 't beichrij- 
brecdfle; voor flomp-rond toegaande, aan de randen v , in E y an 
teedcr, wel wcyn 
S i 
maar aardig gekarteld; tamelijk de £ ClW 
ï dik 3 r 
