riraaafchi 
Aloe met 
zachte 
purpur- 
achtige 
Bladeren. 
Spianfchc 
Aloë, dc 
Oprechte, 
Middel; 
om h.iar 
buytcn 
gernhcyd 
groeyen. 
merkelijk- 
hcyd. 
313 A L 
cierd , doch zonder ccnigc reuk waren. Langdurig 
zijn ze van aart. Hebben van binnen zes blccke draad- 
jens, op welke zes gcelc Aanhang^eltjens , zich dus, 
dan zoo drayende, gezien worden. Ilyndclijk verdor- 
den ze in haar zeiven, cu vielen op dc aarde neer, zon- 
der -'.aad na te laten. 
De Aloë Americana purpurascens , of A- 
mericaanfche Aloë met machte purpurachtige Bladeren, 
waar aan geen Doornen , maar alleen voor fcharpc 
punten worden gevonden , mij in het jaar 1648. uyt 
Spaan je toegezonden, komt in hare ganrfchc Bomving, 
Aart , en Eygenfchap met dc voorige over een ; doch 
kan een weynig meer vochtighcyd verdragen. Is ook 
kleynder, fmallcr, dunner van Bladeren, als dc Aloe 
Americana spinosa , of de Americaanfche ftccke- 
Itg-gebladerde Aloe. De verwe dcezer Bladeren is 
purpurachtig, van ecne geen onaangename aanfehou- 
wing. Heeft defgeüjks dunne , teedere en zeer Vee» 
Zclachtige Wortelen , onder welke men eenige van een 
flroo-brecd dikte vind. Daarenboven in hare gcuts- 
wijzc geftelddc Bladeren veel fubtylcr, dunner, fijner 
Draadjens , al te zamen boven aan haar fpits punt vaft- 
gehegt , zeer fterk, en gantfeh bcquaam om daar van 
fijn Linnen tc bereyden, gelijk dan ook van de In- 
dianen zeer konftig word gedaan. De Bloem-jleel is 
voorzien met vcelc Bladeren, zijnde lang, voor fpits, 
nol, of geuts-wijze gefteld , en de Steel gelijk als 
omhelzende : op wiens bovenfte punt de Bloemen 
voortkomen. 
De Aloe Hispanica, of Spaanfche Abc, dus 
genoemd, om dat ze uyt Spaanje veel vervoerd word., 
is zeer bitter van fmaak ; van d e Franfche Perro- 
ojiet geheeten. Decze is (gelijk wij JitcJs gwgi 
hebben ,J dc oprechte, meeft-geachtjlc , en in dc Genees- 
■ konfi gebrnjkcUjki Moet op de verhaalde wijze ge- 
queekt cn waargenomen zijn. Gcmeenelijk verlicft 
dccze foort ieder l-'oorjaar , buyten gebragt zijnde , 
door de ongewoonte van weer in de Lucht te ko- 
men, welkeze in de gantfche Winter niet heeft mogen 
genieten, hare natuurlijke groenheyd , en bekomt eene 
gehjk als blcekc Lecvcr-verwe. Veele dit ziende, oor- 
deelcn de Plant verloren te zijn , en datze te eenemaal 
zal verfrervcn. Doch decze wanftal vergaat met'er tijd , 
en uyt het inwendige Hert krijgt ze eerft weederom haar 
aangenaam^)'of»,'twelk zich in weynig tijds verfpreyd 
tot aan de uytwendigfte punten der Bladeren ; inzon- 
derheyd wanneer men haar zorgvuldig wacht voor te 
veel Rcegcn, en in het eerfte een weynig dekt voor dc 
fterke Zonneftralen. 
Wil iemand decze Plant doen bloeyen , cn in hare 
volmaaktheid zien , die zette ze in de voor-heencn ge- 
mcldde grond , met een volle Maan van May , in een 
Pot , na gclccgcnthcyd harcr grootte , zoo hoog als 
eenigzins gefchieden kan (het welke ook aan de twee 
hïer boven befchrcevcne foorten moet waargenomen 
worden ) en laate gantfeh gecne jongen bij de Wortel 
blijven: want hier door behoud ze te meerder kracht, 
cn geraakt daar door dies tc eerder aan 't bloeyen; gelijk 
ik door ervarentheyd heb ondervonden in dejaren 1651. 
1 660 , 1 66 5 , cn 1 6tfo. 
Deeze , tccderder van aart , en voller van Zap of 
vochtighcyd zijnde, dan dc twee voor-gemeldde, kan 
veel minder dc nattigheyd verdragen f en word ook 
veel eerder door koude befchadigd. Indien ze tccgens 
de Winter uyt de aarde genomen , binnens huys op- 
gehangen , in het Voorjaar weer in de aarde gezet 
word, op een warme plaats, zoo zal ze in het lec- 
ven blijven , en zonder ccnigc ongcleegentheyd weer 
groeyen als te voren; ofzc fchoon langer daar uyt ge- 
blccvcn geweeft ware. 
