307 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen , III Boek, 308 
Tragm Ub, 
Galen, lib. 
Simp. Fm. 
8. 
Serap'w de 
Dhfio, 
■Rjfi lib. 
Simp. cap 
Bodon. li 
iyt.il. 
bij vriezend Weer ftookr ; eens , gedurende dc Win- 
ter, onderhouden met een wcynig lauw-gemaakt Rec- 
gen-water , niet weer buytcn gebragt voor in April , 
cn wel gedekt zijn voor koude nagten,hayrige en Jchra- 
le windt». 
Dceze Planten geeven in onze Geweftcn, nicuwlijks 
uyt Spaanje gebragt zijnde , in 't cerfte jaar wel Bloe- 
men , maar geen Zand : doch daar na , weegens de 
koude lucht deczer Landen, niet meer; echter Blade- 
ren genoeg ; die niet te voorfchijn komen , voor dat 
de Bloemen , met der zelvcr Steel van anderhalve voet 
hoogte , gantfchlijk zijn vergaan. De gedagte Steel 
komt uyt hare Bol (welke of wit- of rood-vcrwig is) 
bloot , zonder cenige groente , voort , door de dritt 
der Natuur. Vertoond zich ook daar na niet meer , 
voor dat eerft de Bladeren te eenemaal wech zijn. 
KRACHTEN. 
ZEe-ajuyn, ofStjuitla, is verdrogende en verwar- 
mende tot in den derden Graed ; doorsnijden- 
de, vcrdeelcnde, en dun makende van aart. 
De BUideren werden alleen uytwendig gebruykt,om 
Klieren en andere hardigheeden zich te doen fcheyden , 
en voorts te verdrijven. 
't Inwendig #ff/-fdcczcrBo/-u'fl?"/f/,het welk alleenlijk 
genomen werd , cn niet zonder cenige quaadaardigheyd 
is, moet zeer voorzichtig, en op gecnerley wijze wer- 
den gcbruykt , voor dat het eerft gebraden , of zoo 
lang in water gezoden is , dat het zijne birterheyd en 
fcharpheyd heeft verloren , door *t water t'elkens daar 
van af te gieten, en met ander te vernieuwen. Eeven- 
wel , indien icmant eenige inwendige Zwcering moge 
hebben, zoo moet hij zich hier van onthouden. 
Gcbra'dcn, cn met Zuyker en Oly ingenomen, ver- 
weekt het Ligchaam ; dood de Wormen ; opend de 
verftoptheyd der Lcever en Milt: is goed teegens ver- 
gif; verdrijft dc GeeUucht , en verzacht de Buykzpijn ; 
doch mag van geen zwangere Vrouwen werden gc- 
bruykt ; want zulks zou haar een Afisval veroor- 
zaken. 
Met Edik , Oogcnklaar, en Roggenbrood geftoten, 
dan op de Fijt gclegt , geneeft dezelve, 't Zap met 
Zuyker of Honig vermengd , verjaagd dc Hoofd-pijn; 
de vcrduyftcring der Oogen , de gebrecken der Zecnu- 
wen, der Borft, en der Longe : neemt wech dc Hoeft; 
maakt een heldere Stem , en is goed voor dc geene, 
welke de vallende Ziekt' hebben. 
Dc Edik , hier van gemaakt , fcharpt liet Gez,igt: 
is dienftig voor dc fmerten der Zijde , en der Maag; 
ziiyverd dc Afond; maakt de Tanden vaft, een goeden 
Adem, en verdrijft de ftan^des Monds. 
Het Oxymel Scjuilliticum , of Honig van Squil-azijn, 
is zeer krachtig in Stuypen ; verjaagd de verftoptheyd 
cn 't zwellen van de Aftlt. Bewaard ook den Menfch 
voor allerlcy inwendige Ferotung. 
■ De Oly , hier van bereyd , doet het Hayr groeyen.- 
is goed teegens de Geraakt- of ' Beroerdheyd, 't Podagra; 
en geneeft dc Bceten van giftige Dieren. 
XXXI HOOFDSTUK. 
M 
U 
u 
R. 
ne, Pap 
PiZ7,A GALLINA. 
