28? Vrouwenhayr. Weederdood. Hartstong. Hemionitis. i8<S 
erfchcj- 
'5 
I. Adiantum nigrum , of z,wart l'fouwcnhayr. 
II. Adiantum album , of wit /Vrouwenhaar ; het 
P welk ook werd gchccten Ruta muraria, ot Aiuur- 
ruyte. III. Adiantum auulum , of Polytrichum 
AUReum , dat is , Vrouwenbayr , blinkende gelijk^ 
goud; hebbende zulke dunne, cn tccdcrc kleyne Steelt- 
jens, als 't bayr van eens Menfch.cn Hoofd ; ook B/a- 
dertjens als gantfeh klcyn Gras. Al te zamen zijn ze 
van eevcn dezelve Oueeking cn Waarneeming. 
■rfprong Men heeft deeze Riant dc naam van Adiantum gc- 
,nmms. g Ccytn j om £ 3t mcE] bladeren nnyt nat of voch- 
tig ziet; maar dezelve altijd cevcn blinkende blijven, hoe 
zeer het ook reegenen mogt. Deoorfprongvandenaam 
Vrouwen- of Fenushayr blijkt uyt 't geen alreeds eeven 
hier boven gezegt is. 
itvoor Zij beminnen uyt eygener aart een zandige grond , 
door-mengd met tamelijk veel klcyn-geftotcne Steen 
Kalk; in dc Zomer-tijd veel water; een donkere of 
fchaduwachtige plaats immers zoo zeer als een opene 
vrije lucht. Konnen al vrij we! verdragen de koude der 
Winter ; doch bij een fdlc Vorft lopen ze gevaar van 
haar leeven. Moeten dcrhalven geplant zijn op een 
warme plaats in den Hof bevrijd voor koude Oofte- 
en Noorde-winden. De geene , welke van zelfs op de 
Muren, en oude vcrvallenc Gebouwen groeven, vcr- 
ftervcn niet zoo ligtelijk, maar konnen een zware Jtou- 
dc uytftaan. 
Zij gecven noch Bloem noch Zand., bchalvcn het 
Adiantum aureum. Werden echter genocczaam 
aangewonnen door hare aangewaflenc longen , welke 
men met een wallende Maan in April van dc oude af- 
neemt , cn verplant. 
KRACHTEN. 
hn. Itb. 
Gm HA. 
afbüi. 
ADiantum, of Vrouwenbajr , is een weynig koud, 
ook verdrogende en dun-makende van aart. In 
Wijn gezoden, en daar van gedronken, ftild de 
Hoeft : is goed voor de geene die een cjuade Borft cn 
korten Adem hebben; want het maakt rijp alle flijmcrige 
vochtighcyd van de Borft cn Longe: is dienftig voor de 
Ai'ttt, en dc GeeU-unt. Neemt wech dc verftoptheyd 
van de Lecver cn Aitlt : breekt dc Steen : drijtt af het 
Graveel , en dc Nageboorte : doet gemakkelijk Water 
lojfen; en verweekt, noch varfch zijnde, 'tLigchaam; 
doch , oud geworden , diend het om 't zelve te flop- 
pen. Doet ook de Buykloop ophouden. 
't Wecrilaat allerley vergif van quaadaardigc Gedier- 
ten. Groen gefloten , en op der zclver beeten gelcgt, 
heeft dezelve werking. Op 't Hoofd geftreeken, doet 
het Hayr wajfen : maakt ook het zelve zuyver , en 
dik. 
'tGediflilleerde Water van l r rouivenbayr verdrijft de 
Schurftbeyd, daar meê gewaiTchcn zijnde. Belet ook 
de uytvalltng dei Hayrs, 
De Bladeren gefloten , en onder 't Hoender-eeten 
dan dc Hanen voorgefteld , maakt dezelve moedig, en 
bequaam om ftoutclijk te vechten. 
XII HOOFDSTUK. 
WEEDERDOOD. 
Heft dien naam in het Neederlandfcb 
Werd in 't Latijn gcheeten Tricho- 
manes . Filicula , en Capptli-a- 
ris : in 't Hoorrdnyrfch Widertodt , 
ook Roter-sthnbruch : in 't Ita- 
liaanfch Trichomane , cn Polli- 
Hicr van zijn mij in haten aart bekend geworden 
c foor tW " vcr *" cne y^ ene fcortcn : 
I. Trichomanes majus , of groot Weederdood. 
II. Trichomanes minus , of klcyn Weederdood. 
Beyde zijn ze van dezelve 'Bouwing en Waarneeming. 
