M 
UUR. 
i°9 
DoJon.lié. In Wijn gezoden , is zeer goed gedronken , voor 
*»c-9- de geenc die gequetft , teedcr of z,wakjuan aart , ook 
met fchurftige Handen geplaagd zijn , wanneer men de 
zelve dagelijks daar mee wafcht. 
De fbgelijens , als ze treurig in hare Kouwen zitten, 
werden , van dit Kruydje eetende , weer frifcb en 
C.Bauhin. Het Alfme Hirfuta , of Muur met ruyge Bladeren , 
Tom. 3. geuceft allcrley oude , ook bloedige Honden en Ge^wei- 
*ïi.*aj. Verteerd de Klieren en hardighcyd van den 
Mp.io]. Hals ; ook alle Scburfthcyd en onzuyvcrheyd der 
Huyd. 
In Wijn gezoden , en daar van gedronken , neemt 
wech de verftopping van Leever en Milt. Zuyverd de 
Nieren, Ac Blaas, Ac Moeder. Gedroogd zijnde, en 
dan daar van drie Drachmen met een Dracbma Thcriac 
in Wijn ingenomen, voorts daar op gezweet , is goed 
Voor de Pefi, en allcrley befmettelijke Zieleen. 
Veele ge- 
noegzaam 
fcheydene 
ibortca. 
ag r in 
getal. 
Alle van 
de zelve 
Bouwing. 
aarde die 
bemind. 
Tecder- 
heyd. 
XXXII HOOFDSTUK. 
I O E. 
It zeer fchoon cn verwonderen s-w aardig 
Gewas heeft, voor zoo veel mij bewuft 
is , geencn anderen naam , als alleen 
deezen, 
Hiervan zijn mij in haren aart be- 
kend geworden veele genoegzaam on- 
derfchcydene foortcn; te weeten : 
I. Aloe major Americana folio mucro- 
NATO ; of groote Amcricaanfcbe Aloe met een fcherpe 
punt en Doornen. II. AlOE Americana minor 
folio MUCROnato, of kleyne Americaanfche Aloë 
met Doornen. III, Aloe SeRRata major umbel- 
LiFERAjOfgroo/e Aloë uyt America, met x.aags-wijz.c 
getandde Bladeren , en met een Steel , boven verdeeld 
in vcclc ^ijde-takjens , voorzien met veele Bloemen , 
Wayers-wijze in 't ronde gcfteld. IV. Aloe pur- 
PURPUREA L^EVIS , Jive PuRPURASCENS , of Aloe 
uyt America, met Purper-verwige , en aan de randen 
Jlechte , geen fieckende Bladeren. V. Aloe feRox , 
of Aloe met x,eer groote , •wreede > en veelvoudige Door- 
nen. VI. Aloe VERA VULCïaris » of opregte ge- 
meene Aloë; welke ook Aloe HispaNica , Spaan- 
fche Aloë , of Semver vjvum makinum werd ge- 
noemd , om datze altijd groen blijft , en ontrent de 
Zee werd gevonden ; van welke voort-komt de alder- 
btïkc Aloe , in dé Apotheeken gebruykelijk. VII. A- 
Loe VERA minor , of kjeyne gemeene opregte Aloë ', 
met groene Bladeren , cn uyt den gcclcn blcek-wittc 
Doorntjens. VIII. Aloe vera costa spinosa , 
of opregte Aloe, hebbende van agteren in 't midden 
een regt-doorgaandc Streep , of Rib van kleync Door- 
nen op zijne Bladeren. 
Al te zamen zijn ze van eeven de zelve Queekmg en 
IVaarneemin^. Doch vermits ze in hare uytwendige 
gedaante , dcfgclijks cenigzins in aart , van malkander 
vcrfchillen , zoo zal ik , ten dienft der nauwkeurige 
Leezers , van ieder in 't bijzonder hier een wcynig 
fpreeken. i 
De Aloe Americana mucronato folio, of 
Amer ic aan fche Aloë met jleekende Bladeren, zijnde niet 
bitter maar zoet van fmaak, is een zeer heerlijke Plant, 
_ doch tccdcr van aart. 
Zij bemind een gemeene luchtige aarde f met een 
goed deel twee-jarige Paerdemift cn *t Mol der van bin- 
nen verdorvcne oude Boomen doormengd: een opene, 
vrije, warme, luchtige, wel ter Zon gclecgene plaats, 
voor alle koude Ooftc- en Noorde-windcn befchut : 
ook wcynig of geen water. Geeft in deeze Landen 
noyt cenige Bloemen , ten zij in hogen ouderdom. 
Kan gantfeh niet verdragen cenige koude Her fjt-reegenen, 
Aloe. 310 
Sneeuw , Rijp , of forft. Moet dcrlialvcn met een 
wadende Maan van Aiay in een Pot, of houtc Bak, na 
dat de Plant groot of kleyn is, geplant zijn. 
