3i y Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, IIIBolk, 31Ó 
Car. ab 
Hm. lib. 
jlramat. 
Het Poeder van Aloë uytwcndïg op de Speetten of 
Talken gelegt , ftopt dezelve ; dcfgelijks dc monden 
van de Aderen , en flild het bloeden : want het trekt 
OribafJU. ecn wcynig tc zamen , maakt dik, en droogd op. Ge- 
Med.Col- daan op ge zwellen , varffche wonden, en ook zulke, 
leZ.u. welke zeer bezwaarlijk willen toelopen, hccld cn fluyt 
fj£ " 7- de zelve , zonder eenig lidtceken achter te laten. In 
JBthu Wijn gefmoltcn, cn op hec Hoofd geflxecken, verhin- 
l.i.StrmA. derd dc uytvallmg des Hayrs. Tot de Geneesmiddelen 
smi ^Fmc S c '^ dan 1 bereyd tot hulp voor de Oogen , fcharpt het 
- ' Gedicht. Met Honig gemengd , en gelegt , op dc 
gex,welUn der heimelijks Leeden , geneert ze. Sluyt 
ook toe alle lopende en openc g.iten ; neemt wech allerlcy 
vuyligheyd of verrotting des Monds. 
Eeven dezelve Werking hebben ook de groene Bla- 
deren. Zijn daarenboven zeer dicnfHg op gebrandde 
Leeden gelegt, wijlzc de brand niet alleen uyttrekken, 
maar ook dc verzecring geneczen. 
Hoe veel 
Men . 
lag 
hier 
van inneemen 
een halve Drachf» 
inneemen. , 
Wat de 
Aloë is. 
J. Reno- 
Mat. Med. 
JBaubin. 
Tom }■ 
Ilmt. 
Fart. 1 
twee Scritpclcn, of een gehccle Drachma y na gelcegcnt- 
hcyd van de natuur des Zieken ; en na den fïaat zijner 
krachten of zwakhcyd. 
Dccze Aloë is niet anders, als het uytgeparfle Zap 
van de Plant diens zelvcn naams; waar van de afbeel- 
ding hier bij gcfteld is. Men docd dit Zap in fteene Va- 
ten, cn laat het in dc Zon drogen. 
Hier van worden gevonden drie bijzondere foorten; 
van welke dc befte word gehecren Succotoiuna, om 
lib 1 Se3. ^ ,lt2c gemaakt word op her Ey land i«c«w*t in Indtën. 
m,f. De vcrwc is uytwcndïg bruyn , of rosachtig ; van 
binnen geel , bitter van fmaak ; te zamen-trekkend , 
kruydig van geur, of welriekend; vctachtig van aart, 
reyn, zonder ccnige onzuyverheyd : doorzichtig, blin- 
kende; bros, zacht in het aanraken ; en ligtclijk in het 
Water Imcltende. 
Dc tweede foort word genoemd Hepatica. Is 
van vcrwc uyt den geelen-rosachtig , bitterder , 
zwaarder van reuk ; ook meer te zamen-trekkende ; on- 
zuyverder; niet zoo zeer blinkende ; droger, en valt, 
gelijk Leever. 
De derde foort , welke onder al de andere dc flegr- 
fte is , draagd dc naam van Aloë caballina; zwart 
vanverwe; niet doorzichtig ; zwaar van gewigt, qua- 
lijk-rickcndc; vol zand,itroo, en andere onrcynigheyd. 
Word ter dier oorzaak bcquamcr gehouden , om de 
Becfteo in te «eeven , als de Menfchen. 
XXXIII HOOFDSTUK. 
MALVE. 
En wel bekend Gewas , van zom- 
migcM/\LuE, van andcrelicvcr Mal- 
ve gcfchrccven: word in het Needer- 
landjch niet alleen met dien naam 
genoemd, maar ook van veelc Kees- 
jenskrutd, om dat haar Zaad, rond 
cn plat tc zaamgevoegd, zeer wel een Kaasje gelijkt. 
In het Latijn en Italiaanfch Mlflua of Malva : 
in liet Hoogdujtfch Pappel- of Papelkraut; en in 
het Franfcb Maulve. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
veele veranderlijke en bezichtigings-waardige foortcn ; 
welker zonderlinge vcrfcheydcnthcyd der aangenaamc, 
fchoonc, veelvoudige verwen het Oog deraanfehou- 
wers doen een aantrekkelijke bevallijkheyd vcrluftigd. 
Dcczc zijn : 
Vanwelke Malva vuLGARis major, of groote gemeette 
hier, tot Malve. II. Vul<~,AKIS MINOR , of kleytte gemcene 
dertien Malve. III. Bohemica , of Bohecmfche Malve. 
toc.ain- jy_ JJccxjca, of Bcetifchc Malve, uyt de Provintic 
kend^en Beet ia in Portugal. V. Crispa , of kroeze, gekrul- 
de voor- de Malve. VI. Indica arborescens major, of 
Veerlerlcy 
fchoone 
foorteo. 
groote Indiaanfche Boom-malve. VII. IndiCa ar- marode 
qorescens minor , of klcyne Indiaanfche Boom-mal- in hetver- 
ve. VUL Malva hortensis rosea flore lu- Jj°' S b e rcc " 
teo pleno , of Stokroos met een geele dubbele Bloem, ichiecven 
IX. Flore ai.bo pleno, of met ten witte dttbbe le worden. 
Bloem. X. Flore atro-ruhente , of met een 
z,wart-roode Bloem. XI. Flore carneo pi.eno , 
of met een Itjf-verwige Bloem. XII. Flore pur- 
pureo pleno , of met een purpttre Bloem. XIII. 
