303 Beschryving der. Kruyden 3 Bollen en Bloemen , III Boek, 304 
U'at voor 
een aarde 
zij bemin 
A anwiti- 
nïng. 
■Wonder- 
lijke ey- 
g-nk'lup 
na de gclccgenthcyd cn verandering der aarde , waar in 
zc gezayd of geplant werden. Wij achten onnodig, al 
deezc verfcheydcnhccden hier op te tellen , vermitsze 
doch al te zamen van ccven dezelve Bouwing en Waar-, 
neeming zijn. 
Zoo wel de ecne als de andere beminnen een gemec- 
nc, mulle, wcl-gcmcftte grond ; en veel vochtighcyd: 
een opene , vrije , en wel ter Zon gclcegene plaats. 
Konncn fterke koude , cn alle andere on gelee gen thec- 
den des gantfehen Winters uytftaan. Geeven in'ttwcc- 
de jaar rijp Zaad-, en vergaan daar raeé. 
Werden in dceze Gcweftcn niet door hare afzetten- 
de Balletyens aangewonnen , maar alleen door 't gedagte 
haar Zaad; 'twelk met een afgaande Maan van Afae rt, 
niet diep , maar hol cn luchtig , in de aarde werd ge- 
zayd. Want dan werden zc veel grooter , cn wallen 
dies re bcetcr voort; inzonderheyd als men hare Blade- 
ren dikmaal met dc hand afbreekt; 'twelk op een droo- 
gt dag moet gefchieden , anders zou dc Reegen in ha- 
re holligheyd vallen , cn alzoo tot de Bol ncerwaam 
zakkende, dezelve verderven. 
In den Hcrffi krijgen zc hare volkomcne grootte, en 
werden dan met een volle Maan opgenomen ; 's Win- 
ters binnens huys bewaard; en als de volgende Aïaert 
aangekomen is, zet men haar, met een afgaande Maan, 
weer in. Hoe deeze foort van Bol-planten naarder aan 
haar eynd is gekomen , hoe men haar vrolijker ziet 
ftaan , cn veeï becter als te vooren ; het welk zonder 
verwondering niet aangemerkt werd, Wij moeten hier 
ook niet voorbij gaan , dat de kleynfte Bol/en , of Ci- 
po/len , op dc gemelde wijze weer in de aarde geftoken 
wei dende , niet komen te blocycn , gelijk de groote ; 
doch daar teegens ontrent de Winter zeer groot en uyt- 
necmtnd zijn. Hare Sieelen werden , wecgens hare 
teederheyd , zeer ligtclijk van dc wind om verre gewor- 
pen : dcrhalven men dc zelve aan ftokjens binden , cn 
het Zaad ook niet eerder afihijden moet, voor dat het 
zwart geworden is. 
KRACHTEN. 
AJttyn is warm cn droog in den vierden Graad : 
heeft ccvenwcl noch ccnigc vochtighcyd in zich; 
fcharp van aart, bijtende, en de grove Vochten 
fcheydende. Aldcrbcft: zijn ze te gebruyken met een 
afgaande Maan ; want dan krijgen zc nieuwe krachten, 
welke in tecgendccl verminderen als de Maan zich in 't 
waffen bevind. 
Rauw gegceten, gecven ze geen goed voedzcl aan 't 
Ligchaam. Zijn ook de Maag onaangenaam. 
Als zc twee- of driemaal in varfch water zijn ge- 
kookt , verliezen zc hare fterke reuk en fmaak. Zijn 
dan ook, matig gegectcn, veel becter, als anders. Ver- 
zachten 't Ligchaam : verwekken eetens- en bijjlapens- 
lufl: vermeerderen dc A felkjn der Vrouwen Borftcn : 
doen de A'iaandjionden voortkomen : verdrijven dc 
Winden -. zetren 't Wnttr uyt de Blaas voort ; en zijn 
dienftig voor dc WMcr&nchtige. Te veel genuttigd , 
verderven zc 't Gezigt ; veroorzaken Hoofdpijn , en 
zijn fchadelijk voor tccdere , hitzigc , cn galachtige 
Mcnfchcn. 
'iZap van Ajuyn met Oly vermengd , is goed voor 
den Anbey,of de Takken aan het Fondament : belet het 
uytvaüen des Hayrs, en doet het in teegendecl fchiclijk 
groeyen, wanneer men 'c Hoofd daar meé beftrijkt. In 
de Oorcn gedaan , verdrijft -het de hardhoorendheyd. 
Met Edik vermengd , verjaagd het de Schurftheyd : 
flempt het bloeden uyt de Netts, In Melk gezoden , 
dood het de Wormen, 't Zelve Nat met Boter door- 
mand , ftüd de pijn der zeerc Teepelen aan der Vrou- 
wen Borftcn. 
no.len.lib. Ajuyn van binnen uytgchoold, dan met Citroen-zap 
23.C. 17. en Thertac gevuld; weer toegemaakt, onder hectc afch 
gelegc , en zoo lang gebraden , tot dat alles tc zamen 
Andere 
aanmerkc- 
üjkheyd. 
