333 
Anys. Anthyllis. 
"Wat voor 
een aai de 
zij bemin 
Latijn Ak isum : in het Hoogdnytfch AnisZ , in het 
Fravfch Anis; cn in 't Itahaanjch An iso. 
Dcczc Plant bemind van naturen ccn goede , zandi- 
ge, gemeene aarde , met twec-jarigc Paerdemift matig 
voorzien: eenopene, luchtige, warme, vrije, wel 
ter Zon gelccgcne plaats , cn weynig Rcegen. Geeft 
elke Zomer Bloemen , en in den Herffi volkomen rijp 
Zaad; waar mee ze vergaat ; vermits de Natuur, haren 
loop voltrokken hebbende , dan niets meer vermag. 
Moet derhalven , met een waffende Maan van April , 
in ieder Voorjaar weer op nieuws niet diep in de aarde 
gezayd werden. Sic hier op na 't Hoofdftu^ waar in 
verhandeld werd 't Anyskruyd uyt America. 
KRACHTEN. 
Et Zaad van Anys , het welk van dcezc Plant 
Maankruyd. Aphace. 334 
Bischop te Rotterdam , daar na ook zelfs bloeyen- 
de gehad heb. Niet alle zijn ze van de zelve Ouceking 
en Waarneeming. 
_ Zij hebben gcerne een goede, zandige grond, voor- 
zien met twee-jarige Paerdemift : eenopene, warme, 
luchtige, vrije, wel ter Zon gclecgcne plaats , en niet 
te veel vochtighcyd. Tamelijk wel konncn ze -vriezend 
Weer uytftaan , ook meer andere ongelecgcnthceden 
der Winter ; belialven het Anthyllis met Lmze-blade- 
ren; 'twelk, als veel tetderder z'ijnde, 'zWintersbm- 
nens huys gebragt, cn op een luchtige, bequame pbats 
gefteld moet werden , waar in men met fterke l r orji 
vuurd ; ook moeten ze bewaard zijn voor alle Toch-- 
Axerrixs 
i,LSirnp. 
e. 41. 
n»fe. 1. 3. 
Ditrantei 
Hifi. Plan. 
alleenlijk werd gcbruykt , is warm en droog in 
den tweeden Graad; voor elk zeer gezond. 
Uyt dc hand gegecten , of in wijn , of in Spijzen 
genuttigd, vcrdriji'd dc Winden , Buyk^krimpin^, her 
oprifpen van de Maag , en dc Engborjligheyd. Maakt 
ccn goeden Adem; vermeerderd de Afell^m der Vrou- 
wen Borften ; doet wel Wateren : ftild dc witte Vloe- 
den der Vrouw sperfonen. Verwekt dc luft tot 't ech- 
te Werk. Genceft de beete n der vergiftige Dieren : be- 
let het braken : docd dc Steen rijzen : verjaagd dc Hik,; 
verligt dc Vrouwen in barensnood: veroorzaakt ccn goe- 
de -ucrwc des Aange zigts : bevorderd het zweetcn ; en 
verzacht allcharde Gezwellen. 
Op 't vuur gedroogd , met Zuykcr of Honig ver- 
mengd, en zoo genuttigd, verdrijft den Hoeft, cn doet 
de Flitymen gemakkelijk uytwerpen. 
Gedroogd , en met roode Wijn ingenomen , ftild 
dc Bloedgang , of Roode-loop, en helpt dc gcene , wel- 
ke zich gedurig geparjl vinden om \\ïï.r Gevoeg tc dom, 
doch niet komicn. 
'tGediftilleerde Water van Anys vermag eevcn 't zel- 
ve. Defgelijks dcAnys-oly, doch veel krachtiger. Ge- 
nceft ook allcrley koude Gebreeken : verfterkt de Zee- 
uitwen ; en met Gcnec ver -water gedronken , genceft 
alle qualen van dc Moeder: is derhalven zeer dienfrig 
voor alle Vrouwen , cn ccn peftilentiale Lucht. 
Zccven 
fcheydene 
foor ten. 
XLVIII HOOFDSTUK. 
ANTHYLLIS. 
" It Gewas , van geen onaangename 
aanfehouwing , werd zoo wel in het 
Neederlandfch als Latijn , Hoogdnytfch 
en Franfch met geenen anderen, mijns 
weetens , als deezen naam genoemd. 
