i?3 Beschryving der Kkuyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 284 
Wat voor 
een aarde 
zjj bemin- 
nen. 
Bloemen. 
Zaad. 
midden van veclc °klcync, dunne, groene cn teedcre 
Bladcrtjens , gelijk een Spin zit in zijn kon/lig en won- 
derlijk bewerkt Web ; waar van het Steeltje voort- 
komt uyt het midden , of Hert , van vier Bladeren. 
Word in het Latijn geheetcn Aconitum Mono- 
coccum, Herba paris, of Solanum quadru-o- 
lium : in het Hoogduytfch Wolffbeer , of ook 
Er n be er ; in het Franjih Raisin de Renard. 
Van naturen bemind ze een vette , zandige , goe- 
de , het zij met Kocyc- of Pacrdcmift wel voorziene 
grond: liever een donkere of fchaduwachtige, als ccn 
luchtige of vrije plaats ; cn veel vochtigheyd , in- 
zonderheyd in de Zomcr-tijd. Vcrdraagd in deeze 
Landen felle koude en alle andere ongelccgenthccdcn 
der Winter \ doch warm en wel ter Zon geplant zijn- 
de, nïet zoo zeer; maar verminderd dan van jaar tot 
jaar, en vergaat ten laatftcn geheel. 
Krijgd in het begin of 't midden van April ccn 
groenachtig klcyn Blocmtje , cn in het laatfïc van 
Afay volkomen rijp Zaad ; waar op al dc Bladeren 
vergaan , en niet voor in het volgende Voorjaar weer 
voor den dag komen. 
Zij word aangewonnen , niet alleen door het ge- 
mclddc Zaad, op een zeer donkere plaats met cenwaf- 
fende Maan van Augufiits of September een vinger- 
breed diep in de aarde gclegt , 't welk dan in 't laatfte 
van A/aert ( of ook wel niet voor den Hcrfji des Vol- 
genden jaars, wijl het van naturen zeer lang in de aarde 
wil blijven leggen ) opkomt : maar ook door hare de 
aarde doorlopende, nieuwclijks aangegrocyde , gelijk 
als in Leedjens verdeelde, cn gcmecnelijk krom-geboge- 
ncW'orte/tjens, welke men met een waffende Maan van 
jiugujlm , September , of QElober uyt dc aarde opneemr , 
van de oude feheyd, cn terftond weer zet in een varfch 
omgcfmcctenc en wcl-gemcltte grond, ten minilcn drie 
vingeren diep. 
KRACHTEN. 
Heelmid- 
delen , ge- 
nomen 
van de 
Wolfs- 
Bezie. 
. E Wolfsbeet 
iroog cn 
koud 
van aart. De 
Poodc- 
lijkheyd. 
Verfchey 
D: 
Bladeren groen geftotcn , cn gclegt op allcrlcy 
bette Gezwellen , ook op hitsige Oogen , ge- 
neczen de zelve. Een halve Drachma van het Zaad 
met Wijn ingenomen , is goed teegens alle vergif. 
Derhalvcn worden de Bezien gedaan bij alle teegens 
het vergif ftrijdende gcnccs-middelcn , genoemd An- 
tidota. 
X HOOFDSTUK. 
VERDER FBLAD 
der VALDOIZEN. 
'fllt volle regt, mijns oordecis, in het 
1 Necdcrlandfch dus genoemd , vermits 
deeze klcyne Plant , in deeze Gewe- 
ftcn nauwelijks meer dan een hand 
breedte hoog opfchietende, alles ver- 
derfd, cn fchielijk aan dc dood helpt, 
wat maar inwendig iets van zijn uyt de Bladcrtjens ge- 
parft Z.ip gebruykt heeft; ofgequetft is geworden met 
een Mes, Deegcn , of ccnig ander Geweer , met dit 
Zap beifreeken zijnde , of eenigc uren tijds daar in ge- 
Iccgen hebbende ; inzonderheyd is het dus doodclijk 
voor allerlcy viervoetige Gedierten. Word in 't La- 
tijn geheetcn Thora Valdensis : in- het Hoog- 
diiyrfth Walden-serthora : in 't Tho- 
ra GlJALDESE. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
onderfcheydene foortcn , namentlijk : Thora 
Valdensis major; of groot Ver derf blad der Valdoi- 
=-en; en Thora Valdensis minor, of kjejn Ver- 
derfblad der Valdoiz.cn ; van gedaante , vorm cn ver- 
we der Bladeren malkander niet zeer ongelijk : bchal- 
vcn dat de Bladcrtjens van de A/ajor, of 't groote Ver- 
der i 'blad , ronder, aan de kanten zeer weynig gekar- 
teld , ook dikmaal vier en vijf in getal zijn , en de 
Bloemen (gcmeenclijk twee teegens malkander; ieder 
op een Steeltje alleen voortkomende ) beftaan uyt vier 
geele Bladcrtjens, voor een weynig ingcfnccdcn, en 
wat langwerpig gefield. Waar tccgcns de Bladeren 
van de Almor , of het k&ync Verderf blad , niet zoo 
rond, ook meer aan de randen gekarteld, fiegrer, maar 
twee of drie in getal, en des zeiven Bloemt je alleen, 
met vijf gccle oningcfneedene Bladcrtjens vercierd , 
worden gezien. 
