343 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen , III Boek, 344 
Jiiji. tl. 
LontctT, 
In Wijn gedronken , is ze dienftig , om de fpijs in 
de Maag te doen verteeren. Verwekt eetens-luft, Gc- 
nceft dc gebrecken van de Leever : verheugd en vcr- 
fterkt het Hert : bewaard dc Mcnfch voor een ejnade 
en zelfs pcftilentiale Lucht. Is goed teegens dc Geel- 
zucht , als men 'er bi) doed ccn wcynig Rhabarber , A- 
dtantum , en Centaunum. Neemt ook wech dc vcr- 
ftoptheyd van de Milt. 
Her gedifti lieerde Water van Walmeefier heeft ee- 
ven de zleve werking. Daarenboven zuyvcrd het , 
en hceld ook dc wonden. Neemt wech de hittig- 
heyd van de Leever ; en helpt de gecne , die van een 
Druypert worden gequcld. 
LVII HOOFDSTUK. 
PEETERZELIE. 
Hlttg@^feEn aangenaam en welbekend Geouxs, 
word in het Neederlandfch niet al- 
leen dus , maar ook van zommige 
Eppe genoemd. In het Latijn Pe- 
troselinum , of Apium : in het 
Hoogduytjch Petersilcen : in het 
Franfih du Persil ; en in het Italiaan/eb Apio , 
PETROïEMOLO , Of PlTROSELLO. 
Vcde ver- ^icr van 2 Ü n m 'j i n haren aart bekend geworden vee- 
fcheydene Ic veranderlijke foorten ; namcntlijk: 
ioortea, t_ Apium hortense, of gemeenc Hof-peeterzelie. 
II. Angustifolium , of gemecne Peeter^elie met 
/malle Bladeren. III. Crispum, of met kroeze , ge- 
krulde Bladeren. IV. Sylvestre, of wilde Pceterz,e- 
lie. V. Aquaticum, of lV.tter-peeterz.elie. VI. Hor- 
tense latifoliüm , of Hof-pectcr^dte met breede 
groot e Bladeren; ook genoemd Seleri , en JuffROuw- 
mark. VII. Petreum album , of witte Steen- 
peeterzelie. VIII. Petreum nicrum , of zwarte 
Steen-peeterx.elie. IX. Petreum crispum, of ge- 
krulde Steen-peeter zehe. X. Petroselinum Mace- 
donicum vf.rum , of opregte Peeterz.elie uyt Aïace- 
'onien. XI. Petroselinum Macedonicum maxi- 
mum , of groote Pecterzelie uyt Macedonien , die ook 
Olusatrum word genoemd. XII. Apium Mace- 
donicum lüsitanicum, of Portugalfche Peeterze- 
lie , de Aiacedomfche gelijkende. XIII. LusitanI- 
cum maximum , of grootjle Portugalfche Peeterzelie. 
XIV. Apium Lusitanicom sii folio, of Peeter- 
z.elte uyt Portugal , met Bladeren van groote Water- 
eppCy zijnde van een zeer fchoone aanfehouwing, don- 
ker-groen van verwe , een groote hand , wat min of 
meer lang, twee, of ook meer vingeren breed , gefchcy- 
den in veclc korte, voor fpits toegaande , ook digt op 
malkander zittende deelen , op zommige plaatzen hare 
doorgaande Steel gantfeh bedekkende ; aan hare randen 
zeer net cn tccder ingcfnccdcn , op de wijze van het 
Cerefoltum Hifpanicum , of Spaanfche Karvel. Dan 
noch meer andere, te veel om hier te noemen. Niet 
alle zijnzc van dc zelve Bouwing en Waarneeming, ge- 
lijk uyt het vervolg zal blijken. 
Ecvenwel beminnen ze al te zamen een zandige , 
goede grond , voorzien met twee -jarige Koeyc- , en 
een weynig Pacrdcmift : ccn goede, vrije, warme, 
luchtige, wel ter Zon gelccgenc plaats, cn tamelijk veel 
Water. Konnen de koude cn andere ongeleegcnthec- 
den der Winter uytftaan. Geeven meeft alle in deeze 
Geweftcn om dc tweede Zomer rijp Zaad, en verder- 
ven daar mee , bchalvcn het Petroselinum sylve- 
stre , of dc wilde Peeterz.elie , welke niet meer dan 
eenc Zomer duurd ; doch van zelfs genoeg weer 
voortkomt. 
Het Petroselinum hortense , of de gemeene 
Hof-peet er^elie , word gezayd met een wallende Maan 
van FcbruAriuii of Moert (niet al te dik), vermits 
hier ge 
noemd 
in tiet ge- 
Gemeene 
Hof-pee- 
het Zaad wel zes wecken blijft leggen , eer men het ziet 
opkomen : ook moet het bij droog Weer dikmaal be- 
goten worden. Wil iemand hiervan fchoonc dikke Hoe men 
Peetcrz.elie-wortelen winnen , teegens of in dc Winter. diJikc Pcc ' 
die moet het Zaad gantfeh hol en luchtig in de aar- JJ£ÏÏ£ 
de werpen; niet, gelijk ftraks gezegt is, met eca waf-fan beko- 
fende, maar met een afgaande Maan; want dan grocyen mcn - 
deWortelen meeft, cn worden dik: maar met een waf- 
fende Maan blijven ze dun j doch daar teegens vermeer- 
deren ze zeer in Loof en Bladeren. 
