3*9 
M 
R O S I A. 
D 
A N. 
G E L ï C A. 
Citmerar 
ï 3.C.93. 
rheuze vechtigheeden op ccnigc declen des Lïgchaams , 
bij wijze van Cataplafma daar op gelcgt. 
In Wijn gezoden, verdrijft Me gezwellen aan den 
hals. Met het daar uyt gcparfltc Zap de O ogen gewaf- 
len, verjaagd cn verteerd dc toepende vochtigheid, en het 
tranen der zelve. 
33° 
Wat voor 
een aarde 
zij bemin- 
nen. 
Aanwin- 
ning. 
Gnltn. lib. 
Jac. Simp. 
6 
pèft. Li- 
.t.67. 
Uerè. cup 
Zes on- 
derfchcy- 
dene 
fooncn. 
XLIV HOOFDSTUK. 
L L E. 
Lnocg aan ieder bekend , word in 't 
Needer Luidfch alleen niet deezen naam 
genoemd. In het Latijn gehceren 
Anethum : in het PIoo^duytfihV>ii.i^: 
in het Franfch Anet ; cn in het Ita- 
liaanfch Aneto. 
Deczc Plint heeft liever een gemcene, zandige, gc- 
meftte, als een ongcmcflte grond. Bemind een opene, 
vrije, luchtige, wel ter Zon gelecgene plaats, cn veel 
Rccgen. Word niet boven dc vijl maanden oud. Geeft 
in de Zomer volkomen Zaad, cn vergaat daar na lang- 
zamclijk met'cr tijd. 
Moet dcrhalvcn in ieder voorjaar , met een waf- 
fende Maan van Alaere of April , weer op nieuws 
gezayd zijn: of Haat ook wel van zelfs uyt het neer- 
gevallene Zaad overvloedig op , gelijk men jaarlijks 
genoeg verncemd. 
KRACHTEN. 
Dille is verwarmende cn verdrogende in den 
tweeden graad. Moet niet te veel gebruykt, of 
gegceten worden. In Wijn gezoden, cn daar 
van gedronken, docd gemakkelijk wateren. Verdrijft 
dc Buyl^krimping: vermeerderd het Zog in der Vrou- 
wen Borften; belet het opwerpen van de Alaag ; ver- 
wekt Slaap ; zuyverd de Aioeder , cn verhinderd de op- 
fttjgtng der zelve. 
In Water gekookt, cn Bads-wijze daar in gezecten 
heeft dc zelve werking. 
Het Zaad gedroogd, en gepulvcrizeert , verdrijft de 
Hik- Gclegt op dc gezwellen der hcymelijke Leeden; 
ook op alle vochtige zeeren , geneeft dc zelve. 
De Bloemen in Oly gekookt , en daar mee de 
Slaap des Hoofds bclïreckcn, docd dc Hoofdpijn ver- 
gun. 
Dc Oly , daar Dille in gezoden is gewceft , is 
zeer verzachtende cn vcrtccrcnde. Docd wel ruften; 
cn brengd alle rauwe vochtigheyd tot een volkomcnc 
rijpheyd. 
XLV HOOFDSTUK. 
A N G E L I C A. 
'tS een welriekende cn zeer hcylzame 
' Plant. Word, zoo wel in het Nee- 
derlandfch als in het Latijn , met gce- 
ncn anderen naam genoemd; ook zoo 
't Italiaanfch. In 't Hoogduytfch 
Ancei.ic , Brustwurtz , cn ook 
Heyligen Geist-wurtzel : in het Franfch An- 
GELIQUE. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
zes onderfcheydene , cn geen onaangename foortcn; 
namcntlïjk : 
I. Angeiica major sativa , of groote tamme 
Angeltca. II. Sylvestris major, of groote wilde 
Angeiica. III. Sylvestris minor, of kleyn wilde 
Angeltca. IV. Aojjatica , of Watcr-angcltca , om 
dat men haar ontrent dc Wateren ziet voortkomen. 
V. Tenuiiolia, of Angeltca met teederder en fmaller 
Bladeren, als cene der alreeds genoemde foortcn. VI. 
Angeliga Americana Baccuera , of Ameri- 
caanfche Angeltca met bruyn-roode Bezien , Druyfs- 
wijzc bij malkander hangende: welke cerft groen; daar- 
na bruyn-rood; cn cyndclijk , uytdrogendc , zware 
worden. De grootte is als die van dc kleync Corm- 
ten. In de zelve vind men het Zaad. Niet alle zijnze 
van dc zelve Houwing cn Waarneemtng. 
