i8i Zuring. Wolfs wortel. Wo_tf sstzii, i8i 
Neegen 
verk-hcy- 
de lbor- 
noemd 
N.ipellus 
Gluj i oius : 
Het Ligchaam daar mee gcwafTen , neemt wech de 
jettkkcrigheyd ; ook alle Scburftigheyd en onzuyver- 
Diofe.Ub. hejd der Huyd. De zelve werking hebben de Worte- 
4, f.i^.i4o. / f « ( in Edik gekookt ; door ccn Doek gedaan , en 
met dit nat de waffching verrigt. 
VIII HOOFDSTUK. 
WOLFSWORTEL. 
Ut dccze Naam in liet Neederlandfch 
bekend , word in het Latijn gchecten 
Aconitum, of ook wel Napellus: 
in het Hoogduytfch Wolffwurtz , 
Narren-kappen , en Eisenhut- 
» lein .- in het Franfch Tue loup; 
en in 't Italiaanfch Aconito. 
Hïcr van zijn mij in haren aart bekend geworden 
vcrfchcydcnc foortcn, namcntlijk; 
I. Aconitum lycoctonum flore cccruleo , 
of gemeene blauwe Wolfswortel. II, LycoctOnum 
FLORE iuteo, of groote Wolfswortel met geele Bloe- 
men. III. Aconitum nigru.m baccife^um , of 
Wolfswortel met zwarte Bezien. IV. Bacciferum 
alhum , of Wolfswortel met witte Bezien ; welke 
beydc ook worden genoemd Christophoriana. 
V. Hyemale , of Wmier-Wolfswortel; vermits men 
dceze foort in Februarim of Afaert ziet bloeycn. 
VI. Lycoctonum flore r>ELPHiNii,of met Bloemen 
ah Ridder fpoor en. VII. SalUtifEIïum > of gezonde 
JVolfswortcl; anders ook Anthora gchecten ; om dat 
dceze foort alleen zonder nadeel mag gebrnykt worden; 
daar tccgens al dcanderc doodclijk zijn- VIII. Aconi- 
tum vakiegato flore, of Wolfswortel met een fchoo- 
ttc Blauw en wit-bontc Bloem; ter dier oorzaak ook ge- 
noemd Napellus Gloriosus , of heerlijke Wolfs- 
wortel. Komt vnnrr op de wijze van de andere foortcn 
deczer Plant. Is groot, en vertoond zeer aardig dc ge- 
daante van een opfhandc Kasket of Helm ; zeer be- 
2iens-waardig gefield over twee zich boven tecgens mal- 
kander tocfluytcnde, doch onder half open zifnde Bla- 
deren. Heeft ook onder noch twee andere fmaller, 
gcmcenelijk afhangende Bladerijens; al te zamen wit; 
aan hare randen blauw ; houdende van binnen ccn 
dikke witte Knop , uyt welke veclc witte draadjer.s 
voortfehicten ; boven voorzien met kleyne groene 
Knopjens. Daarenboven ziet men uyt de gcmclddc witte 
knop inwendig voort komen twee regt-opfraande , en in 
het gedachte Kasket of Heimet fchièrcndc purpur-hlau- 
we Hoornen, boven op wonderlijk bcgaaft met twee 
zeer omkrullende klcync Bladertjens. Agt of thicn 
dagen lang blijven zc goed , cerze afvallen. De Stee- 
len boven tuffchen de Bloemen zijn ook meer voor- 
zien als dc andere foortcn met klcync Bladeren. IX. A- 
Conitum flore albo , of Wolfswort el met een wit- 
te Bloem ; en dan noch veel meer andere , onnodig 
hier tc noemen , vermits zc al te zamen van ecven de 
Zelve Bouwtng cn Waamcemmg zijn. 
Zij beminnen een goede, zandige , of ook een ftee- 
nige j wel gemeftte grond : een openc , vrije , luch- 
tige ; liever een wel ter Zon geleegcne , als ccn fcha- 
duwachiige plaats, cn veel Water. Gccvcn niet alleen 
Bloemen , maar ook volkomen Zaad. Konncn Sneeuw, 
Hagel , frerkc Korfl , en alle andere ongelcegcntliecdcn 
des tijds uytftaan. 
Worden ook aangewonnen , zoo wel door hzsrZattd, 
het welk met een waffendc Maan van Oclober of No- 
vember ccn ftroo-breed , of wat dieper , word ge- 
Zayd ; als door hare aangegrocyde Wortelen ; welke 
men met ccn waffendc Maan van April van de oude af- 
ftcekt en verplant. Doch hier ftaar te weeten , dat 't 
2**^ zeer zelden opkomt, voor dat het een half of «c- 
Kecl jaar lang in de aarde heeft gelccgen. 
welke hier 
cygetitlijk 
beichrec- 
vcn word. 
zij bemin 
tlCii. 