Zij beminnen uyt cygener aart ccn bcquamc, zan- 
dige cn luchtige grond, met een weynig twee -jarige 
kleyn- of als tot aarde gewordene Paerdcmifl:, klcyn- 
gckloptc oude Kalk cn Steen onder malkander , cn 't 
Mol uyt verdorvcne Boomen , wel onder een ge- 
mengd, voorzien: een opene, luchtige, bcquaam ter 
Zon gelcegenc plaats; matige, cn ook tamelijk veel 
vochtigheyd. Niet wel konnenze in deeze Gcwcfïcn 
verdragen fterke Vorfi, veel bijtend Snecuw-iuater , cn 
in 't Voorjaar, of in de Maand Alaert, het vriezen bij 
nagt, cn het weer doyen bij dag. 
Moeten derhalvcn in ccn Pot , met de gcmeldde 
aarde gevuld, gezet zijnde, in Ofïoicrbinncnshuys wor- 
den gebragt , op een luchtige plaats ; daar , geduren- 
de de gcheelc Winter , niet , of alleen bij een harde 
binnens huys doordringende vriezende koude, door 
een yzcre Oven word gevuurd: ficgts , zoo lang ze 
daar ftaan , met een weynig lauw-gcmaakt Rcegcn- 
water van boven begoten, en in het laatfte van Aluert, 
of in 't begin van April, na gelcegentheyd van dc bc- 
quaamheyd of onbequaamheyd des tijds, met ccn aan- 
gename Rccgcn weer buytcn , tot genieting der Zon- 
ncftralcn , gefield , en voor hayrigc of ichralc Oojt'e- 
VJindt/i een weynig gedekt zij». 
In onze Gewcflcn brengen ze ontrent het laatfte van 
Aiay, ook wel niet voor in Jttnius , 'Bloemen voort, 
maar noyt ccnig, veel min volkomen Zaad: kon- 
ncn ccvcnwcl aangewonnen worden door hare teedcre, 
jonge, op de wijze van Ranttnculns -djiaticus, of sifta- 
tifebe Hanevoet , aangegrocyde Worteltjens ( welke zc 
ook in alles zeer gelijk zijn, uytgezonderd hare blce- 
kc verwe) : die men , na dat hare Bladeren gantfeh 
vergaan zijn, in September , of wel eerder, opneemr, 
en met een wallende Maan in dezelve Maand weer 
verplant. 
KRACHTEN. 
HEt Zap van deeze Planten is van zulk een ver- 
giftige aart, dat, indien men een naald, offpel- 
le, daar in lfeekt, cn dan daar meé ecnig vier- 
voetig Dier door de huyd prikt , 't zelve tcrflond zal 
fterven, Derhalvcn zij ccn ieder gewaarfchouwd , de 
proef hier van noyt aan eenig menjch te necmen ; wijl 
ik voor gantfeh gewis houdc , dac hij buytcn alle twij- 
fel dien zelvcn weg zou moeten gaan. 
Wat roof 
zij bemm- 
Bloemen. 
Noyt 
Zaad, in 
ome Lan- 
den. • 
Doodeïij- 
ke giftig- 
hcyd,, 
XI HOOFDSTUK. 
VROUWENHAYR. 
Ord ook van veele in het Needer- 
landfih genoemd Venushayr : in 'l 
Latijn Adiantum , Polytrichum, 
en Capillvs venéris verus: in 't 
Hoogduytfcb Erauwenhaar : in het 
Franfcb Polytric, Gurcuet , en 
Rue de mur .■ in het Italtaanfch Adianto. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden r 
drie verfcheydens foorten ; tewceten: 
I. Adiak- 
Verfchey- 
de namen. 
