xp5 Beschryv:ng der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, ipd 
Avtrreti 
Iib. Simp. 
Simp. fa 
6. 
Ruttl. Ut, 
3- **t' 9. 
«7- 
Camerar. 
hb. 4 . M 
Aanwin- Worden niet alleen Aangewonnen door haar Zaad; 
" in fi- het welk met een wallende Maan van April, nicc meer 
dan een Stroo-brcedtc diep , in een Pot word gezayd, 
cn dikmaal met Water begoten moet zijn; maar ook 
gemeenclijk door hare bij de Wortel aangegraeyde jon- 
gen ; welke men , als ze Wortelen hebben gefcho- 
ten , met een Aprilfthe wallende Maan van dc oude 
afneemt , cn verplant. 
KRACHTEN. 
AGrimonie is warm en droog in den eerften ; 
graad; een weynig te zamen-trekkendc; dun 
van deelcn; ook doorfnijdende en zuyvci'ende. 
In Wijn gezoden, en daar van een matige Roemer 
vol met een weynig Zuyker gedronken, is goed voor 
de geen c, welke Bloed pijfen : met een verflopte of an- 
' dere ongclccgcntheyd van dc Lcever gcqucld worden, 
. en brand der Nieren gevoelen. De Koudepis word'er 
■ haaftig door verdrcevcn. Is dicnfUg tot geneezing van 
dc bcctcn der giftige Dieren. V ei-Merkt het Ingewand: 
. zuyverd het Ligchaam van alle qnadt vochtighceden , 
en ftild de Bloedgang, of roode Loop. 
Dc Bladeren met Zemel in Wijn gekookt , of met 
Boter en Edik in ccn Pan gebraden; dan gclcgt op tier- 
ftuykte , of op bont en blanw-geflagene , of uyt 't lidt 
geweeft lijnde Leeden, helpen de zelve. 
Deeze Bladeren in Rozcn-edik gezoden, en t'clkens 
daar van een Lcepcl vol ingedronken , is zeer goed in 
allerley flag van Koortsen. 
Het hier van gediftillcerdc Water reynigd de Mond 
■ van alle quadc onzuyvere Ziveermgen j is goed teegens 
het Graveel, en Buyk^pijn. Geneert dc Geelzucht, 
. Reynigd , met een weynig Syroop van Zoethout ge- 
■p* bruykt, dc Borjf, cn verdrijft de Hoefl. 
Het Zap , daar uyt geparfl: , met wat Edik en 
Zout gemengd , en op de Schurftheyd geftreeken , ge- 
neeft de zelve. 
De gebrandde Bladeren verdrijven ook , door haren 
rook, allerley vergiftige Dieren. 
Het Poeder der gedroogde Steelen, Bloemen cn Blade- 
ren, met Wijn ingenomen, is zeer goed teegens de ^«.i- 
de Lucht te gebruyken ; bijzonderlijk in tijden van Peft, 
en andere bcfmcttelijke Zieden. 
Bidon. Ui. Het zelve Poeder met een weynig Zuyker vcr- 
x.tap.j. mengd, is ccn bcquaam middel teegens de zwellingen 
des Hoof ds\ in Roozcn-honig gedaan, vooreen zwel- 
lende Hals. 
Daarenboven word dit Gewas geroemd voortreffe- 
lijk goed te zijn teegens den Hoeft der Paerden en 
Schapen. 
XXII HOOFDSTUK. 
BOELKENSKRUYD. 
Et dien naam in het Neederlandfch 
bekend , word in het Latijn gehee- 
ten Eupatorium, Cannabina, en 
Hepatorium , om dat het voor de 
Lecver zeer dienftig is : in 't Hoog- 
• dnytfch S. Kunicund kraut , en 
Wasserdorst : in het Italiaanfih Eupatorio 
VOLG AR E. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden agt 
verfchcyde foorten; namcntlijk : 
I. Eupatorium mas vulgare, of gemeen Boel- 
kens-kruyd mannetje. II. Eupatorium Cannam- 
NUM vulgare alterum , of tweede gemeen Boel- 
kenskruyd mannetje. III. Aoj/aticum rceMiNA,of 
Watcr-boclkenskruyd wijfje. IV. Virginianum cau- 
LE purpurco, of 'Boelkenskruyd uyt Ftrginïen met een 
purpwe Steel. V. Virginianum caule atato , 
Agt 
terfchey- 
of Boelkenskruyd uyt firginien , met een gevleugelde 
bladertge Steel. VI. Spicatum NOVfi Angli^ , 
of ge-ayrd Boelkenskruyd uyt Niéuw-Engelland. VII. 
Americanum bidens , of Boelkenskruyd met twee 
getandde Zaad-huysjens , of Peultjens , uyt Americ*. 
VIII. Eupatorium Americanum montanum flo- 
Rfc coccineo, of Berg-Amerkaanfch Boelkenskruyd 
met Schartal^ene Bloemen. Niet alle zijn ze van dezelve 
Bouwing en Waarneeming. 