Aanwin- 
ning. 
ZommigC Italianen, cn meer andere boofiardige Italiaan- 
menfehen, wecten de Bladeren en W 'ortelcn dcczer Plan- rche . 
ten zoo konftig op hare wijze tc bereyden , dat ze vergUd- 
icmand , buytcn zijn wecten , daar van konncn doen gmjj. 
innecmen zoo weynig of zoo veel alszc begceren , om otdon. lik 
hem tc doen fterven binnen ccn korte of lange tijd, 1 * CA t'- 10 - 
zoo het haar goed dunkt ; terftond ; of na ccnige 
uren, dagen, wecken, maanden, of jaren i ondertuf- 
fchen gedurig quijnende, tot datzc dood zijn. 
Aanmerkcns-waardig is ook het geen Men-ander Zcldzam* 
verhaald, tc wecten, dat op het Eyland Ceo voortijds cu B «- 
een Wet in gebruyk was gebragt, volgent welke aUe 
oude Lieden, die hare koft niet langer konden winnen, 
door dccze Wolfswortel haar keven een cynd moeiten 
geevcn , op dat de andere zoo veel te verder mog- 
ren ftrekken dc weynigc fpijzen welke daar voor han» 
den waren» 
KRACHTEN. 
"\ #Eefl al de foorten van Wolfswortel , of Aco- 
J^/I nttftm , zijn droog van aart, cn warm tot 
in het Iaatfrc van de derde graad. Inwendig 
gebruykt, zijn ze zoo tjuaadaardig, dat zc niet alleen 
de Mcnfchcn , maar ook alle viervoetige Dieren van 't 
Iccvcn beroven, welke laatftgcnocmdc ter dier oorzaak 
niet alleen van dccze Plant niet ceten , maar ook de 
plaatzcn daarzc grocyen , door ccn cygenfehap haaraan- 
geboren , cn ccn vijandfehap haar van de Natuur inge- 
plant, voorbijgaan, ja vlieden Zullen. 
Dc A/cfcn, Pijlen, of ander Geweer, met het Zap 
van dc 'Bladeren, dcczer Wortel bcfrrcckcn , brengen 
terftond om 't keven al dc gecne , welke daar mcè ge- 
tfueift worden. 
Zoo iemand buytcn zijn wcetcn iets van de Wolfs- 
wortel komt tc gebruyken , ftraks daar na zal hij ge- 
voelen een zware imci t des Ligchaams ; fpanning cn 
trekking der Zcenuwen; klopping en onmagt des Her- 
ten: de Lippen zullen hem opzwellen, dc Öogen uyt- 
puylcn, de Tong dik worden ; ook de Eecnen ftijf'cn 
koudj cn 't Hoofd drayende zwijmelen. 
Dccze Krujden, of der zclver M ortelen, in Water 
gekookt, en daar meê het Hoofd , of dc Klccdc- 
ren gewreeven , veroorzaakt alle Luvzcn en Neeien 
de dood. 
Het Anthera', of Aconitum Sahtiferum , dat is , «- 
zonde Wolfswortel, word van vecle gehouden voor een 
zeer dienftig middel tecgens allcrlcy -vergif, de Pefl, en 
befmettelijke Ziekten. 
Doch alzoo dit Kruyd om den hals der zwangere Vrou- 
wen gehangen, der zclver Vrucht verderfd;^ , dat de 
Vrouwelijke deelcn alleen met het Zap beftrceken zijn- 
de, de zelve gantfcheüjk kan doen jlerven , zoover- 
maan en waarfcho'uw ik ieder , dceze « olfswortcl niet 
onbezonnen of ligtvaardig inwendig tc gebruyken: te 
meer, wijl Carolus Clusius, niet zonder recden, 
twijffeld, ofmenookdit Kruyd mag toefchrijven de 
deugd , van het vergif tc konneu weerfraan. Hoe de 
Italianen de Wolfswortel wecten te misbruyken tot een 
konftigc Menfch-vcrgiftiging , is hier boven in dc be- 
fchrijving van dit Gewas gehoord. 
Thrffhr. 
lil*. h,Ji. 
GaUn. til. 
Fac, iimifi. 
JEtius lik 
i. Strmoa, 
C. Dur/i/u 
Fejl. I. 
Chtfii htf . 
PI üt.p 
IX HOOFDSTUK. 
WOLFSBEZIE. 
■ An de voorgaande Wolfswortel een Vcrfche)'. 
mcede-foort , waft nauwelijks een hand tle namen 
lengte boven de aarde op. Heeft in ^tcd"" 
het Neederlandfch niet alleen deezen iborc d« 
naam , maar ook dien van Spinne- Wolfs- 
kop bij vecle , vermits hare Bloem , v 
en Zwait-vcrwig Zaad, rijp zijnde, word gezien in 't 
? J mid- 
irtdi. 
