r%7 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen , 111 Boek, x8 
door hare aangegrocyde Wortelen ; welke men met 
een waffende Maan van April afneemt, en verplant. 
KRACHTEN. 
200 dat men , bij gebrek van dezelve, 
nais in hare plaats mag gebruyken. 
H 
Artstong is warm in den eerften , en droog in 
den tweeden Graad ; ook te zamen-trekkende 
Vijf on- 
dcrichcy- 
de foor- 
MiJdcIba 
re Hemic 
nitis. mi 
gekrolde 
Blidereo, 
decze Hemio- Hamto 
Wuebf. 
Kift.Pl, 
taf. mi. A. van aart. Stopt de Bttj/kc en de Roode-i 
Galen. lü. In Wijn gezoden , en daar van gedronken , is goed 
s<mf.f*c. voor een verharde en qHalijh^gefieldc Milt ; voor de 
8 - bcctcn van dolle Honden , Slangen , en andere vergiftige 
Dieren ; zeer dienftïg voor de gecne welke Bloed fpou- 
wen , en van 't Graveel werden gequeld , als men het 
dikmaal gebruykt. 
Tahtrn.' Van H.trtstong een Water gediftillecrt , en daar meê 
Ui.utW gewaffchen, zuyverd en geneeft allcrley vmlt Gezwel- 
CamtrM}. ƒ 200 we j m j c j^ on A a I s aan andere dcelen desLig- 
chaams. 
Inwendig gebruykt zijnde , werd' er de pijn van de 
Maag door wech genomen. 
XIV HOOFDSTUK. 
HEMIONI TI S. 
Yndc een mecde-foort der hier boven 
befchrcevenc Hartstong , heeft, mijns 
weetcns,geenen anderen naam dan dec- 
ze. Werd ecvenwel van zommige ook 
gehectcn Lunasia major, of groot 
Maankruyd; maar, mijns oordecis , 
zonder rceden. In 't Italiaanfch HemioniTe, of ook 
Splenio. 
Hier van zijn mij m haren aart bekend geworden vijf 
onderfcheyde foorten, te weeten: 
t, Hemionitis vulgaris, of gemeene IJcmionitis. 
II. Peregrina , of Vreemde, III. Major grispa 
folio mucRonato, of ' groote gekrolde Hemionitis met 
een [pits blad ; van een zeer bevallijke aanfehouwing > 
ontrent een hand lang, en een duym breed, ïnzondcr- 
heyd onder. IV. Crispa minor, of kleyne Hemio- 
nitii met gekrolde Bladeren , zijnde niet langer als de 
klcynfrc vinger aan eens Menfchen hand , doch noch 
op verre na zoo breed niet ; zonderling aangenaam en 
kluchtig voor 't oog , voor fpits toegaande. V. He- 
mionitis MEDIA CfUSPA folio obtuso , of middel- 
bare Hemionitis, met gekruyf de bladeren , voor fïomp- 
of rondachtig toelopende. Al te zamen zijn ze van de- 
zelve Bomvmg en Waarneeming. 
De laatfl-gemcldc Hemionitis is van een cierlijke 
- aanfehouwing ; rondom aan de randen der Bladeren , 
E op de ecne plaats een weynig, op de andere wat meer, 
dochteedcr, zeer bcvallijk ingefnecden. De grootfte 
zijn een kleyne hand, dc kleynfte niet meer als de mid- 
delfte vinger lang , en ook zoo breed. 
Zij beminnen een gemeene , goede, zandige aarde , 
i met een weynig oude twee-jarige Pacrdemift door- 
mengd : een openc , luchtige , vrije , wel ter Zon 
gcleegene plaats immers zoo zeer, als een fchaduwachti- 
ge ; en matige vochtighcyd. Konnen tamelijk wel 
uyefhan de koude der Winter, en andere ongelecgcnt- 
heeden des tïjds. Brengen, gelijk de Hartstong, noch 
Bloem noch Zaad voort. Konnen echter , door hare 
aangroayendc Jongen, met een wanende Maan vmApril 
afgenomen en verplant , genoegzaam , en hier door 
ook alleen aangewonnen en altijd-durend gemaakt 
werden. 
KRACHTEN. 
XV HOOFDSTUK. 
V A A R E N. 
'/? An dc Tfeederlandcrs dus , en ook Vcrfcbey. 
