Beschryving der Krutoen , Bollen en Bloemen , III Boek, 33Ö 
L HOOFDSTUK. 
A 
Wat voor 
ccn grond 
het be- 
mind. 
335 
bij malkander zittende. In 't Latijn gchccccn Lu- 
naRia ; ook wel , weegens-de groote gelïjkhcyd 
en overcen-koming, Anthyllis Lunata , of An- 
ihfllis met een M*A*-g e tyi^_ Zmd : in het Hoogduytfih 
Mondkraut : in 't Franfch Luna ire : in 't hu- 
haanfeh, gelijk in 't Latijn, LuNARlA» 
Dit MdéOtkrtnd bemind uyt eygener aart een luchti- 
ge, varfch-omgcfmeetcnc, en met twee-jarige Pacrde- 
mift tamelijk voorziene grond: een opcne, vrije, war- 
me, of wel ter Zon gclecgcne plaats , cn matige voch- 
tigheyd. Blijft van naturen niet meer dan eene Zomer 
in 't Iccven. Geeft in den Herffl rijp Zaad, wanneer 
*r in begin van May is opgekomen ; anders of niet, of 
2ccr laat; cn daar mee verfterft het. 
Moet derhalven ieder jaar, door haar volkomen rijp 
geworden Zaad-, met ccn waiTcnde Maan van April 
niet boven een Stroo-breedtc diep in dc aarde gelegt , 
aangewonnen werden. 
Dit Gewas krijgd , uyt een tecdere cn witachtige 
Vcez-el-wortel, vier, vijf, en ook wel meerder Steelen; 
Waar uyt veel andere korter ter zijden voortkomen, ten 
naaften bij ccn P enne-veeder dik; twee j ook wel derde- 
half voeten lang , ontrent in 't rond gefteld ; niet op- 
ftaande, maar langs dc aarde kruypende; zijnde rond ; 
aan dc bovenfte zijde , welke na de Zon gekeerd legt , 
wat roodachtig ; onder bleck-groen van vcrwe , cn 
met een witachtige wotttgheyd bekleed. Waar aan aar- 
van de ge- dige Bladeren , nu uyt dc een dan uyt de andere zijde 
<iaanic der van de Steil , boven malkander , 
grouyci 
Zl] 
nde 
isüderen. Vl jf ^ ook wel in zes duclen, niet regt tecgens malkan- 
der over aan haar Steeltje zittende , geheel gefcheyden 
(op de wijze van het Anthyli.is leguminosa Bel- 
GARU.M FLOR E. luteo , of Anthyllis der Needcrlan- 
ders met een geelt Bloem) waar van dc onderfte 't lid 
van een vinger lang , en een halve vinger , wat min of 
meer breed zijn , voor cevcnwel in een eyndigende j 
welk vooide het grootfte , langftc cn brcedftc van al- 
len : ook ïn 't midden tuflehen twee, gcmccneüjk tec- 
gens malkander ovcr-komendc , cn alzoo vooraan een 
drie-blad uytmakende , gefteld is : alle nochtans voor 
flomp toegaande ; van vcrwe bleek-grocn ; dikachtig, 
vol zap , ruyg , een wcynig bitter van fmaak , en re 
2amen-trekkende ; ook voorzien met cenigc tecdere 
adertjens-, doch uytwendig gantfeh niet zigtbaar. Tuf- 
fchen welke Bladeren onordentelijk , zoo wel voor als 
Dlaemen. ter zijden , of in 't midden van de Steel , kleyne geele 
Bloemt jent , gemcenclijk twee bij malkander gevoegd , 
die van 't Scorpioides-kruyd , of Anthyllis 
zeer gelijk, voortkomen, ruftende op lange , dunne 
Stccltjtns , boven eeven onder dezelve met een groen 
blaadje vercierd. Na weynigc dagen vallen ze af, na- 
Znd ; en latende ook twee bij malkander zittende Zaad-knoppen; 
owiprong tamelijk dik, groot, rond, als de Maan , een Rondas 
' iesil « ms - 0 f schild gelijk zijnde ; plat, van verwe blinkend- 
groen, en voorzien met tecdere , bleek-gekartelde rand- 
iens ; waar in 't Zaad werd gevonden , van gedaante 
een groote bukte Maan gelijk , plat , doch dikachtig , 
blcek-geel van vcrwe, en blinkende. 
KRACHTEN. 
