Aanwin- 
ning. 
291 BeSCHRYVING DER. K.RUYDEN , BoLLEN EN BLOEMEN , III BoEK , icyx 
lecgcnthcyd, felle Vorfl , en allerlcy andere omgemak- XIX HOOFDSTUK, 
ken des gcheelcn Winters. Konncn genoegzaam aange- 
wonnen worden door hare vermecnigvuldigende Wor- 
telen : welke men met een wallende Maan van April 
afneemt en verplant. 
Galm. lil 
Sim}, f* 
8. 
Lmt.Hifi. 
Plant. t. 
191. 
Trag.l. I. 
t. isa. 
Dwfc. I. 3. 
cap. iói. 
G 
KRACHTEN. 
Rachtvaaren werd gehouden voor warm in den 
cerften, en droog in den tweeden Graad. 'tStof 
der Bladeren op M ouden gclcgt , neemt wech de 
ontftceking der zelve; cngcnccftze. 
'tGediftillcerde Water hier van gedronken , ver- 
fterkt het Hert , en verdrijft den Nick- 
In Edik gekookt, en daar van gedronken, verteerd 
de Milt, volgens 't getuygenis der Oude. 
Wat voor 
een aarde 
zij bemin 
nen. 
Ta-hermm. 
Gden.lib. 
Simp ó. 
Diofc. I. 3. 
XVIII HOOFDSTUK. 
STEEN VA AREN. 
£3?£5!ii^£v#?Ir. aardig en aangenaam Geivas , werd 
^^^^win het Needcrlandfch niet alleen dus , 
5'(^'\V maar ook van veele Miltk ruyd ge- 
M^^llfliecten. In 't Latijn Asplenium, 
^^Wom dat het in al de Gebreeken der 
•£fë>&Milt van een zeer groot gebruyk is ; 
er ach 1 enScoLOPENDRiUM, wecgens de 
gelijkheyd met een ruyge , veclvoetigc Worm , na het 
Gnelcfch genoemd Scolopendra , wiens gedaante 
ócczcPlant vertoond. In 't Hoogduytfch Steinfarn; 
en in 't Italiaanjch Aspleno, Cetrach, en Her- 
ba Indorata. 
Dit Gavas bemind uyt cygener aart een goede, ge- 
meene, zandige grond, vermengd met geftotene oude 
" Kalk en Steen 1 - een fchaduwachtige plaats, en tamelijk 
veel water in de Zomer-tijd. Geeft noch Bloem 
noch Zaad. Kan in dcezc Landen riet wel verdragen 
fterke Verft , of veel koude Reegenen der Winter. 
Moet derhalven werden gezet op een warme plaats, be- 
vrijd voor Oofte- en Noordenwinden , of anders in een 
Pot geplant , om binnens huys gebragt , en daar met 
zeer weynig vochtigheyd onderhouden te konnen wer- 
den. Buytcn dit kan dccze Plant ligtelijk 't leeven 
verliezen. ' ( 
Welke ook door geen ander middel kan aangewon- 
nen werden, als door hare aangegroeyde Wortelen, die 
men met een waffende Maan van April van de oude af- 
neemt, en verplant. 
KRACHTEN. 
STcenvaarcn , met de voorgaande in krachten wel 
ovcr-cen-komende , is verwarmende van aart , en 
verdrogende in den cerften Graad; openende, door- 
fnijdende, en dun of rijn van deelen. 
In Wijn gezoden , verdrijft alle zwartgallige Voch- 
ten , en Koortsen : geneed ook de gcene , welke met 
de ■uuylc Polken befmet zijn. 
In Edik gekookt, en daar van ecnigc dagen agtcr 
den anderen gedronken , verdrijft de opgeblazenthcyd 
van de A-tilt , cn verteerd dezelve. Breekt ook de 
Steen der Blaas : drijft het Water uyt dezelve : neemt 
wech de Geelzucht : ftild de Koude Pis : doch maakt 
de Vrouwen onvruchtbaar. 
STRUYSKRUYD. 
;En lang-lccvend, beziens-waardig, en N«nc0. 
fchoon Gewas , hebbende de gedaan- 
te van Filix , of Vaarn ; derhalven 
't zelve ook met regt onder de foor- 
ten van het Vaarnkruyd mag geteld 
worden. Is, voor zoo veel ik weet, 
tot noch toe weynig bekend gewceft. Heeft ïn 't Nee- 
dcrlandfch de naam van Struyskruyp : in 't Latijn 
gchectcn Strlithiofi:ra , vermits de Bladeren, op 
de wijze van Vaam voortkomende , in gedaante en 
ftclling een Pluym , of Vogelftrnys-veeder , bijna ge- 
lijk zijn. 
