i?c> Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, 180 
te derB 
deren. 
Der Eloc 
men. 
Der Zaad 
een jjngc 
Fonugcc- 
fchcZu- 
Cefhlrc 
der Bla- 
deren. 
Gedaante 
der Bloe- 
men. 
dik ; vol van Zap ; aangenaam-zuur van fmaak , en 
ongelijk van grootte ; doch dc grootfte gcmcenclijk 
twee vinger-lccdcn lang en breed: in *t midden voor- 
dien met drie of vijf (na gclccgcntlieyd van hare groot- 
heyd) regt om hoog lopende groote Aderen , waar 
uyt andere kleyncr voortvlocyen , onder zicht- 
baarder als boven. Deczc 'Bladeren komen re voor- 
ichijn nu uyt de eene, dan uyt dc andere zijde AtxStee- 
ien , hol boven malkander ; op lange, dikke, gemee- 
nclijk rect-opftaande Stee/en ruftende. Zomtijds zijn ze 
hier cn gintfeh geplekt ract ccnigc klcyne roodc vlek- 
jens. Dc ver wc is aangenaam blcck-grocn; doch zo ro- 
mige zijn donkerder. 
Uyt haar Hert onder , defgclijks ter zijden , fchie- 
tcn vcrfchcvdcnc Steelt jens yjNX-i tamelijk dik, rond, 
blcck-grocn van vcrwe , vol vochtighcyd, cn bencc- 
den zomtijds een wcynig rood. Op dc bovenfte pun- 
ten, Ayrs-wijze , doch holachtig gcfteld , grocyen 
vcclc rood-verwigc , hoekige cn dikke Knopjens , aan 
fchoonc , Blocd-roode, korte, rondc> cn tecdcre Steelt- 
jens , hangende altijd neerwaarts gekeerd. Als deczc 
van onder op de ccn na de ander open gaan , vertonen 
ze grocn-gcbladcrdc kleync Bloemtjens, welke van bin- 
nen hebben vcclc langwerpige geelachtige, cn ook roo- 
dc Knopjens, of Ajhangi.cltjens. Nadatze ccnigc dagen 
hebben geopend gefhan, vergaan ze niet, noch vallen 
op dc aarde neer, maar blijven ; cn brengen met'cr 
tijd voort vcele beziens-waardige groote, langwerpige 
Zaad-huysjtns ; met agt breede , bleek -geverw de en 
fchoonc roodc vtf;/cj-f«vccl-voudig doorlopen, ook met 
halve Maans-wijzc gefielde Plengden vercierd , zoo 
dïgt aan hare hoeken te zamen flnytende , datzc niet 
anders als voor vier-hoekig aangezien worden. Inwen- 
dig zijn ze voorzien met een blcek-bruyn-vcrwig , 
blinkend, drie-hoekig, achter dik, cn voor fpits toe- 
gaande Zaad , het welk in Julins en Augujlus rijp 
■word. Dit Zaad word ieder Voorjaar, met een waf- 
fende Maan van April in de aarde gclcgt , niet boven 
een ftroo-brcedte diep ; waar door dan deczc A/exi- 
etanfebe Zuring genoegzaam aangewonnen , vermeer- 
derd cn dus eeuwigdurend gemaal^: word. 
Dc ActTOSA ANNUA OCIMI-rOLIA LUSJTANICA, 
of een-jarige Portugalfche Zuring met Bladeren van Ba- 
/ilicum, is ccn klcyn cn aardig Gewai;tcr nauwer nood 
de lengte van ccn hand opwaarts fchietende. Krljgd 
uyt een tecdcre, bruyn-vcrwige Veelei-wortel kleync 
Bladeren, ruftende op Steclijens, ontrent een vinger- 
breedte lang. Dc vorm is langwerpig-rond, of Ovaals- 
•wij*>e; dc' lengte van ontrent dc breedte eens vingers, 
of duyms : dc grootfte zijn ontrent een kleync vinger 
breed ; achter aan de Steel fmal ; in het midden alder- 
breedft , en voor aan in een ftomp puntje cyndigende; 
dikachtig van aart; aan dc randen effen ch flegt; don- 
kcr-grocn van vcrwe, doch onder ccn wcynig blecker: 
zuur van fmaak ; cn in het midden voorzien met ccn 
tccder regt-doorgaande Adertje ; waar uyt voort- 
vlocyen ccnigc weynige andere kleyncr na de kanten , 
nauwlijks zichtbaar. 
Uyt haar midden-punt fchïctcn op twee of drie 
dunne Sieeltjcns, de een na dc ander, ontrent een hand 
lang ; rond , en geftrcept van aart : aan welke voort- 
komen ccnigc weynige andere kleyncr Bladen jens , 
f maller cn fpitzcr als d'ccrftc , ook hol cn luchtig; nu 
uyt de cene , dan uyt de andere zijde van de Steel, een 
vingcr-breed boven den anderen; en hoe hoger hoe klcyn- 
dcr. Op de bovenfte Top ziet men , in Augujlus en 
September, Ayrs-wijzc dc Bloemt jens kon endigt aan dc 
Steel bij li-.herdeclingen aan malkander grocyen. De ver- 
we is uyt den gcelcn groen. Zij beftaan uyt zes klcyne 
Bladertjcns ; en zijn van binnen voorzien met ccnigc 
langwerpige Ajhaugz.eltjens , gelijk die van de andere 
zoorren. Als de drie bovenfte klcynltc Bladcrtjcns 
ecnigc weynige dagen hebben open gedaan, krullen zc 
zich om , en vergaan alkn.tkens ; nalatende ccn nccr- 
Zaadhuj! 
waarts-hangend cn half Maans-wijzc krom gevormd r 
Zaad-huysje ; onder een wcynig purpcrachrig van ver- 
we; cn beftaande als uyt vcclc zachte Doorntjens; ook; 
vafl: gehegt aan een dikachtig , hoekig, en langwerpig 
gedeelte, gelijk men ziet aan het Zaad van CalenduU, 
of Goudsbloemen. Zelden krijgt het in deczc koude 
Gcweften zijne volkomenc rijpheyd, ten zij in een Pot 
geplant, en warm gefield. 