Het Seleri, of Apium hortense latifolium, Seleri . of 
of Ho f peeter z.e lie met groote breede Bladeren, is onder- Hof-pee- 
fchcyden in twee foorten, te weeten, in Seleri cau- tcrzdic 
IE rubente , of Seleri met een roode Steel ; en Se- Z brSa 
LEKI caui.e albescente , of Seleri met een witte Bhderea. 
of bleekgroene Steel; van welke de witte de befte is. 
Zij worden gezayd met ccn wafTendc Maan van Fe~ 
bruartus of AUert. Alsze te voorfchijn gekomen, 
en een weynig opgewafïen zijn, worden ze met een 
volle Maan in lange lage Groeven, onder met Koeye- 
mift wel voorzien , verplant : daar na , groot gewor- 
den , in den Herffl tot boven aan den top met gantfeh 
zandige aarde aangevuld. Dus word de geheele Plant 
geel, en bequaam om te eetcn : dan met hare Wortel 
opgenomen, of tot op de zelve afgefneeden. Zij wor- 
den ook in September gezayd, om haar in het volgende 
jaar vroeg te konnen hebben. 
Het Petroselinum crispum, of de gekrulde Gekrulds 
Peeterzelie , word op de alreeds genoemde tijd , met r,cotcrzc * 
een wallende Maan , de aarde aanbevolen. Ligtelijk ' ,e * 
veranderd ze, en verheft in deeze Geweften haar aan- 
gename gekroldheyd. Men moet derhalven van de al- 
dergekruldfte ieder jaar Zaad winnen ; zoo kan men 
dit Gewas lang houden in de ftaat, waar in de Na- 
tuur het gefteld heeft ; zonder ook de zelve te ver- 
anderen , als alleen door de verandering van Lucht 
en Aarde. 
Het Apium Petreum , of Steen-peet er z.elie , Steen- 
moet gefield zijn op een warme plaats, bevrijd voor Pectcrze- 
alle knnde Oafte- on Nnnrde-iumden ; eerft op de ge- lic ' 
noemde tijd in een Pot gezayd zijnde. Indien dit Ge- 
was voor de koude te bloot ftaat , zoo geraakt het lig- 
telijk door een fterke forft om het leeven. 
Het Apium Macedonicum verum, of opregte Oprekte 
Peeterx.elie uyt Macedonien; het Apium Macedoni-^"^" 
cum Lüsitanicum of Portugalfohe Peeterz.elic , de SiaL- 
Aïacedonifche gelijkende , doch een weynig minder "e- ™n. 
kerfd ; het Apium Lusitanicum maximum, ^of Porm g aI - 
groote Portugalfche Peeter zelie , en het Apium' Ski Szelie"" 
folio Lusitanicum, of Portugalfche Peeter^elie de Macé- 
met Bladeren , x,eer gelijk^ lijnde dc groote Water- doniilhe 
eppe van Dodon^eus, worden al te zamen niet voor gc!i i k; cn 
slpril , met een wafTendc Maan , in Potten gezayd ; dere föor- 
niet diep in dc aarde. Moeten ook , gedurende de tcn - 
Winter, daar in blijven : vermits ze op gecnerley wijze 
konnen verdragen vcelc Reegenen in de Zomer, inzon- 
derheyd in de Herffl, noch ook fterke ybrfi in dc Win- 
ter, zonder daar door te verderven. Moeten derhal- Wairni 
ven zorgvuldig voor deeze ongclccgcntliceden bewaard, min g- 
cn zoo lang de gedagte Wmttr duurd binnens huys ge- 
zet worden , op een luchtige plaats , doch zonder 
cenige tochten. Zoo weynig als mogelijk is moet men 
haar de warmte des vuurs laten gevoelen ; ook zoo 
weynig Water als eenigzins zijn kan laten genieten. 
Anders zouden ze in deeze onze Gewcftcn niet Icevcn-- 
dig konnen blijven, of oyt bheyende worden gezien. 
Al dc nu genoemde 'bloeyen in het tweedejaar, en Bloeitijd 
gecven volkomen rijp Zaad, behalven het Apium Ma- 2iaii - 
cedonicum verum , of opregte Mccedomfche Pce- 
ter^elie, en het Macedonicum maximum , of^oa- 
te Ataccdonifcht Peeterz,clie , ook Olusatrum ge- 
noemd , welke in deeze Landen niet we! tot hare vol- 
komentheyd geraken , als alleen met zeer goede heete 
Zomer:, 
De 