Eevenwcl beminnen ze meeft al te zamen een ge-Watroor 
mecne, zandige en welgemeftte aarde; liever een ope- ccn " r de 
nr vrije Lucht, als een fchaduwaclitige plaats ; en veel ^ n '' Cni ' B " 
Water. Verdragen tamelijk wel fterke Fbrfl , en an- 
dere ongclccgentheeden van de Winter, Geeven alle 
Zomer Bloemen , maar niet alle volkomen rijp Zaad 
in deeze Geweflcn ; als, het Eupatorium Virgi- 
nianum CAULE purpureo, Boelkenskruyd uyt Fir- Boelkern. 
ginien met een purpure ; caule alata , met ten ge- ^ ru >.' 1 
vleugelde Steel , en meer andere. Beyde de nu ge- m « e 'L, 
noemde fchicten agt, neegen en tien voeten opwaarts, purpcre; 
Hebben Bladeren, ccn kleync hand lang, en twee vin- enmeteen 
geren breed, voor in een fpits punt cyndigende; twee [j"^;^ 1 " 
en twee aan hare Steel regt teegens malkander over 
voortkomende; aan de randen aardig gezaagd, en in't 
middenvoorzien met vcclc Aderen, welke uyt cene ha- 
ren oorfprong neemen. In her bovenfte eter Steelen 
ziet men vccle kleync, veczcligc Bloemen, kroons-wij- 
zc gefield. Maar ofwel van deeze foorten geen Zaad 
komt , echter konnen ze genoegzaam aangewonnen Aanwin, 
worden , eeven gelijk het gemcene Boelkenskruyd , nin g- 
door hare aangegroeyde Wortelen; welke men in het 
Poorjaar , met een wafTcnde Maan, afneemt en ver- 
plant. 
Het Eupatorium aquaticum fccmina, cn Spi- Water- 
CATUM nov£ AnglIjE , Water-boelkenskruyd koelkcn»- 
je , en ge-ayrd Boelkenskruyd uyt Nieuw-Engelland, rffa tt fn 
wafTcn twee, derdehalf cn drie voeten hoop op. Zijn gcajrd 
aan een tamelijk dikke, ruyge, rcgt-opfchictcnde Steel bodkens- 
rondom bezet met Bladeren, een klcyne vinger , wat [h™ w _ 
meer of min, lang, ook dezelve vinger breed; aan dc Engelland, 
randen getand; voor fpits toegaande, cn aan dc Steel 
aldcrfmalft : uyt wiens bovenfte Hert een groote ayrs- 
wijze gefielde Knop opfchiet, met vccle vee?elige, uyt 
den groenen geelachtige Bloemtjens , gelijk men ziet 
ïn de yirga aurea , of Goudene roede : tuffchen welke 
vcele zeer kleyne en fmalle Bladert jens aan hare tccde- 
re Steelt jens voortkomen, 's Zomers geeven ze goed 
Zaad : verfterven voor de Winter : doch worden ic- Aanwin- 
der Voorjaar, met een waffendc Maan van April, weer ning. 
op nieuws gezayd : komen ook , door haar op de aar- 
de neergevallen Zaad i wel van zelfs voort. 
Het Eupatorium Americanum bidfns , of Ameri- 
Ameriaanfch Boelkenskruyd met korte en matig-dikke ge- camfch 
tandde Zaad-peultjens , is teeder van aart. Bemind ccn (J'Jyj^Vt 
zandige , luchtige , 1 met ccn weynig twee-jarige Paer- getandde 
demift en Veen-aarde genoegzaam doormengde grond: Zaad- 
een opene, vrije, warme, wel ter Zon gclccgene plaat?, Pcul 0 cnï ' 
voor alle koude , fterkc Oofte- cn Noorde-wmden be- 
waard; ook matige vochtighcyd. 
Brengd voort aangename, gantfchlijk op de wijze Bcfinrij- 
Van Kttedra Virgtniana, of 'wilde Wijngaard uyt ^ r ' r -^\\^ 
ginien , in vijf deelcn van malkander gefcheydene Bla- rcn , 
deren ; waar van het middelde het grootfte is ; de 
twee onderfte de kleynfte zijn, van verwe bleek-groen, 
en zeer bevallijk; welke nochtans in het bovenfte der 
Plant , waar tuffchen de Bloemtjens , kleynder , en 
alleen in drieën gefield zijnde , voortkomen op de 
manier van het Pcutapbyllum , of f'ijfvmgerkrttyd. 
Voorts , ccn fchoonc Steel , voorzien met een cierlijk- 
blinkcndc purper-verwe : ook kleync bmynachrige 
Bloemtjens , aan zeer dunne cn teedere Steelt jens, rond- 
om dezelve, regt-opfhande, en verfcheydene bij mal- 
kander zittende ; beftaande uyt weynigc Bladertjent. 
doch in het midden vercierd met eenige geele Afhang- 
*,cltjt*s t 