Men bevind haar zoo een groote vriendin van droog- Een zeer 
te te zijn, dat ze ook zelfs in heete Zomerfche dagen •^ r ° ülc | . 
gantfchclijk geen water, ten zij het uyt den Hemel yin j^g, 
komt te vallen , wil verdragen. Indien 't echter dik- t c , 
maal quam te reegenen , zoo moet men haar dekken , 
of zoo lang de Vlaag duurd onder een Dak zetten ; zul- 
kcrwijs, dat zc dc Lucht en Zon kan genieten, maar 
geen vochtigheyd koome te ontfangen. Indien iemand 
dccze Plant in al 't neer-vallende water laat ftaan , zoo 
zal ze wel dc gantfehc Zomer , Herfft en Winter over 
groen zijn, cn gezond fchijncn, maar als dc Maand van 
Aiaert of 'April weer gekomen is, openbaard zich hare 
verrotting fhlzwijgende , cn laat zich gemccnelijk cerft 
aan 't Hert , of ter zijden van *t zelve bemerken. Dit 
quaad werd veroorzaakt door dc al te veel vochtig- 
heyd , welke tuflehen dc Bladeren en dc Hcrt-ftam 
blijft leggen, cn mct'cr rijd de vervnylmg baard. 
Wanneer nu de Maand September tot op ontrent dc Zonder-, 
helft is verlopen, laat men haar de minftc druppel water 1,n Ê c 
niet meer ontfangen. Als ze dus wel droog is geworden, m i„g t ra 
moet men , eer noch cenige koude of nagt-rijp haar Voorbued- 
mogt komen tc overvallen , haar binnens huys brengen , zelen, 
al waar het ook voor den twintigftcn der genoemde 
Maand ; niet op een flegte of gemeene plaats , maar 
luchtig om hoog, of ontrent den Oven, waar in ge- 
vuurd werd, ftellen. Al waar 't maar twee of drie voe- 
ten daar van daan , 't zal maar dies te bcetcr zijn. Want 
vermits ze in dien tijd groote hitte kan verdragen , zoo 
blijft zc hier door te irifleher en gezonder ; inzonder- 
hcyd als men haar , gedurende dc gantfche Winter , 
hoe droog zij ook zijn mogt , niet de minftc druppel 
water geeft. Want in dcezc tijd kan zc zeer ligt ver- 
derven, ook door maar een wcynig vochtigheyd, 'tzij 
koud, of 't zij warm gemaakt. 
Boven dien ftaat tc wceten , dat deeze Plant , verder be 
binnen gezet zijnde, dc geheelc Maand van Ottober rigt, 
door opene Venftercn dc Lucht cn Zon moet genieten; 
zoowel bij nagt ais over dag; welke ook niet mogen ge- 
floten werden voor November , ten ware uyt vrees voor 
Vorfi; of als koude Oofte- cn /Voorde-winden wayen. 
Als nu den cerften November gekomen is, doet men hoedanig 
de Venftercn toe , zonder dezelve voor den cerften dccze 
Aiaert weer tc openen. Op welken dag in den Oven ^ 3M > 
voor de eerftemaal, nictfterk, werd gevuurd , indien 
dc lucht tot dus lang toe gematigd in koude is gewceft; 
anders wat eerder. Bij deeze Stoking blijft men tot op 
den cerften December t'clkens om den tweeden dag. 
Daar na dagelijks , tot op den cerften Aiaert , al ware 
*t Weer noch zoo goed. Doch als de forfi toeneemt, 
moet men tweemaal ieder dag ftoken ; 's morgens on- 
trent ten agten,cn's avonds ontrent ten vijf of zes uren. 
Indien men quam tc vreezen , dat dc l'orjt na binnen 
zou mogen door-dringen , moet men driemaal vuren , 
*s morgens vroeg ontrent ten zeeven , *s middags ontrent 
ten een, en 's avonds weer ten zeeven of agt uren. 
Als de Maand van Februarius is aangekomen, en de geduren.lt 
mcefte koude voorbij is , verminderd men weer 't vuur, dc Winter 
na gclcegentheyd dat het bij de eerde aanwafTcndc kou- moc ' 
de vermeerderd was geworden, tot den eerftcn, thicn- „^h^jh. 
den , of twaalfden Aiaert , na dat 't Weer zich aanfteld. 
Dan laar. men geheel van 't ftoken af, en men zet, bij 
een bcquame lucht, de Vcnfteren over dag weer open, 
om dus dc Plant al langzaam Lucht en Zon weer te 
doen gewoon worden : daar na zoo wel bij nagt als bij 
dag, tot in 't laatfte van April; ter welker tijd zij met 
een zoete Lucht cn aangename Reegen weer buyten 
gefield , en dc Zonnc-ftralcn deelachtig gemaakt 
werd. 
Zij werd in dccze koude Landen , fchoon ze noch Aamvin- 
Bloem noch Zaad voort-brengd , aangewonnen door nin S' 
liarc bij de Wortel uytgclopcnc jongen , van zelfs Wor- 
V 1 » telen 
