Vaaren. Boomvaaren. Grachtvaaren. Steenvaaren. 
290 
Galen. lib. 
Simp. 8. 
JBgiti. lib. 
I.eaf.3. 
VerfcheY- 
KRACHTEN. 
Tragtts Ui, A L de Soorten van Vaam , of Pilix , verfchillen 
ï.ap. itió. we ynig of niet in hare krachten, 't Zap , zoo 
f%j 4 u y r c ' e Bladeren als uyt de Wortelen , met Roo- 
zcwatcr, om li.irer droogte wil, gcparft , is zeer goed 
voor gebrandheyd , daar op gcftrcck.cn. Droogt ook 
zeer krachtig op allcrlcy vuyle Gezwellen. De reuk der 
gebrand werdende Bladeren verjaagd de Slangen en Ad- 
deren. 
Bidon.ltb. Dezelve groene Bladeren in 't Bcdftroo gelegt, ver- 
];.!,:;. 1. J r jj vcn c j e Waiidluyz.en. TinTchcn de Klecdercn ge- 
daan, doen de Aio t ten fterven , of verhuyzen. Inwen- 
dig gcbruykt, zijnze de Aiaag onaangenaam. 
Drie of vier Drachmen van 't Poeder der Wortelen 
met Honig of Zyroop vermengd , of ook met Wijn 
ingenomen, veroorzaakt de Wormen de dood : doch is 
zeer fchadclijk voor *t Vrouwelijk gedacht ; want het 
verwekt in haar niet alleen onvruchtbaarheyd ,. maar 
doet ook dc zwangere Vrouwen een Misval krijgen; de 
Vrucht tc gelijk doodende en uytdrijvendc. 
XVI HOOFDSTUK 
BOOMVAAREN. 
F Boomvaarn > werd deeze Plant in 
't Neederlandfch genoemd , vermits ze 
zeer veel groeyd op Eyken- en ande- 
re Boom en ; dcrhalvcn ze om te gc- 
bruyken voor de befte werd gehou- 
den : maar dan noch heeftze dc naam 
van Veelvoet bekomen. In 't Latijn geheetcn Po- 
l.Yi'ODiUM : in 't Hoogduytfch Engei.sl'sz, Baum- 
farn . cn Dropfwurtz.: in\rranfch Polypode; 
cn in 't Italiaanfch Polipodio. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden drie 
ondcrfcheydcnc foorten; namentlijk ■ . 
I. Pot.ypotiiitm m MUS] of groot Veelvoet^ anders 
Boomvaarn. II. Polypodium minus , of kleyn 
Boomvaarn. III. PolypoDIum ViRGiniani'm , 
Jive SENSiBILE; Boomvaarn uyt Virgmien: gevoeÜij~ 
kc Boomvaarn , of Veelvoet. Al te zamen zijn zc wel 
van de zelve Bouwing en Waarneeming , doch in haren 
aart vcrfchillcndc. 
Zij beminnen ccn zandige, gemcene grond, met een 
wcynig twee-jarige Pacrdemift door-mengd : een ma- 
tig-warme , opene, vrije, cn luchtige zoo wel als een 
donkere fchaduwachtige plaats, cn vcele vochtigheyd. 
Konnen fterke Winden , dc koude der Winter , en al- 
lerlcy andere ongclccgcnthcedcn des gchcclcn Jaars uyt- 
ftaan. Noyt heeft men haar bloedende gezien , of dat 
ZC ecnig Zaad hebben gegceven. Konnen echter aan- 
gewonnen en vermeenigvuldigd werden door hare aan- 
gegrocyde Wortelen ; welke men met een wallende 
Maan van April mag afnecmen cn verplanten. 
Het PnLYPODlUM VlRGINIANUM , of Virgi- 
niaanfche Boomvaarn is veel korter als de andere foor- 
ten; doch brcedcr, ook dunner van aart , en niet zoo 
veelvoudig, maar holler van "Bladeren, langer van tee- 
dere Steelen, door dc Wind ligtclijk geknakt of gebro- 
ken wordende ; cn ruym zoo hoog opfchictendc : 
welke Bladeren aan bcydc de zijden eeven glad, of zon- 
der ecnige bruyne , langwerpige nopjens of flreepjem ; 
ook niet zoo donkcr-grocn van verwe ; gemcenclijk 
zoo lang als de middelftc vinger, wat meer of min, en 
onder (te wecten , naaft aan de Steel) ontrent eeven 
zoo breed zijn , doch allcnxcn in dc breedte verminde- 
ren, voor fpitzer toegaan , en in vijf en zes deelen (na 
gelecgenthcyd van hare grootte) aan beyde dc zijden 
van de Steel zijn als ingefneeden , gelijk men in dc bij- 
gaande Figuur , na 't leevcn afgetcekend , zien kan. 
Drieon- 
derichcy- 
dc foor- 
Wat voor 
2.1} begec- 
Ainwin- 
ning. 