Zij beminnen een goede, gemeenc , zandige, cn Wat voor 
met wcynige vettighcyd door-mengde aarde: een opc- cc n aarde 
ne, vrije, luchtige» wel ter Zon gelecgcne plaats , en ^l^ tmia ' 
niet al te veel water. Konnen fterkc koude , cn ande- 
re ongclecgentheedcn des tijds uytftaan. Brengen noch 
"Bloem noch Zaad voort. Werden cevenwcl genoeg- Aanwin- 
Zaam aangewonnen door hare aangegrocyde Wortelen ; ain fi' 
welke men met een wallende Maan van April aiïtcckt 
en verplant. 
KRACHTEN. 
DTt Kruydje heeft dezelve krachten cn werkingen , Deugden 
welke w ij voorgefteld hebben van 't Prauwen- z'jn de 
bayr cn R ma muraria , of Afuur-ruyte. Mag ïclvc 
ook zonder ccnig bedenken in dc plaats van het zelve 
werden gebruykt. 
Als men 't Water , daar dit Kruydje in gezoden is van die 
gewceft , dc Hanen te drinken geelt , werden ze daar "an 't 
door veel ftoutcr, cn bequamer om vechten; gelijk in i ™" w " 1 -. 
't voorgaande Hoofdft.uk van 't f-'rouwenbayr is gezegt. ' 
XUI HOOFDSTUK. 
HARTSTONG. 
Y dcczen , en gecnen anderen naam, in 't Verfchey- 
Neederlandfch bekend, werdin 't Latijn dcnamcn » 
gchccten Lingua Cervina, Phylli- 
tis, cn Scoloi'Endria : in 't Hoog- 
duytfch Hirsch-zung: in 't Franfch 
Lani-ihf. de Cfrp ! in het Italiaanfch 
Phillitide, en Philltte; ook Lingua di Cervo. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vier Vier ver- 
veranderlijke foortcn; namcntlijk: fl-he^de 
I. Lingua Cervina officïnarum vulgaris , foo " en ' 
of gemeene Hanstong, in alle Apothéckcn gebruyklijk. 
II. Lingua Cervina iaciniata, of Hartstong met 
gefneedene Bladeren. III. Phyllitis undulata. 
Jive undulato folio , of Hart stong met Bladeren , 
boog en laag, inwaarts en uytwaarts gebogen , of gefield 
gelijk zich dagelijks dc Zcc-barcn vertonen; 'twelk een 
zeer bcvallijke aanfehouwing geeft. IV.Lingi'a Cer- 
vina coronata , of Hartstong, boven aan hart Bla- 
deren als gekroond. Al te zamen zijn ze van dezelve 
Bomving cn IVaarneeming. 
De Phyllitis undulata ftve undulato folio, Hartstong, 
of Hartstong met boog en lüMg gefielde Bladeren, is een met hoog 
bezien s-waardig Gewas. De gemelde Bladeren ,z\]n on- j^"^ 26 " 
trent de helft brceder , cn veel korter , als die van dc Hhdcren. 
gemeene Hartstong : ook niet aan dc Randen zoo effen 
en Hecht ; maar in teegendcel onordenthjk gekarteld , 
uyt- cn inwaarts-gaandc ; aan bcydc de zijden zonder 
ecnige bruyne nopjens of ftreekjens ( welke men anders 
in deeze Gcw.rjjhi dikmaal ziet op dc onderfte zijde der 
Bladeren ) glad, flegt, en niet zoo regt uyt, maar ge- 
meenclijk een weynig krom-gebogen flaande. 
De Bladeren dcrLlNCUA Cervina coronata, of fy„, 
Hartstong , boven aan dezelve als getroond , zijn een als g 
duym breed , en een kleyne hand lang , aan hare ran- lcrooni:)c 
den gantfeh flecht ; boven gefcheyden in twee kleyne Blailcren ' 
ontrent half-rondc andere blader! jens , en vercierd met 
een teedcre , gekrolde , ccn weynig aan de punten ge- 
kartelde wfniidmg , aardig gefield gelijk als een Kroon. 
Zij beminnen een goede , zandige, met twec-jarige w'atvoor 
Koeycmift matig voorziene grond; liever een donkere, een aarde 
fchaduwachtige , als opene , vrije of luchtige pbats , ïl ' ^ cm ' n - 
en veel vochtigheyd. Konnen zonder cenige ongc- nen ' 
leegentheyd uytftaan dc felle koude der Winter. Gec- 
ven noyt eenige "Bloem of Zaad : werden derhalvcn al- Aanwi - n , 
leenlijk vermeerderd en als eeuwig-durend gemaakt ning. 
daor 
: Met gelijl; 