Aanmcrkens-waardig is het geen aan deeze Plant 
word vernomen; tc wcetcn: zij is bitterder dan Gal, 
in hare Bloem , echter voortbrengende een Water , 
klaarder als Wij», zotter als Honig; het welk, fchoon 
o e. 3 , 4 
neerwaarts hangende, eevenwcl niet neervalt, ten zij men 
de Bloemen krachtig beweegd. 
De Ai_oe Americana minor folio mucro- Kleyne 
nato , of kleyne Americaanfche Aloe met Doornen, Amci }~ 
heeft Bladeren niet langer als anderhalve voet , zich Aloè met 
digt in malkander gcfioten houdende. In 't midden Doornen, 
zijn ze wel zes of agt vingeren breed ; benceden op 
het fmalfte ; voor ftomp-rond ; eevcnwel eyndigen- 
dc in een fpits punt ; tamelijk dik in het midden , 
doch aan dc randen dun ; en daar voorzien met veel- 
vuldige , digt aan malkander zittende, kleyne, zeer 
fcharpc Doomtjens. 
De Aloe pukpuREA l,evis , of Aloe zander Aloe zon-i 
Doornen , en met purpur-vcnvige Bladeren , is mid- <icr Door * 
delmatig van grootte. De gemeldde Bladeren zijn nen ' 
twee, derdehalf, ook drie voeten lang, en vier vin- 
geren breed ; onder en in het midden alderbreedft • 
doch van daar na boven wordenze fmaJler, en eyn- 
digen in een gantfeh fpits of doornig punt : daar- 
enboven tamelijk dik van aart , en fteevig of regt 
opftaande. 
De Aloe Ferox , of Aloe met groote , wreede , Aloë met 
veelvoudige Doornen , heeft Bladeren van twee of twee geele , 
cn een halve voet hoogte : de verwe is donker , of lvreedc . 
Gras-groen. Onder zijn ze op her alderbreedftc; van digi Door 
daar af wordenze imallcr , op de wijze van een Pyra- nen. ' * 
mide, en eyndigen in een fpits punt. Dc breedte is ■ 
van een halve voet , wat meer of min ; matig dik 
van aart; dc randen op het dunftc; cn daar bezet met 
veelvoudige, dikke, wreede, een vingerbreed lange, 
purpur-verwige Doornen. In de Mond geknauwd , 
bevind men ze van een aangename fmaak. 
Aloe vera minor, of kleyne , gemeene , op- Kleyne. 
regte Aloe , heeft van naturen fmalle Bladeren; ook g cmccnc 
voor in een fpits en regt-op ftaande punt eyndigen- 
de. De verwe is donker en aangenaam groen ; ook al- 
leen met ecnigc weynige witte Ptefyns aan de uyt- 
terfte punten; doch aan de randen met veelvoudige, 
aardige, kleyne, zachte, blcek-wit-verwige Doomtjens 
voorzien. 
De Aloe vera COSTA SPinosa, of opregte Aloe, Oprechte 
met een Doornige rugge, of R,b, in het midden van A ' OL ' ract 
het onderfte gedeelte der bladeren, waft op eeven de £° b ° r ' 
zelve wijze als de Aloe vera vulgaris, afgemee-bs. 
ne opregte Aloe, doch de Bladeren zijn wel zoo dik; 
ook grootcr, langer , cn met meer witte Pielde» ver- 
cierd ; welke men echter in het cene jaar veel meer in 
getal ziet , als in het andere. Dit gefchicd na dc ge- 
lcegcntheyd of verandering des tijds. Want bij heete 
droogc Zomers worden de zelve vermeerderd : in tee- 
gendecl bij flegte cn vochtige jaar-tijden weer vermin- 
derd, en veel wcynigcr gezien. 
KRACHTEN. 
A 
Loh\ een zeer trcffijk Gmtis-middel , en boven Camtra. 
veel andere in waarde te houden, is van naturen M*. 
zon - Ui. s.p.,. 
:af. 41. 
der eenige fcharpheyd. 
Heeft in zich een purgeeretide kracht. Inwendig ge. 
bmykt, opend de Anktjtn, of de Ttfym des Fon'da- 
ments: neemt wech allcrley vtrfioffmg des Ligchaams: UifimVêt 
is de Maag zeer aangenaam , en verfterkt dezelve. Ge- sim l' * 11 
wallen zijnde , drijftze daar uyt alle Calachiigt voch- 
tigheden , en layr fiuymtn ; verjaagd alle fmmen en 
omftctkmg der zelve. Dood, en drijft uyt de IVormcn: 
liet welke ook gefchied, als men AUi\ met Edik eri 
Oflegal vermengd , op den Navel des Buyks ftrijkt. 
Bewaard de menfciien voor inwendige verrotting , en 
andere toevallende krankhecden. Verfterkt de Lecver. l ' i ' <: ' * s ' 
Genceft de Geelzucht. Verwekt der Vrouwen Maand- 
fionden, drie kleyne Pillctjens 's daags hier van ingeno- 
men. Docr ook dc geftorvene Ligchamen lang in een 
goede ftaar blijven, zonder verrottin?, 
V j Het 
