ju Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 311 
veertig 
jaren Tang JfTe» 
opge- 
queekt. 
telen gefchooten hebbende , hoe kleyn ze ook zijn 
Zeldzaam- mogten. Deezc fpruytcn niet alleen boven , ter zij— 
^ den, of van onder uyt maar ook met zulk een 
kracht door de voegen des houten Baks , waar in 
dc Plant gezet is, dat hout en fpijkkers daar voor buy- 
gen en wijken moeten ; het welk niet zonder verwon- 
dering word aanfehouwd. Ja men ziet haar zelfs drin- 
gen door des Baks Bodem; en verwonen zich daar buy- 
tcn zoo aardig , dat men gcwiflclijk zou mcenen, de- 
zelve aan 't Hout te zijn gezet. Want de voegen ge- 
vonden hebbende, zettenzc het daar door; en buytcn 
gekomen zijnde , krijgen ze hare behoorlijke dikte , 
en regie ftellïng der Bladeren. 
Aanmer- Is iemand begecrig, dceze afgenomene jongen haaftig 
kin^. tc zien grocyen, en wel op te fchicten , die necme ge- 
durig daar van af al hare uyt de Wortel voortko- 
mende Scheuten; zoo behoud de Stam te meer vocd- 
zel , en word dair door te krachtiger voortgedreeven. 
Eene der Op deezc nu befchreevene wijze dit zeer fchoone 
zelve over Gewas zorgvuldig waargenomen , gequeckt en behan- 
deld zijnde , heb ik eene dcezer foort vierenveertig 
lang wel en goed gehouden; zijnde, terwijl ik 
dit fchrijf, van de aarde, in welke ze ftaat , agt , en 
met haren Bak elf of meer maat-voetcn hoog ; en be- 
grijpt in dc rondte over dc dertien der zelve voeten. 
Ieder Blad heeft dc hoogte van zes deczer voeten ; 
agt en een halve maat-duym breedte , en onder veel 
meer als een maat-voet dikte , zijnde boven dun , in 
het midden alderbrcedfi. Voor aan dc punt is een fchar- 
pe , donkcr-bruyne , ontrent een lid van een vinger 
lange Doom. Hebben ook aan beyde dc zijden veel 
klcync Doomt jens. Zommige der zelve ftaan regt uyt, 
andere dwars , ecnigc regt tecgens malkander aan ge- 
field : zoo dat men daar ontrent komende, zich voor 
de eene wachtende, lichtelijk van de andere, eer men 
Wonder- het weet, gevat word. Van buyten zijn ze uyt den 
lijke zcU- groencn-blauw, met ecnigc ingedrukte teckenen vandc 
va?wkeze omgezcetcnc Bladeren aardig voorzien ; vol van Zap ; 
half rond , of Gcuts-wijzc gefield : van binnen wit; 
en daar hebben ze honderden van witte , ronde, ftcr- 
ke Draaden, zeer bequaam om Linnen van te maken. 
Van hare grocnighcyd gezuyverd zijnde, ziet men haar 
al te zamen wonderlijk hangen aan de bovenfie grootc 
Doorn. Deezc Plant , met hare tcedere van buyrcn 
roode en van binnen witte veelvoudige VcezcUwortcl 
ruftende op Raderen , met Yzcr heilagen , kan niet 
anders dan door agt of tien Mannen geregeerd, in en 
uyt gebragt worden. Laat zich van zes niet eens bewee- 
gen , fchoon zc op Raderen voortgetrokken word. 
Eene van ontrent de nu genoemde grootte heeft 
in het jaar ïtfij. binnen Romen, in den Hof van 
run' dc Kardinaal Odoardus Farnesius, gebloeyd; fchie- 
tcn te Ra- tende , in de tijd van eene Maand, een Steel, vijftien 
men, en Ellebogen, of drieëntwintig Maat-voetcn hoog. Een 
te Madrid, diergelijke was .Anno 1633. te Aiadrid in Spaanjen ; 
welke in eene nagt tien voeten hoogte uyt het midden 
harer Bladeren opfchoot , en vervolgens binnen agt 
dagen oprees tot vijfentwintig voeten. Dit wierd daar 
voor een groot Mirakel gehouden : en ter dier oor- 
zaak deed dc Hertog van Ojfuna op dezelve plaats een 
Capel bouwen. 
Noch heeft eene dcczer Planten gebloeyd in het 
jaar iöfjo. (indien ik het regt onthouden heb) binnen 
Stutgart , in Wirtenbergerland , bij Tabingen gelee- 
gen, in den Vorftclijkcn Hof, Inde Winter binnens 
nuys fiaande , bragtzc hare Steel op tot aan dc Zolde- 
ring. Wijl ze doe niet verder kon, wierd in dezelve 
een gat gemaakt. Doe ze deeze ruymte had beko- 
men , fchootzc op tot aan dc Vorften van 't Huys, 
Tot op heeden deezen dag word de Steel daar bewaard 
en alle licf-hebbcrs getoond , tot der zeiver groote 
verwondering. 
■Wederom Noch een andere heb ik met eygener Oogen zelfs 
«cnaaderc gezien in het jaar 166$, inden Hof des Hertogs van 
Plant, ei 
hare lila- 
deren. 