Befchrij- 
vingvan 
het Poly- 
poJium 
Virgmia- 
ofVirgi- 
iii.i.iiiu.h 
Wannecrzc ccn tijd lang geftaan hebben , werden zc lig- 
tclijk boven uyt den bruynen rosachtig; behouden 
echter onder hare groenheyd. Zoo wel in 't midden 
regt uyt , als ter zijden van ieder afdeelzel , zijn ze 
voorzien met een grootc uytwendige zigtbare Ader j 
waar uyt ontelbare zeer klcync,tccdcre cn digt bij mal- 
kander gevoegde andere » ccn weynig bru) n-verwige 
adertjens , gantfchlijk aan de zijden uytïopendc , en 
geenzins zoo zeer uvtwendig, maar als in dcHuyd 
J_ Bladeren blijvende, aardig voortkomen. 
h. 
van di 
De Bladeren van dit Vtrgmiaanfch Boomvaar» zijn Verwon- 
van ccn vcrwondcrens-waardige eyoen/chap. Want in- derlijkc 
dien iemand eene der zelve tuflehen twee vingeren ^^ cn j er 
drukt, zoo zal hij 's anderen daags dc plaats, zoo verre jji^ rC n 
als dc vingeren dezelve hebben aangeraakt , verwelkt 
cn gantfeh dor vinden. Dcrhalvcn dccze Plant niet 
onbillijk de naam vznPoljpodium fcnjibile , ongevoelige 
Boomvaarn is gegceven. Ja, indien men met de han- 
den een geheel blad te zamen drukt , zoo zal 't op den 
tweeden volgenden dag zonder leeven en qroenheyd zijn. 
Doet men 't aan al de Bladeren , zoo zullen zc ook alle 
verfterven. Doch dc Wortel zal weer nieuwe uyrgee*- 
ven , al deed men dit drie of meermaal in eene Zo- 
mer : Maar al de dor gewordene Bladeren moet men 
tot aan de aarde t'clkcns cerft zuyver affnijden. De 
nieuwe uytfihtetmg verneemt men wcynige dagen na de 
affmjdtng. 
KRACHTEN. 
POlypodium, of Boomvaarn , groeyende opEyken- 
boomen , werd gehouden voor de befte van allen. 
Is verdrogende en verteerendc in den eerften 
Graad. Zoo wel de Bladeren als de Wortelen » oud 
zijnde, hebben een verftoppende kiagt : maar varfch 
of noch groen , vermengd met Bladeren van Malve, 
of ecnige andere verzachtende en week-makende Kruy- 
den , en in Wijn gekookt , openen 't Ligchaam , en 
verdrijven her ('olijkt Gedroogd, tot Stof geftoren , 
met Azijn \yt\Sauilla gezoden, en met dit Nat'tHoofd 
beftreeken, neemt de Hoofdpijn wech. 
't Poeder der Wortelen met Honig gemengd , cn ge- 
legt op dc verfluykie Leeden ; ook op dc Takken of 
Spcenen van 't Fondament, genceft dezelve. 
'tWater , waar in dceze groene Wortelen gcdiflil- 
leert zijn, gemengd met Syroop van Zoethout en Vio- 
len, is goed voor dc kort-ademheyd,tx\ benauwde Borft , 
de Hoefi , en alle Gebrcekcu der Longe. Zuyverd ook 
het Bloed : maakt ccn open Ligchaam : ftild dc razer- 
nij , of verwarring des Iloofds , en is dienftig voor de 
geene die van dc Spaanfchc Polaken werden geplaagd , 
ook voor zulke , die zich beladen vinden met zwart- 
gallige Vochten, cn Koortzen. 
Het Zont uyt deeze Wortel, bereyd na dc konft der 
Chymic , werd zeer gepreczen, om gcbruykt te werden 
teegens 't Pleuris, als gantfeh dienftig tot wechnecming 
van dc pijn der Zijde. 
XVII HOOFDSTUK. 
GRACFITVAAREN. 
,Us genoemd in 't Neederlandfch ' f werd Vcrfchey 
Jl in 'tZ,rf/;jMgchectcnLoNcHiTis aspf- dc namen. 
JRAj ASPLENIUM SYLVESlRt, üf 
k! magnum : in *t Hoogduytfch guosi 
MiLTZKRAUT:in 't Italiaanfch Lon- 
CHITE AbPERfl. 
Dccze Planten beminnen een goede, gemeene, zan- Watvoor 
digc , en met twee -jarige Koeyemift wel voorziene een aarde 
grond : liever een fchaduwachtige , als een opene , *'J bcmin- 
vrije of luchtige plaats , en veel water. Brengen noch nen ' 
Bloem noch Zaad voort. Verdragen , zonder onge- 
T leegent- 
A tuft. 
tii. 4. 
EnarT. 1S6. 
jlpulijus 
lib. Want. 
r.8j. 
Rafi lib. 
Serapio lib. 
Simp. cao. 
148. 
Galtn. hé. 
Simp. Fa- 
eml.8. " 
Avertoes 
lib. Plant. 
Mf.41. 
I 