Flore purpureo et albo varifgato, of met een 
purpttr en wit-bonte Bloem ; cn dan noch veel meer 
andere. Dc gemcldde Crispa, of kroeze Malve, 
is twecderley : tc wocten , Crispa flore pallido 
purpureo, of kroeze , gekrolde Malve met bleeks 
pttrpurc Bloemen , cn Malva Crispa plorf. al- 
bo , of gekrolde Aialve met een witte Bloem. Niet 
alle zijnzc van dc zelve Bouwmg cnlVaarnceming. 
- Ecvcnwcl beminnen ze al te zamen een gcmccnc , Wat voor 
zoo wel zandige als andere aarde , matig doormengd 
met twee-jarige Paerdc- pf Koeyemift. Voorts , een nen. Cmm 
openc, luchtige, vrije, wel ter Zon gelccgcne plaats, 
cn matige vochngheyd. 
De Malva vulcaris major et minor , of Groote ' 
groote en klcyne gemecne Aialve; dcfgelijks Indica ^" ni ^nif 
major areorescens , of groote Indiaanfche Boow- Malve. 
malve, worden om het tweede, of ook ieder foor- 
jaar , in April of May , met een wafTendc Maan de 
aarde aanbevolen. Gecven zelden, of zeer laat, hloe- 
men in de eerfte Zomer ; maar dc koude des Winters 
verdragen hebbende, bloeyenx.e zeer lang in 't tweede 
jaar: Gecven volkomen Zaad, en ftprvcn daar na. 
Doch dc gcmelddc Malva arrorescens Indt- Groota 
i_A majuk , uf groote Indiaanfche Boom-malve , kan, VV"** 11 " 
buytcn itaandc, gantfchcüjk geen vriezend Weer ver- Room- 
dragen. Moet derhalvcn , jong zijnde, met dc ge- malve, 
noemde Maan in ecn Pot, of twee of drie tc zamen 
in een half Zccp-vaatjc drie-hoekig geplant zijnde, in 
het begin van Uèlobcr, of een wcynig later, na gelee- 
genthcyd des tijds , binnens huys gebragt , in een 
luchtige plaats gcfteld, met een weynig lauw -gemaakt 
Rccgen-water onderhouden, en in het begin van Jpril t 
ieder bijzonder , met dc gantfehc klomp aarde op een 
goede plaats van ecn Bed gezet worden. 
Dccze foort van Aialve fchiet op tot de hoogte Bladeren, 
van agt , tien , en noch meerder voeten , in ecne Zo- 
mer. Dc Bladeren zijn zeer fchoon van gedaante , 
donkcr-groen van verwe , cn gaan die van de Afalva 
Rofea, of gemcene Stokroos , in grootte, noch niet ge- 
bheyd hebbende , te boven. In ftclling en veelhcyd 
van Aderen zijnzc dezelve niet ongelijk, doch aan hare 
randen met veel grootcr en dieperlnfnijdzelcn voorzien; 
ook meer blinkende, cn niet zoo ruyg, maar veel zach- 
ter of gladder. 
De Malva arborescens Indica minor , of ^[^"5*"' 
kjeyuc Indiaanfche Boom-malve , waft niet boven vier Bt _ 
voeten hoog op. De Bladeren zijn in gedaante en mal 
grootte niet ongelijk die van de Malva vulcaris 
minor , of gemecne Malve met kleyne Bloemen, zoo 
langze noch geen Bloejfem voortgebragt heeft ; doch 
daar na veel kleyncr; ook van natuur veel ruygcr, veel 
blceker , of witter van groen; aan de randen minder, 
cn niet zoo digt op malkander getand ; ook met meer- 
der inwcndig-blijvende Aderen vercierd. 
Dit Gewas fterft niet zoo haaft, maar blijft een i ge Wairnec- 
jaren lang in het lecven, gelijk ik dooreen zeer lang- nun S- 
durige ervarentheyd heb ondervonden. Eens heb ik 
ecne daar van c If jaren bewaard ; die, de dikte van zes 
Maatduymen in de rondte bekomen hebbende, eyndc- 
lijk van ouderdom verging. Deeze Plant valt teeder 
van aart, en kan dc H'inter-koudc niet verdragen. Moet 
derhalvcn, met ecn waffende Maan vznAprilin ecn Pot 
gezet zijnde, in Ociober binnens huys worden gebragt, 
op een luchtige plaats ; cn onderhouden met flegts 
een wcynig Recgcn-water. Men magzc ook niet voor 
Iche 