Deugden. "V jTAankruyd , of Lunarhi , heeft een verkoelen- 
\/l dc kracht. In Wijn gekookt, en daar van ge- 
dronken , of 't Poeder der gedroogde Bladeren 
geftoten ,. cn gelegt op verhitte Gezwellen , de beetcn 
eTifteektn van Scorpioenen , Slungen . en andere giftige 
Dieren, geneczen dezelve. Verkoelen ook alle andere 
heete gebreeken , welke verkoeling nodig hebben. 
P H A C E. 
Erd, mijns weetens , met gecnen an- ^ aiTn 
deren naam in het Neederlandfch ge- 
noemd : in t Latijn Ai'Haca : in 't 
Jtaliaanfch Afaca. 
Dit Gewas bemind ccn goede , zan- wat voor 
dige, wel-gemefttc grond : een opc- een aarde 
ne, luchtige, vrije, wel ter Zon gelccgcne plaats , en ^ Gc " ,ai 
tamelijk veel vochtigheyd. Bloeyd in de cerfte Zomer; B 
en geeft volkomen rijp Zaad. Sterft cevcnwel niet zoo 
ftraks, maar blijft twee, ja dikmaal drie jaren in 'tice- 
ven , en bloeyd lang , zeer vermakelijk te zien. Ver- 
draagd ook vrij wel de koude der Wtnter , en aUe an- 
dere ongelecgenthecden des tijds. 
Kan door geen ander middel aangnvonnen werden , Aanwin, 
als alleen door 't rijpe Zaad; 't welk met een waflende niog. 
Maan van Apnl moet in de aarde gelegt werden. 
KRACHTEN. 
DTLApbace, zijnde een foort van JVik^en, is ver- Gal. Lm/i 
drogende cn te zamen-trekkende van aart. De <f- 
gekookte Vruchten verteeren de vochtigheyd j '/\' 7 ' s ' 
van de Maag ; ftoppen dc loop des Buyks ; doch zijn 
zeer zwaar om te vertceren. 
LI HOOFDSTUK. 
KALFSMUYL. 
En aardig en beziens-waardig Gewas ; verfchey- 
werd in her. J\ee^erlanUjeh uier alleen j e namen, 
dus, maar ook van zommigcORANT 
genoemd : in 't Latijn Antirrhi- 
num : in het Heogdttytfih LcewEN- 
maul : in 't Franfch Muron v 10- 
let; en in *t Italiaanfch Anthirrino. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden verfchey- 
verfcheydene aardige foortcn, als: dc aardige 
I. ANTHIRRINUM MAJUS LAT I FOL1UM , O f foortcn ' 
groot breed-bladerigKalfsmttyl, II. MAJUS LAT1FO- 
I.IUM SEMRER florens Lusitanicüm , of groot 
breed-bladerig ahijd-bloeyende Kalfmuyl uyt Portugal. 
III. Majus angustifolium , oï groot Kalfsmuyl 
met fmalle Bladeren. IV. Minus ANGUSTifoli- 
um, o£ k[eyn Kalfsmuyl met fmalle Bladeren. V. An- 
THIRRHINUM minimum , of alderkjeynft Kalfs~ 
mttyl , 't welk anders ook werd genoemd Caput Si- 
Mi;E,of Apenhoofd; en dan noch eenige andere. Niet 
alle zijn ze van eeven dezelve Botswing en Waarnee- 
m'tng. 
Echter beminnen ze al te zamen ccn goede, zandige, Wat roof 
wel-gemeftte grond : eenopene, luchtige, vrije, be- cc "^' " dc 
quaam ter Zon geleegenc plaats. Konnen niet alleen ^ Q cm 
veele vochtigheyd, maar ook fterke koude, en allcrley 
ongeleecentheeden der Winter verdragen voor 't eerfte 
jaar. Want in de cerfte Zomer vergaan ze niet , maar 
gesven in de tweede kluchtige Bloemen , van een ver- 
makelijke aanfehouwing ; defgelijks volkomen rijp 
Zaad. Doch dan werden ze door de Winterfche onge- Leevent. 
makken verteerd cn wech genomen : te weeten , al de tijd. 
foorten van het Antirrhinum majus Latifolinm , of 
groot breed-bladerig Kalfsmuyl ; alhoewel noch zom- 
tijds eenige weynige het derde jaar in 't leevcn blijven ; 
doch gantfeh zelden. Maar het Antirrhinum anguflifo- 
lium flore albo & purpureo , of kleyne Kalfsmuyl met 
fmalle Bladeren, en z.00 wel witte ah pttrpure Bloemen; 
defgelijks het Antirrhinum minimum , of alderhleynfee 
Kalfsmuyl, blijven niet langer als eenc Zomer in 't lee- 