Vaarn , genoemd. In 't Latijn Fi- de namcaj 
lix: in 't Hoogdujtfch Waldtfarn : 
in 't T-ranfch Fougure , of Feu'chie- 
re ; en in 't Italiaanfch Felce , of 
Felice. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Agt tct- 
veclerley veranderlijke en aai'dige Soorten j nament- andcrlijke 
lijk : Wal 6 " 
I. Filixmas, of Vaam Mannetje. II. Filix fcc- *'1 
mina, of 'Vaam Wijfje. III. Filix aqjjatica mi- 
nor , of kleine Water-vaam. IV. Filix latifo- 
Aanwin- 
ning. 
anders breed-b lader ïpc 
Krachten , 
die van dc 
DEeze Plant komt in krachten cn uitwerkingen 
gantfehebjk overeen met die van dc Hartstong ; 
LI A palustris , of groott . 
Vaarn ; welke ook wel geheetcn werd Osmunda re- 
galis. V. Filix arborea, of Boomvaarn. VI. Fi- 
lix DENTATA , JtVC FOLIIS TENUISSIME DENTATIS , 
of Vaam met zeer fchoone, tccdtïe getanddc Bladeren. 
VII. Filix saxatilis corniculata , of Steen- 
■vaarn met Bladeren, Hooms-ivijz,e gefield. VIII. Fi- 
LICULA montana * of kjcyne Bergvaam : bchalven 
noch veel meer andere , onnodig hier te noemen , wijl 
ze doch van ceven dezelve Qneeking cn Waarneeming 
zijn. 
Al te zamen beminnen ze een gemeene , zandige , Watvooi 
Hechte, meer als een wcl-gemeftte aarde : een donkere een aarde 
zoo wel als een opene, luchtige en vrije pbats : matig , fjJ*™ 
en ook veel Recgen ; inzonderheyd de geene , welke 
op waterachtige Landftrceken voortkomen. Geeven 
noch Bloem noch Zaad. Verdragen Itrcngc koude, en 
allerley andere ongel eegenhceden des tijds. Werden al- 
leenlijk aangewonnen door hare aangewaflcne Wortelen ; 
welke men met een wafTende Maan van Aprtl kan af- 
necmen en verplanten. 
Het Filix dentata , of Vaarn met teeder-getand~ Eefcririj^ 
de Bladeren, noyt eemgZaad voort-brengende, krijgt ^ ,n 8 V * B 
uyt een zwartachtige Wortel (op de wijze van ander Din( 'J a 
Vaarnkruyd met vecle Veczjlen voorzien) meenigvul- 
digc Steelen, twee voeten hoog , wat meer of minder, 
opfchictende ; al te zamen voor eyndigende in een bla- 
dcrig fpits punt: zijnde doorgaans een Stroo dik, blin- Steelen: 
kend bleek -groen van verwe; van onder rond , boven 
plat , met een ingedrukte bolle flreep geuts-wijz-c in 't 
midden; aan welke de Bladeren, nuuytdeeene, dan 
uyt de andere zijde, digt boven malkander, ookzont- 
tijds wel regt teegens over den anderen gefield , voort- 
komende , zonder Steelen gchegt zijn. Hebben in *t 
midden een regt-doorgaande rttggc , aan welke ze in 
meer dan vijftig van een gefcheydene dcelen, zomtijds 
regt , zomtijds niet regt teegens malkander ovcr-ftaan- 
de, vafl houden. Aan beyde de zijden zijnzc teeder, Gcdunt 
aardig en net ingefnecden , of getand ; agter aan de der BIm 
Steel op 't brcedfte , cn zoo allenxcn na vooren in een rea * 
fpits punt eyndigende; niet blinkende; boven donker- 
groen ; doch dikmaal na de bovcn-uytflcekende pun- 
ten eenigzins geelachtig: onder een weynig bleekcr,en 
daar, op elk kleyn gedeelte, met zes, agt, tien en twaalf 
kleyne, C*y?<r»/V-bruync , en ruyge Nopjens voorzien , 
gemeenelijk twee en twee regt teegens malkander over 
hol en luchtig gefield. Als men ze in dc Mond knauwd, 
werd mcn'cT geen zonderlinge fmaak aan gewaar ; ech- 
ter zijn ze een weynig te zamen-trekkende van aart. Al 
deezc Bladeren vergaan teegens de Winter ; doch ko- 
men in ieder Voorjaar, ontrent 't laatftc van April, op 
nieuws te voorfchijn. 
KRACH- 