Als men het dus bekomen heeft, wond het met een Aanwin- 
waffende Maan van April weer gclegr in een goede, nin £- 
zandige aarde-, niet diep, cn vlijtig bewaard voor 
veel Rccgcn. Dan komt het voort ;. en door dit 
middel kan deczc foort van Zuring hier aangewennen 
worden. 
De Acetosa annua AfRjcana , of een-jarige Een.jariga 
klcyne slfricaanfchc Zuring, is ccn tccder Plantje , van J^ nc 
gedaante cn aart de vorige foort gelijkvormig, lïlijfrook fche'/u-" 
niet langer in 't lccvcn als dc Portugalfche , doch fchict ring. 
in onze Landen wel zoo hoog op. Krijgt uyt zijne 
tecdcre bruyn-vcrwige Veelei-wortel ccnigc Bladeren^ 
van gcftaltc , natuur cn grootte die van dc andere niet 
ongelijk, doch veel ronder, en voor ftomp toegaande: 
uyt wiens midden zoo wel als ter zijden van de Steel 
tuflehen dc 'bladeren voortkomen ecnige Tahjens , de Bladeren.' 
een na de andere opfchictende ; boven voorzien met 
eeven gelijke Bloemt jens ahdz Portugalfche, Ayrs-wijzc Bloemen, 
gcfteld : welke in Ainjuflus , en ook later , opengaan- 
de, eyndclijk al mee een doornachtig Zaad, op dewijze Zaad. 
van het voorgaande, verkrijgen; liet welk ook bij goe- 
de Zomers in deczc koude Landen genoegzame rijp— 
heyd bekomt; doch noyt , of immers zeer zelden, 
in een natte of koude Jlcrfft-tijd. Dit gezayd 
zijnde in het laarftc van A/ay, of begin van Junim, 
komt te voorfchijn, cn dus word deczc foort van Zu- 
ring ook vermeerderd. 
Dc Acetosa annua It ai. i ca, of 'ecn-jari^e Italiaan- Een-jarigs 
fche kleync Zuring, is in alles de voorgemelde een-jariqe '"'iaan- 
Portugalfche gelijk; behalvcn alleen in het Zaad ; 'twclk ^ Z e u ~ 
met cïc fcharpc Doorntjens, waar mcé liet voorzien is, won'der- 
zeer aardig verbeeld, op een wonderlijke wijze, 't Hoofd ii '}^' L ^: 
van ccn Os, of Koe, met Ooren znHoornen. 
KRACHTEN. 
AL de foorten van Zuring , of Acetoft , zijn Deugden 
verkoelende cn verdroogende in den tweeden d . cr ^ u " 
graad. De grootfte der zelve worden gcrcckcnd 
voor dc befte. Zijn, op allcrley wijzen inwendig gc- 
bruykt , zeer gezond voor een ieder ; inzonderheyd 
voor zulke , die van binnen verhit zijn ; of gequcld 
worden van ccn heete Leever, Zij maken uyt eyge- 
ncr aart een week Ligchaam ; openen en vertecren • 
verfriflen en verfterken de Maag; verquikken hctllert, Rafa Ut* 
ftillen dc Dorfi , verwekken eetens-lujl ; wcerftaan dc Simt. cap. 
inwendige verrotting, dooden de Wormen, en beletten l8, 
't opbreeken van de Gal, 
Het Zap van Zuring opend het verftopte Ingewand: TraguM. 
is goed in hitsige Koortsen; voor de Tandpijn; tce- '• f ' I f l0 +- 
gens dc Peft , alle vergif, cn de gebrecken van het i^Vé!' 
Hert. Neemt wech uyt de Kleederen en 't Linnen al- 
lcrlcy pielden , van buytcn daar opgeftrceken; geneeft 't 
WildvHHr, cn de vlekken des Ligchaams. 
Het Zaad is koud in den cerften , cn droog in SiraphUi. 
den tweeden graad; 't zelve gegecten, ftopt den Jïuyk. Ssm f- C *t- 
Gefloten , in Roozc-water geweykt , en daar mee op L 
de Oogen geftreeken , zuyverd dezelve. Verltcrkt cn fit. u 
fcharpt ook 't Gedicht. msrrot. 
De Wortelen, defgclijks de Bloemen, in Wijn ge- ,0J) ' 
zoden, en daar van gedronken , drijfd het Graveel ai: tirMb'x. 
is goed teegens de Geelzucht , en verwekt der Vrots- cap.^ 
wen Stonden. Is ook ccn bcquaam middel teegens 
dc EUuwfchujt , of Scheurbuyl^ (zoo men deczc quaal 
gcmecnelijk door verbaftering van het Latijnfche woord 
noemd), de Miltzucht , cn het zjwe tren der Darmen. 
Het 