Dccze Plant krijgd ieder Voorjaar , in de Maand Gedaante 
April, uyt een knobbelachtige cn bruyn-zwartacluig- dcrWor- 
verwige Wortel , die van de andere Vaarn gelijkvor- 
mig, met veelvoudige tccdcrc, ontrent een vinger lan- 
ge Veez*cl-wortelrjcns , digt op malkander voortkomen- 
de , omvangen , van welke zommige bruyn , andere 
zwartachtig, ook ecnigc bleek zijn, verfchcydene Stee- 
len , niet zeer dik , krom-gebogen uytwaffende in 't Stcela o- 
begin ; daar na met' er tijd zich gantfeh los windende , 
ftijf cn regt opftaandc; ontrent oi ruym een voet lang; 
onder alderdikft , en na boven allcnxcn fmaller toegaan- 
de; aan de regter zijde een weynig hol, of geuts-wijze 
gcfteld ; van agreren half-rond toelopende. De couleur 
is uytwendig afch-verwig-bruyn , of uyt den gcclcn 
rosachtig, met een weynig roodachrigc ruyghcyd voor- 
zien ; doch van binnen uyt den biceken afth-vcnvig t 
Aan welke, twee, of ook wel drie vingeren breedte bo- Bcfchrij- 
ven de aarde, of de wortel, veele, aan beydc zijden tcc- v ' l| S 
gens malkander over voort-komende , doch op gcene 
Jleeltjens ruftende , kleyne bladert jens grocyen , digt dc 
een boven de ander ; wel tagtig, tneegentig , ja zom- 
tijds meer dan honderd in getal aan ccne Steel ; onder 
kort , in 't midden alderlangft ; daar na weer na voo- 
ren koiLui wcrJeitdc i als in een Homp punt toelopen- 
de : ontrent een vinger-lid , wai meer of min , lang ; 
niet wel een Stroo breed , een weynig rujg en dikacli- der Blade. 
tig ; voor , of op de regter zijde , als uyt den gcclcn rca - 
roodachtig , of bruyn-verwig ; van agteren ros , cn 
daar als met ccn bruyn poeder beftroyd : een weynig 
blinkende van aart : aan dc randen onordentlijk , doch 
gemecnclijk ccn weynig rondachtig^fivW, of ingefnee- 
den: in't midden vercierd met ccn tcedcre, regt door- 
lopende bleek-gccle Ader. Als men ze in de Mond 
knauwd , werd men'cr weynig fmaak aan gewaar. Zijn 
echter cenigzins tc zamen-rrekkende. In den Herfft: 
beginnenze van onder eerft te vergaan, en zich in mal- 
kander te trekken. 
Dccze Planten beminnen uyt cygener aait een fcha- Wat voor 
duwachtigc , geenzins ccn warme , of wel ter Zon ge- ""bemin 
lecgene plaats ; tamelijk veel vochtigheyd , cn een ncn. Cmm " 
luchtige zandige aarde, vermengd met een weynig een- 
jarige Pacrde- cn twee-jarige Kocyemift. Verdragen in 
deezc Geweftcn , buyrcn ftaande, Sneeuw, Hagel, en 
diergelijke ongemakken der Winter , zonder cenige 
fchade , ook tamelijk wel Vorft , indien dezelve niet al 
tc fterk, of tc langdurig is. 'tls derhalven niet ondicn- Waimcc- 
ftig , dat men van dit Gewm altijd 's Winters een Pot ming. 
binnens huys field , en met matige vochtigheyd on- 
derhoud, op dat men, in geval dc buyten-fïaande door 
een harde Vorft mogtcn verftervcn , door de bewaring 
van deeze middel tot ccn nieuwe vermeenigvuldiging 
mogt hebben. 
Zij brengen noyt ecnigc "Bloemen of Zaadtt voor- Aanwïa- 
fchijn. Moeten ter dier oorzaak alleen aangeivnnnen ning. 
werden door hare aangegroeyde worteltjens en z.ijde- 
fcheuten; welke men in 't begin van April, of Septem- 
ber , met een waflende Maan van dc oude afneemt , en 
verplant. 
KRACH- 