Yns wcetens heeft deeze Plant in het 
Neederlandfch gcenen anderen naam : 
in het Latijn Alsinf. , of Morsus 
Gallin^e : in 't Hoo^duytfch Hu- 
NF.UEIS7, : in 't Franfch du Mou- 
■ ron ; en in 't ftaliaanfth Cento- 
NA, BuDELLO Dl GALLINA, of Ook 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Vcdc ver. 
veelcrley veranderlijke foorren, te wecten : febcyde 
I. Alsine Trissaginis facie foliis av- oorli:n- 
REIS, of Afuur met guldens bladeren , gelijk zijnde 
het Cbamedrys. II. CoRN iculata , of met een 
hoornachtig Zaad-peultje. III. FloRE c^Rüi.eo , 
of met een blauwe Bloem. IV. Trifoliata Da- 
lechamp 1 1 , of drie-gebladerd Afuur, van Jacobus 
Dalf.chamihus befchrceven. V. Alsine repens 
baccifer A. of krnypend Afuur, met zwarte Bez.ien t 
van zommige ook genoemd Cacubalum , en dan 
noch meer andere. Al te zamen , behalven alleen de 
twee laatft-gcnoemde , zijn ze van ceven dezelve Bou- 
wt ng cn Waarneeming : gelijk ook zijn VI. Alsine 
ma jor HIRSUTA, of ' groote Afuur met ruyge , hayri- 
ge bladeren. VIL Alsine minor hirsuta, of 
klejne ruyge Muur. VIII. Alsinf. MAjou et mi- 
nor vuLGARis , of groot en kleyn gemeene Muur, 
overal onder Heggen , en in donkere plaatzen waf- 
fende. 
Zïj beminnen een gemecne , vochtige , cn zandige Wat voor 
aarde: zoo wel een opene, vrije luchtige, als een fcha- ""^^ 
duwachrige plaats , en veel Reegen. Gecvcn in den 
Hci-fft volkomen Zaad , en daar mcé verfterven ze. 
Moeten derhalvcn met een wallende Maan van Maert 
in ieder Voorjaar weer op nieuws gezayd zijn. Komen 
ook door 't uytgevallcne Zaad dikmaal van zelfs over- 
vloedig voort , niet alleen in dc Zomer , maar ook la- 
ter, in den Herfft, ja zelfs in de Winter. 
Het Cacubalum , of Alsine repens bacci- Kntypcn- 
fera, krstypende Muur met Bedien , vergaat niet elke de Muur 
Zomer, gelijk dc andere foorten , maar blijft lange ja- "^n. 
ren ih 't leeven. Geeft volkomen zwart Zaad, beflo- 
tcn zittende in een tamelijk-grootc , eerft geheel groe- 
ne, daar na gantfeh zwarte en ronde Pracht. 
Dc aanwinning , gefchied niet zoo wel door hare Aanwin- 
aangcwaflene Worteltjens , welke men met een waCTcn- nl0 S- 
de Maan van A-faert of April van de oude afneemt en 
verplant ; als door 't gedagtc Zaad ; 't welk op de nu 
genoemde tijd en Maan niet diep in de aarde werd ge- 
zayd. 
Het Alsinf. ttufouiAta Üalechamph , of Drie-bk- 
drie- ( zomtijds ook wel •vijf-) bladerig Muur van^'g^* 
Jacobus Dalechampius, moet op de gemelde rijd 1^^]. 
niet alleen in een Pot gezayd werden , maar ook onge- 
rept daar in blijven ftaan , cn wel ter Zon op een war- 
me plaats gefteld zijn. Zou anders geen volkomen rijp 
Zaad te voorfchijn brengen- 
KRACHTEN. 
MEeft al de foorten van Afuur , ook der zelvcr Gal- lib. 
Zaden , zijn koud en vochtig in den eerften Sm t' 
Graad: zeer gezond voor alle hitzige naturen, 
inzonderheyd het Aljïnc minor vulgaris, of kleync gc- 
mecne overal groevende Afuur. 
'zZap, 'tgediftilleerde Water, of 't Water, daar 't x>iafe. Ub. 
Muur in gekookt is ; defgelijks 't Kruyd zelfs gefto- *- c - 
ten, met een wcynig Meel vermengd, cn op dc Oogen ' j 
gclegt, neemt wech der zelvcr znveer'mg cn brand; ver- 
klaard het Üttagt : is goed voor 't lopend- of fpringend 
vuur , voort-cctendc Zweeringen , heete Schurftheyd , 
alle hitzige Wonden en Gezwellen, zecre Teepelen , en de 
Takken of Spcenen aan 't Fondament. 
Kleyn gehakt, in Water , Wijn, of nat van Huts- Tucbf. 
pot zonder Zout, tot een Warmoesjc gekookt, en dus Hift.Plant. 
gegectcn , is een zeer trcflijk Geneesmiddel voor 't Gra- camer. I. 
veel ; ook voor de geene , welke met dc Teering , of 4. c.87. 
uytdrogende Koortsen beladen zijn, en een quijnend lec- Umc - 
ven leyden. Neemt wech dc ontfteeking der Leever , ' r ' c ' 
de brand van de Afaag, cn alle inwendige hitzighcyd , 
waar uyt dikmaal ontftaan veelcrley zwarighecden j als, 
trekking der Zecnuwen ; lammighcyd of beroerdlicyd, 
en meer andere ongelecgenthccden. 
In 
