19? 
BoELKENSKHUYD. SyNNAW. 
Bloemen 
en Zaad. 
Gcayrd 
Boelkcns- 
Icruyd uyt 
x^eltjens. De opftaande Peultjcns zijn boven verdeeld 
in twee deelen als Tandjens ; waar in bij goede Zo- 
men volkomen Zaad word gevonden ; en hier na ver- 
fterft de Plant. Moet derhalven ieder Voorjaar , met 
een wallende Maan van April , weer op nieuws in een 
Pot, niet diep, gezayd; niet meer als ecne daar in ge- 
laren , en ook niet van hare plaats verzet worden ; 
vermits ze hier door verachteren zou , en dan geen 
Zaad konnen bekomen; waar doorzc, en door gec- 
nerley ander middel, in dceze Landen km aangewon, 
nen worden. 
Het Eupatorium nov^e Angli-e spicatum, 
of ge-ayrde Boelkenskruyd up Niéuw-Engelland, krijgd 
uyt een kleyne korte witte Wortel, voorzien met vcc- 
Engefland. Ie teederc Veezelmgcn , en, in de Mond geknauwd, wat 
fcharp van fmaak zijnde, een eenige Steel, twee, drie» 
ook wel vier maat-vocten hoog opfchietendc. Is een 
kleyne vinger dik; rond, bleek-groen , cn blinkende, 
Steel. mct vee | e Streepen , en een kleyne witte ■wolligheid be- 
gaafd; ook inwendig groen-achtig van verwc, vol Zap, 
en gevuld met een groot wit Marg. Aan dezelve waf- 
Bladeren. f cn ronc i om vee ] c jjg t b ovcn cen gefteldc Bladeren , 
zomtijds hangende , zomtijds regt-op ftaandc. Eenige 
zijn aan de randen gantfeh flcgt : andere daar tecgens 
vercierd met zes of agt Tandjens aan beyde de zijden. 
Zijn vijf, zes en zcevcn vingerenbrcedte lang ; inliet 
midden ecne vinger breed , en daar op het brcedfte , 
aan de Steel aldcrfmalft, en voor in een fpits punt eyn- 
digende ! een wcynig blinkende ; don ker-grocn- ver- 
wig ; doch onder wat bleeker ; en daar wat ruyg ; 
flap , teedcr en zacht van aait : in het midden en ter 
zijden met eenige rcgt-oploopende Adert jens voorzien. 
Als menze in de Mond knauwd, vallen ze fcharp en 
bijtende van fmaak. 
Bloemen. Tutfchen dezelve, en voornamentlijk uyt het bo- 
venfte Hert, komen voort veele tecdcre Steelt jens , 
Arys-wijze bij malkander gefield : op welke ruften 
cen groot getal kleyne, bleek-groene , en langwerpig- 
ronde Knopjens. Als deeze de eene ra de ander open- 
gaan, vertonen zich de Bloemt jens, beftaandc uyt veele 
Zeer kleyne en korte, witte , draadige of hayrigc Bla- 
dert jens ; welke inwendig hebben eenige kleyne, ron- 
de , geclc Knopjens. Na verloop van eenige dagen val- 
len ze niet op de aarde neer, maar vergaan in haar zei- 
ven , in de Maand van September nalatende een zeer 
kleyn en bleek-bruyn Zaadje , boven vercierd met vee- 
le bleek-gecle wollige draadjens. 
Het Eupatorium Americanum montanum 
flore cocci neo, of het Americaanfch Berg-bocl- 
kenskrtiyd ; met Scharlaleene Bloemen , ook uyt veele 
Veeuclmgen beftaande , en in langachtige Knoppen be- 
flotcn zittende , is van een fchoonc gedaante , met 
lange, flegte en fmalle, ook voor fpits-eyndigende 
"Bladeren, op de wijze van Willigen. Bemind een goe- 
de aarde , met een groot deel grof zand , daar geen 
zoutigheyd bij is, een deel twee-jarige Paardemift, en 
een weynig een-jarige Hoenderdrek , wel door mal- 
kander gcarbcyd : cen opene , warme , luchtige , ge- 
noegzaam ter Zon gcleegene plaats > voor alle koude en 
fïerke Winden bewaard; ook tamelijk veel Water, ge- 
durende de hitte'der Zomer. 
Brengt in deeze Landen voorteen heerlijkeen beziens- 
waardige gecouleurde Bloem , doch noyt volkomen 
Zaad. Vergaat niet haaft, maar blijft lange jaren in 
het leevcn , alhoewel de Steelen cn Bladeren in de Win- 
ter verderven i doch worden in ieder Voorjaar weer 
vernieuwd uyt de veelvoudig-gcveezclde Wortel, On- 
geeme verdraagd dceze foort veel koude Herfft-reege- 
nen, en fterke Vörft> waarvan ik, door de ervarent- 
heyd geleerd, een verzeekerde getuygenis kan geeven. 