JEginit. I. 
7- e -3- 
ïlmarch. 
Corn. 4. ir. 
Bt/ioJ. 
tnarr. Mf 
Jl-uerroti 
lik Simp. 
caf. 41. 
art irt 
mof*, l. , 
f.181. 
Tim. /■ 10 
c. S- 
onder-een gemengd is ; voorts wel uytgeparft ; en dit 
Zap dus ingegecven de gecne die de 1'eji iicbben , ge- 
neeft dezelve , als men haar terftond daar op doet 
z weeten. 
Een yijuyn-bol mctComijn-zaad gevuld, cn zoo ge- 
braden , 't Zap daar uyt geparft , cn in dc Ooren ge- 
daan, neemt wech de doofheyd , en 't geruyfch der 
2elve. 
In Wijn gezoden, daar na geftoten, dan in Oly ge- 
braden , en bij wijze van een Placftcr onder dc Navel 
gclcgt, verdrijft de j'merten der nieuu'lijks gebaard heb- 
bende frotfwen. 
In dc Gaten der Afollen gedaan , werden deeze Die- 
ren daar door gedood of verdreevcn. 
XXVII HOOFDSTUK. 
P A R E Y E. 
Oerd in het Neederlandfch niet alleen Verfchey- 
deezen Naam , maar ook dien van dc namen. 
kleyn Look. Werd in 't Latijn ge- 
liccten PoRRUM : in 'tFioogdttytjch 
Lauch : in 't Franfch Porreau , 
cn in 't haliaanfch Porro. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Vier cm- 
vier ondcrfchcydcne foorten, namcntlijk: derkhey- 
I. Porrum CapitatuM, of Parye met Botletjens. t ™ :loor ~ 
II.Porrum sectiLE, of Pareye s die men fmjden kan. 
NI. Porrum sylvestre , of wilde Lool^-parye. 
IV. Porrum junceum, ofBiesloo^, dicookScc- 
nodoi'rasum werd genoemd. Voor 't mcefte ge- 
deelte zijnzc alle van eeven dezelve Bouwing en Waar- 
neeming. 
Zij beminnen een gemecne , zandige , ook wel geen Wat voor 
zandige, doch varfch-omgefmeetene, en wel-gemefttc ^""g 
grond: een opene , vrije en luchtige plaats ; ook veel ^ n cn110 
water. Geeven gemecnclijk volkomen rijp Zaad. Ver- 
dragen, zonder cenige verandering of ongelcegenthcyd, 
felle Forft , en andere ongemakken des tijds. Willen 
van *t Onltruyd geenzim verdrukt, maar daar van zuy- 
ver gehouden zijn. 
Men zaydze, indien men wil , ieder Jaar, met een Aanwin- 
wafiende Maan van Aiaert , en men laatzc ongefnecden ma £- 
blijven : anders brengen ze noch Bloem noch Za<id 
voort. Dcrhalven de gecne , die van het Porrum C.i- 
piiatum, of Farye met Bolletjens, anders Bollool^, Zaad 
willen winnen , niets daar van moeten afihijden ; maar 
wel de zelve op het tweede jaar in een nicuw-gemeftte 
grond, op de genoemde tijd en met dc gemelde Maan, 
verplanten. 
Het Porrum feBile, of Pareye , welke men dikmaal Parey, die 
fmjden mag , moet op de zelve wijs behandeld , doch ^ u ' n '"0- 
behoefd niet verplant te zijn, ten ware men zulks doen Qa mag- 
wou. Al werd zc fchoon niet afgcfneeden , om Zaad 
daar van tc bekomen , zoo zal ze echter niet bloeyen , 
voor op 't derde of vierde jaar. 
KRACHTEN. 
PArty, of 'Bieslook^ is verwarmende en verdrogen- nk/r. 1. 1 
de m den derden Graad. Doet alle grove Voch- c- '79- 
tigheeden fcheyden ■ veroorzaakt grof Bloed; ver- 
donkerd her Gezigt ; is fchadelijk voor lieden van een 
haafligen, oplopendcn aart; ook voor die mager zijn , 
cn ontfteltenis in de Nieren hebben. 
In Wijn gezoden , cn daar van gedronken , is zeer pi;„. /. lo 
goed voor de Waterzuchtige : verdrijft het Colij!^, en c.6. 
dc dronkenfehap : verwekt dc Afaandftonden : - doet ook 'f tm! * ' 
veel Water maken ; verzacht het Ligcnaam , cn zuy- 
verd het Bloed. 
De Bladeren gezoden , en op ze ere Teepelen gelegt , 
gencezen dezelve. Met May-wprmcn zoo lang in Oly 
gekookt, 