De Italianen zeggen Antillide. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
z.eeven onderfchcydcnc foortcn, namentüjk: 
I. Anthyllis Lentifolia, of Anthyllis met 
Linze-bladeren. II. ValeNTina, of Anthyllis van 
Valencen in Spaanje. III. LeguMinosa Belga- 
RUM FLORe luteo , of Anthyllis der Neederlanderen 
met een geele Bloem. IV. Antyllis leguminosa 
HlSPANICA FLORE RUBESCENTE , of Spaanfche 
Anthyllis met roodachtige Bloemen , en Zaad, zittende 
in ronde huysjem , Penis-wijze , aan malkander. V.Ve- 
S1CARIA HlSPANICA FLORE TOTO RUBRO , of 
Spaanfche Anthyllis met een geheel roode Bloem , en 
Blaasjens daar 't Zaad in groeyd. VI. Vesicaria 
HlSPANICA FLOre LUTEO, of Spaanfche Anthyllis 
met blaesjens , en een geele Bloem. VII. AntHYL- 
LIS vesicaria MAJOR Indica , of groote Indiaan- 
fche Anthyllis met Blaesjens ; een zeer aardig Gewas , 
ook op der aarde kr'uypendc ; 't welk ik voor de eerfte- 
maal heb gezien in den Hof van deHeerBurgermeefter 
zij bemin- 
nen. 
De Anthyllis Lfguminosa Hispanica flo- 
re RUbf.scente , of Spaanfche Anthyllis met rood- 
achtige Bloemen , aan hare tcederc , tamelijk-Iange, ge- 
ftreepte , ronde Steelen veelvoudig ayrs-wijze boven, 
malkander zittende, heeft veelc tcederc Bladeren, ontrent g 
ccn Stroobrcedtc breed , en 't lid ecner vinger , wat " 
min of meer , lang ; twee en twee regt teegens over 
den anderen, aan een in het midden regt-doorgaande, 
en ccn weynig roodachtige Steel gefteld ; doch voor in 
een alleen eyndigende; tc zamen de lengte van een hand 
uyt brengende ; dun en tccdcr van aart , hol van mal- 
kander gefchcyden , voor ftomp toegaande ; cn daar 
voorzien met een geheel kleyn puntje , op dc wijze 
van een Doorntje : ook in 't midden met een groote 
Ader , of Rugge ; waar uyt ter zijden fpruyten ccnige 
andere klcyne, eeven zigtbare, opwaarts gekeerd. 
Al deeze foorten bloeyen in de tweede Zomer. Gee- E 
ven gemeenclijk , bij goede Jaren , volkomen Zaad t 
en fterven dan. Doch het Anthyllis legumino- 
Sa Hispanica flore rubescente, of Spaanfche 
Bladeren 
tier Spaan- 
fche An- 
thyllis mee 
rood ach O. 
(Bloc- 
Anthyllis 
wd.ic&tigc Bloemen , vergaat zoo haalt 
niet, maar blijft ccnige jaren lang in 't leevcn. Bloejd 
niet alleen ieder Zomer, maar geeft ook volkomen Zaadl 
of Vrucht , zeer gelijk 't Zaad van het Hedysarum 
ClYPEATum, of Schild-drageude Hedyfirum , doch 
een weynig Iangwcrpigcr-rond. 
Al dc andere foorten werden alleen door haar Zaad * 
aangewonnen; 't welk men met een waffende Maan van n 
Macrt of April niet diep in dc aarde legt. 
KRACHTEN. 
ANthyllis is verdrogende in den eerden Graad ; 
daar benecvens afvagende van aart, klccvende , 
cn dun van declen, 
Dc Bladeren gefloten , met een weynig Wijn ver- 
mengd , dan op H onden cn Zee ren gclcgt , geneezen 
dezelve. Verdrijven ook de Vlekken des Aangeztgts. 
Met Melk cn Oly van Rozen vermengd ; dus%p de 
Navel gedaan , verligt de Moeder der Vrouwen , wel- 
ke met koude vochtigheeden beladen is. Met Wijn ge- 
dronken, verrigt eevcn 't zelve : verdrijft ook dc pijn 
en krimping des Buyks ; de koude Pis , en verzacht de 
fmert der Nieren; defgelijks der Lendenen , een lood , 
of anderhalf, daar van met Wijn gebruykt : jaagd ook 
uyt de Nageboorte , cn doet het Water der Blaas 
lofTcn. 
In Wijn met een weynig Zout en Oly gekookt, dan 
daar van gedronken , doet Melk_ m der Vrouwen Bor- 
fien komen. 
XLIX HOOFDSTUK. 
MAANKRUYD. 
Galen. lib. 
Fac. Simf. 
Am. Luft. 
I. 3. c. 1 j-o. 
Diofc. I. 3. 
e. i f j. 
Plin. I. xt. 
En aardig Gnvas , op de aarde kruypen- 
de; heeft deezen naam in 'tNeederlandfch, 
%. om dat men *t Zaad plat en rond ziet , ge- 
lijk de Maan ; twee Zadtu gemeenelijk 
bij 
Verfcliey- 
deiunicn. 