Moet dcrhalven , in het Voorjaar , met een waflende 
Maan van April, in een Pot, niet boven een Stroo- 
breedte diep, het zij gezayd , het zij geplant zijnde, 
ontrent half Oilober , wat eerder of later, na gcleegent- 
llid. 
caanich. 
Buelkens- 
kruyd 
met Schar- 
lakens 
Bloemen. 
Hoedanig 
deeze 
foorc 
wnargc- 
nomen 
worden. 
heyd van de jaarstijds , binnens huys zijn gefield 
op een mang-luchtige cn warme plaats; geduren- 
de de W intcr flegts met een weynig lauw-gemaakc 
Recgcn-water van boven begoten ; ook niet voor in 't 
begin van April weer buyten gebragt , en voor koud* 
nagten , Sneeuwachtige vochtigheyd, en fchrale; haj- 
rtge Winden zorgvuldig gewagt en wel gedekt wor- 
den. 
Vermits deeze foort in onze Geweiten nbyt rijp Aanwiai 
Zaad geeft , zoo kan ze door geen andere middelen nin B i 
worden aangewonnen , dm door hare aangewafTencffWi 
telen; welke men op de genoemde tijd verplant, en 
opqueekt; ten ware dan dat men goed Zaad uyt Ame- 
rica bequam. 
KRACHTEN. 
HEt Eupatorium vulgare , of gemeen Boelkens- Cafl. Dm 
kruyd , is in kracht en deugden het vootgaande J^t?**! 
Agrimome niet zeer ongelijk; ja word van vee- \U* 
le voor krachtiger gehouden. Het heeft een openen- 
de, zuyvcrcnde, en dun-makende aart. Reynigt het 
Bloed, en verdund alle grove vocht igheeden , dezelve 
door de Blaas uytdrijvende. 
In Wijn gekookt cn gedronken, verwekt der Vrou- Lon'utf. 
wen Maandjlonden : opend de verftoptheyd van Leever ilb - *• ca t' 
cn Milt. Bij tijds gebmykt, verdrijfd de Geelzucht^ 1781 
vermits het de Gal-blaas opend. Geneert alle mt~ 
■wendige cn inwendige Monden. Verdrijfd de Kratt- Lobtl. lib. 
ivagie der huyd: weerftaat alle inwendige verrotting; l - fi l - 6l f'. 
en is zeer dienftig , in alle Koortsen ; ook teegens dc 
Waterzucht. 
Het uytgeparftte Zap met Wijn gedronken , verbce- Tabtrntmi 
terd een koude Maag. Helpt de gecne, die gequeld eMft 
worden van vuyle cn koele zwellingen. Dood ook, en 
jaagd uyt de Wormen. 
De Bladeren gedroogd , en dan op het vuur ge- 
lcgt , verdrijven door haren rook en reuk alle giftig* 
Gedierten, 
Het Zout , uyt deeze Bladeren gebrand , en daar 
van cen halve Scrupel met Wijn ingenomen, is zeer 
goed voor de Waterzuchtige ; ook voor de gezwollene 
Leever en Milt. 
De Bloemen gedroogd , tot Hof gemaakt, en op de ^^"n. lib\ 
Wonden gelegt, geneczen de zelve. livic't'u 
De Zyroop , hier van gemaakt, is dienftig voor al Tr.i.c.t^ 
dc nu genoemde gebrecken. 
Het Eupatorium Americanum flore cocc'meo b of Krachten 
Americaanfch Berg-boelkenskrityd met Scharlakenc Bloe- 
men , is fcharp van fmaak , cn welriekend : warm caanich 
tot in den derden graad , en dun van deelen. 't Zap Berg-boeU 
is goed voor het lopen cn de roodheyd der Oogen. £ cns ", 
Doed der Vrouwen Maandjlonden voortkomen. Drijfd rUJ * 
het Water voort. Zuyvcrd de Nieren m Tl laas. Vcr- 
fterkt de verkonde Maag, en al de inwendige deelen. 
Doed ook de Baykjoop ophouden. Het Poeder, zoo 
wel van de gedroogde Bloemen , als van de 'Bladeren t 
met Zyroop van Zoet hout vermengd, en zoo ïnge* 
nomen , is zeer bequaam teegens den Hoeft : defgc- 
lijks voor een verkonde Borft. 
XXIII HOOFDSTUK. 
SYNNAW. 
Ijlet alleen dus , maar ook onzer Verfchey- 
; Vrouwen Mante^l , word deeze de namen. 
\ Plant in het Neederlandfch genoemd. 
In het Latijn Alchimilia, en Pes 
leonis; in het Hoogduytfch Sinnaw: 
i in het Franfch Pied dï Lion ; en 
het Italiaanfch Stellaria. 
T ï . br Hier 
