33 1 
Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 331 
Aanwin. 
nipgvan 
Matth.l.^. 
Tuehf. 
Hifi elan 
baccteera , of Americaanfche Angelica met Bedien, 
en de Angf.lica sylvestris minor , of kleyne 
wilde An«eLca , vergaan niet zoo haaft , maar blijven 
lange jaren in het leeven. Bloeyen ook ieder Zomer, 
en CLCven haar volkomen Zaad ; waar door ze kon- 
ncn aannewonnen en vermeenigvuldigd worden. Men 
moet het z.aycn in een Pot, met een wanende Maan 
van September, Oüober , November, of Februartus , 
vermits 't wel vijf of zes maanden in de aarde blijft 
leggen eer het opkomt. Daarenboven gefchied de aan- 
winning door hare aangewaffene Wortelen , welke men 
met de gcmeldde Maan van de oude afneemd , en 
verplant. 
endcan- De andere foorten van Angelica worden niet anders 
dere foor- vermrer( i e r d j als alleen door haar Zaad; op de ge- 
lCn ' noemde tijd, cn met de gcmeldde Maan niet boven een 
ftroobiccdte diep in de aarde gelegt. 
KRACHTEN. 
DE Angelica major sativa, of groote tam- 
me Angelica , welke gebruykt word boven 
alle andere foorten, wijl ze de befte van allen is, 
heeft een verwarmende cn verdrogende aart in den 
tweeden graad: is daar benecvens openende, vcrtccrcn- 
de, cn dun-makende. 
Het vierde deel van een lood dcczer Wortel met 
Wijn ingenomen, of alleen een ftukje daar van *s mor- 
gens gegeeten, of zomtijds door den dag geknauwd, 
is zeer goed tecgens alle -vergif; cn de Pefl , als men 
's morgéns in Roozc-watcr daar bij doed een Drachma 
Theriac , cn terftond daar op zweet. Bewaard de 
Menfchcn voor een giftige befmettende lucht. Maakt 
rijp en doed loffen a'lle Jlijmerige en taye vochtighec- 
den van de Borft en Lengt : opend de verftoptheyd 
van Leever en Milt: drijft uyt de Nageboorte : doed 
de Alaandjhnden voortkomen: is zeer bequaam, om 
gebruykt te worden in Koortsen, cn in het begin van 
Pleuris: fcheyd het geronnens Bloed; verfterktde Maag: 
verwekt eetens-luft ; verquikt het Hert : genceft alle 
inwendige z.eeren ; maakt een goeden Adem : verdrijfd 
de Hoeft, en het Graveel: doed gemakkelijk wate- 
ren. Geneed ook de beeten der dolle Honden , Slan- 
gen, en zndevcr giftige Dieren, met een weynig Wijn- 
ruyt en Imperatoria , of Meefter-wortel, in Wijn of 
Bier gezoden , en terftond daar van gedronken. De 
Bladeren, met wat Honig cn Wijnruyt gekneufd , en 
op de giftige beeten gelegt, is ook zeer goed. 
Een Drachma , of het vierdedeel van een lood 
dcczer Wortel , met Wijn ingenomen , is zeer dicn- 
ftig ingegecven de Kinderen , welke aan de Pokjens 
leggen. 
'Het Zaad gefloten, en met Wijn gedronken, of 
anders in Wijn gezoden, is van de zelve kracht cn wer- 
king. Daarenboven zeer goed voor alle oude Wonden, 
als men ze daar mee wafcht. Drijft van de Borft wech 
alle fiuymen: is dienftig voor de Kortademige : voorde 
vallende Ziekte, verhoudheyd , GeeUucht , cn opftijgmg 
van de Aioeder. 
Tot een Poeder bercyd , met Oly vermengd , en op 
■ het Hoofd geftrceken, is goed tecgens dc Hoofdpijn. 
Het gedijlillcerde Water van dcezc Wortelen is dcf- 
gelijks zeer bequaam, om tecgens al dc gcmeldde gc- 
breeken te gebruyken. In de Oogen geftrceken , ver- 
drijfd de donkerheyd der zelve. Genceft ook de Wen- 
■ den : neemt wech de quclling der Ooren, daar in ge- 
daan zijnde; en verlicht de fmerten der gecne, die van 
het Podagra worden geplaagd , als men het op de pijn- 
lijdendc lecden legt. 
Trag.l. 1 
t. 140. 