Zij beminnen een goede, gemcene, zandige, wel- Wat voor 
gemeftte aarde : een opene , luchtige, vrije, wel ter "n aarde 
Zon gelecgene plaats , en veel Water ; inzonderheyd ri i bemia - 
de Angelica aquatica, of Water-angelica. Door nCn ' 
zaying voortgekomen zijnde, bloeyen ze in de tweede 
Zomer, cn geevcn volkomen rijp Zaad in den Herfft; 
doch daar mee verfterven ze. Konncn flcrke koude, 
cn alle andere ongclecgenthccdcn des gehcelen Win- 
ters zonder merkelijke fchade uytfhan. Ecvenwel is 
de Angelica tenuifolia, of fmal-gebladcrde An- 
gelica , wat teederder als dc andere ; zoo dat ze dik- 
maal door geen al te felle Vorjl van het leeven word 
beroofd. 
De Bladeren van deeze foort zijn in her geheel niet Bladeren ' 
meer als een hand lang cn breed; doch ieder deel der der imal- 
zclve ter nauwer nood dc klcynfte vinger breed, een g cblaJcr - 
lid van een vinger, wat meer of min, lang; echter li^"^" 
van vcrwe , Helling cn gedaante die van de tamme 
Angelica niet ongelijk; hoewel aan hare randen rond- 
om niet zoo grof, maar zeer tcedcr en fubtyl mge- 
fneeden ; ook van een zeer bevallige aanfehouwing. 
Uyt wiens binnenfte Hert voortkomt een ronde Steel, 
uyt cygener aart niet hoogcr als twee voeten op- 
fcliictcndc. 
De Ancelica Americana baccifera , of An- Angelica 
gelicamet Beziënuyt America, heeft groote en mecnig- mcc Bc " 
vuldige Bladeren , niet zoo digt , gelijk dc andere , JSS 
aan hare , ronde , een weynig ruyge boven aan dc cene 
na dc Zon gekeerde zijde ; doch onder geheel Cafta- 
nicn bruyne , of bruyn-roode , gladde cn blinkende 
Steelen ; maar hol en doorluchtig gefield ; ook tcedcr 
cn dun , doch hardachtig van natuur ; weynig van 
reuk ; onder meer ruygachtig als boven ; met een 
regt-doorlopcndc Ader in het midden voorzien; waar 
uyt veel andere genoegzaam zichtbare , cn niet veel in 
grootte verfchillcndc, ter zijden uytlopcndc, voortko- 
men. Zijn vercierd met een aangename zoo wel don- Gedaante 
kere alsblceke groenheyd ; ook met zeer net cn kleyn- d " BU- 
getandde randen, Ieder Blad ruft op een Steeltje, bij- dcrcu ' 
zonder gefield in drieën, ook wel in vijven en meer, 
tecgens malkander over zittende; waar van het mid- 
dclftc het groot/leis, aan de eene zijde gcmcenelijk wat 
ronder als aan de andere; en voor in een fpits, zom- 
tijds een weynig komachtig geboogen punt cyndi- 
gendc. 
Deeze foort geeft zoo wel ter zijden als uyt dc Der Bloe, 
bovenfle punten der Takjens vcele bij malkander ge- mcn ' 
voegde kleync groene Knopjens ; welke de een na de 
ander opengaande, kleync, bleek -w ittc cn Stars-wijze 
gefielde Blocmtjcns vertoonen ; doch zonder ecnige 
reuk. Beftaan uyt vijf hol-gcfrcldc, zeer lichtelijk na 
benccden omflaandc , ook fpits en niet rond toegaan- 
de Bladertjens^ (gelijk in de Figuur der voorgaande 
drukken qualijk geteekend is ) -. hebben ook inwendig 
vijf kleync witte Draadjens, op welke vijf kleyne ron- 
de knopjens groeyen : die mct'er tijd vergaande , het 
gemcldde Zaad na laten. Zie dc bij gaande Figuur, ^aad. 
cygcntlijk na het leeven geteekend. 
De Wortel is uytwendig van een blccke vcrwe ; in- Wortel, 
wendig wit , in vecle tamelijk dikke ztjde-iak^cn zich 
verdeelcnde ; weynig van reuk ; ook , in de Mond 
geknauwd wordende , niet fterk van fma3k ; inwen- 
dig eevenwel met een houtachtig Pit , of Afarg , 
voorzien. 
Dcczc nu befchrcevenc Angelica Americana «„jfj^ 
A ï ÜACCI- 