Zeldzaam- 
heyd aan 
eene dee- 
Noch een 
andere. 
Holfleyn te Gottorp : welkers hoogc Steel ( gelijk in dc blocyea- 
bijgaande Figuur na het keven is afgeteekend) bo- dc 
ven metvceh ^.ijde-Takjenswis vercierd. De minftedcr 
zelve droeg verre over de honderd Bloemen, voorzien 
met een groene verwe , en inwendig met gecle jif- 
hangz,eltjens. 
Daar na Anm 1673. heeft ook mijn eygene Plant Eygentlijk 
op dc volgende wijze beginnen tc bloeyen. Na dat het bengt. 
Hert van die fchoon en wonderlijk GèwM in den aan- 
vang van het jaar 1Ö73. in nieuwe Bladeren meer en 
meer uyt te gcevcn ( volgens oude gewoonte ) begon 
te verminderen, fiond het cyndclijk geheel ftil; waar 
door ik gantfchelijk meende , dat inwendig in het ge- 
meldde Hert, door de veelheyd der Reegenen, een 
verrotting mogt ontftaan zijn. Ik bewaarde haar der- 
halven tot in het laatfte van Jttliiu des jaars 1674. 
zorgvuldig voor alle vochtigheyd : doch vond mij 
op den eerden Augufit in mijnen opgevatteden waan, 
die mij nu al een geheel jaar lang was bij-geblceven , 
gantfeh bedrogen. 
Want op de genoemde dag bemerkte ik , dat drie Hoe de 
geweldige Steelen te gelijk uyt het Piert voortqua- p ' ant de * 
men. Mijne blijdfihap was zoo groot als mijne ver- Ji> " b '""' s 
wondering. Twee van deeze drie Stee/en fchootcn in 
twee Maanden tijds op tot dc hoogte van agt Maat- 
voeten ; doch de derde was niet hooger als vijf der 
zeiver voeten. 
Den derden van September vertoonden haar noch buytcn alle 
drie andere Scheuten, zeer krachtig in het midden tuf- v 5 r wach,- 
fchen de Bladeren uytfehictende ; welke, ter oorzaak Uns 
van de Winter-tijd , niet voor in het laatfte van Fe- 
bruarim de voorgenoemde hoogte van agt voeten ver- 
kreegen. Zoo dat deeze Plant te eencr tijd was ver- 
cierd met z.es Steelen (gelijk in dc bij-gcftelde Fi- 
guur word vertoond) tot mijne en veeier andere groo- 
te verwondering. 
Noch heeft zich weer inwendig een nieuwe Scheut gebloeyd 
laten zien in het begin van Jtflim des jaars ió^-.zijn- "«ft* 
de de gevende , welke binnen de Bladeren kort bleef 
zitten , geevende echter in September volkomcne en ge- 
heel opene 'Bloemen. 
ElkcSteel, zijnde van binnen wit, van buyten gras- Ceflaltc 
groen , en in het cerft wat blinkende, hield in zich een en voort - 
breedte en dikte van anderhalf of twee armen, ook op dc jc"stec 
zelve wijze platachtig rond , doch wierd na boven hoe len. 
langer hoe fmaller ; en was daar voorzien met veele 
hoeks-wijzr Streepen, hebbende in het ronde verfchey- 
denc korte, breedc, gefronsftc, kleyne, dunne, drie- 
hoekig gcftclde , cerfi Gras-groene , en blinkende , 
doch daar na als een verouderde verwe verkrijgende, 
en gelijk dor wordende Bladertjcns; tuttellen welke in 
het ronde veel ovaal-vormige , of platachtig-ronde , 
arms-wijze gefielde, ook onder en boven wat geftreep- 
tc Scheuten voort quamen, van binnen wit, Sponsach- 
tig ; waar van zommige meer als een voet, andere een 
voet, eenige ruym een halve voet langwaren ; Wayers- 
wijze in het ronde gefield. Aan dc voorfie punten 
fprooten uyt vijftig , tachtig , honderd-vijftig , en 
noch meer bij een zittende 'Bloemknoppen, die van de 
Granaatboom niet ongelijk ; fiaande regt-op , elk op Bloem- 
ecn rond en tamelijk dik Steeltje bijzonder; hebben- knoppen, 
de een dikke, lange, drie-hoekig-ronde voet; ook zoo 
lang zijnde als dc Bloem zelfs : van welke de eerfie op 
den agtentwintigfien Janmtarhu des jaars 1675. Zich 
opende ; en daar na verfcheydene andere : doch de 
meefte quamen tot geen volkomentheyd, maar verdor- 
den in haar zelvcn. 
Zij beftonden uyt zes fmalle , dikachtige , bleek- Gedaante 
groene Bladert jens ; een lid van ren vinger lang; voor B ' oc " 
rondachtig-fpits toegaande , en zich niet gantfchelijk 
opendoende : waar van de drie uytwendigfte een wey- 
nig brceder , de drie inwendigfte voor aan de punt 
een wcynig ftomper , bleeker van verwe , en ïn het 
midden met een verheeyene groene Jirecp of rugge ver- 
cierd, 