Ltbtl. ï- 
fat. S/o. 
Durantts 
Hifi. H. 
fit. 3 o. 
XLVI HOOFDSTUK. 
LASERPITIUM 
met gladde Bladeren. 
>>*^5rjlt 2ecr aardig Gewas , wiens BUde- Namen. 
ren door de natuur zeer konftig zijn 
vcrcicrd meteen verwon derens- waardi- 
ge blinkende glans, en een zondcrling- 
bcvallijke aantreklijkheyd, word ook 
van zommige genoemd Silphxujn , 
Angelica lucida , cn Laserpi- 
TIUM LuCIDUM. 
Dcezc Plant bemind uyt evgener aart een goede Wat voor 
zandige aarde, met een weynig twee-jarige Pacrdcmift ""^ ar c 
cn het Mol van verrotrede Boom-bladeren doormengd: ke- 
een openc , warme, wel geleegcne plaats ; cn tamelijk gceid. 
veel Rcegen. Vcrdraagd, buytcn blijvende, Sneeuw, 
Hagel , felle Vorft , en alle andere ongemakken der 
Winter, zonder eenige fchade. Blijft niet meer als twee 
Zomers in het leeven. Geeft in het tweede jaar Bloe- 
men ; cn in Auguftvts volkomen rijp 'Saad; waar meê 
ze verfterfr. Moet dcrhalvcn in ieder, of om het twee- Aanwin, 
de Voorjaar , met een wallende Maan van April weer nlll £' 
op nieuws , niet diep , in een Pot , of houte Vaatje , 
zijn ge^ayd. Hier door word dcezc Plant genoegzaam 
vernieuwd en aangewonnen. 
De gcmeldde bladeren komen voort uyt een korte, Befchrij- 
ronde , tamelijk dikke , doch onder in verfcheydene 
Takken verdeelde , van binnen witte , van buytcn 
roodachtige, of Paers-vcrwige Wortel; zeer krachtig 
cn bitter van fmaak. Zijn een Maatvoet , wat min 
of meer lang; achter aldcrbreeft; op de wijze der tam- 
me Angelica in vccle deelen gefcheyden ; doch veel 
kieynder en holler, twee en twee gemeenclïjk regt tec- 
gens over malkander: onder als met Vleugelen gcftcld 
aan hare Steel, welke dik, van binnen hol; aangenaam 
van reuk, bleck-groen van vcrwe is. Voor cyndigen 
ze in een ; al te zamen fpits toegaande : aan de randen 
aardig , doch niet van een gelijke grootte of dikte, in- 
gezaagd; cevenwcl alle voorzien met een fpits en knarp 
puntje, gelijk een Doorntje. Achter zijnze een duym 
breed; voor fmallcr ; donkcr-grocn van vcrwc; lich- 
telijk geel wordende , cn niet fterk van reuk : inwen- 
dig vcrcicrd met vccle doorlopende Aderen. Uyt het Bloemt- 
Hert komt te voorfchijn een rondachtige geftreepte Jcns ' 
Steel , nauwlijks een voet hoog ; boven voorzien met 
vecle Bloemtjens , op lange Steeltjens in het ronde 
gcftcld , na dc wijze van Angelica , doch grootcr 
Zaad geevende. 
L 
KRACHTEN. 
Aferpitium is warm cn droog, in 't begin van den Deugdei 
tweeden graad. 'xZap, geparft uyt dc Bladeren f'^J,'" 
cn Wortelen , met Wijn ingenomen , ftrijd tecgens t j um [ec , 
alle vergif. Is goed voor den Hoeft , cn een benamvde gens vccle 
Borft, inzonderheyd met wat Zuykcr en Honig ver- ^ rcc " 
mengd. Verwekt der Vrouwen Afaandjlonden : jaagd 
af de doode Vrucht , en Nageboorte. Genceft de bee- 
ten der dolle Honden, en Scorpioenen. Met Azijn cn Pcc- 
per vermengd, dan op de fchurftheyd geftrceken, heeld 
de zelve ; verdrijft het fprinqend Vuur , en verhinderd 
de uytvalling van het Hoofd-hayr. 
XLVII HOOFDSTUK. 
N 
Y 
S. 
Aar van het Zaad elk genoeg bekend, cn Namen, 
allerweegcn zeer gebruykelijk is , werd in 
het Neederlandfch alleen met deczen , cn 
gecnen anderen naam genoemd. In het 
Latijn 
