345 
Peeterzelie. Apocynum. 
34<* 
Krooncn 
van Pce- 
tcr^cüe, 
bij Je ou- 
de Grie- 
ken : voor 
welke. 
Zmiim, de 
Kymnaf 
ixufan. in 
jirttm.i f. 
f.J. 
TtrtuL. At 
Cor.mil. 
Tluianh. 
Symp. 
pob. 
ïLutanh 
lii.f. 
tl. & ii. 
Cakn. Ui. 
Med.Stmp 
8. 
Dadan. lii, 
14. cup. 1. 
Tntg.lt. 
JEtlus l 
Strm. U 
Dhfc. I. 3 
Scrttpio dB 
Tem. Sim. 
tap. 1S0. 
JEgm. I. 7 
Dc PrTERZELit wierd in oude tijden van de oude 
Grieken met alleen gehouden voor een Tecken van over- 
winning; maar ook vlogtenzc Krooncn van dit Gewas , 
waar mcé ze pleegen tc Krooncn dc Overwinnen , welke 
dc Zecgc hadden bekomen in dc Srrijd van Isthmus, 
die ieder jaar binnen de Stad Cokinthen gelchicd- 
dc, ter ecren van Neptunus. Waar van men kan na- 
zien Lucianus , Pausanias , Plinius , Artemi- 
dorus , Tertullianus , Plutarchus , en meer 
andere oude voorname Schrijvers. 
Niet alleen dc nu gcmcldde Overwinnen , maar ook 
dc Graven der dappere Helden , zag men doe met Kroo- 
ncn van PcctcrztcLc vercierd. Waarom dan dc Solda- 
ten van Timoleon , uyt haar Lccgcr ten ([rijde ge- 
gaan zijnde , niet begeerden tot het gevegt tc trecden, 
vermits haar eenigc Muyl-czelen bejegenden , geladen 
met Pceicrztclie; want dit hielden zc een quaad voor- 
tecken tc zijn, en blcevcn verbaart fhan. Timoleon 
bemerkte wel haaft, waar 't haperde. Om haar van 
deeze inbeelding te vcrloiïcn , van wanhoop te bevrij- 
den , zcydc hij tot haar , na dat hij haar de gcmcldde 
mecnigte van Peeter^elie had getoond : Zie daar , gij 
ftrijdbarc Mannen, twijffel nu niet aan de Zcege, wel- 
ke gij heeden zult bevcgren ; wijl de Overwmnings- 
krooncn u van zelfs worden tocgebragt. Daar mcè 
trok hij voort , op de vijanden aan ; en zijne Solda- 
ten , die dc Pceicrz.e!ie voor Graf-Croonen hadden ge- 
nomen , nu ïndagtig , dat men ook dc Overwinnen 
daar mêe kroonde, veranderden zoodanig van gemoed, 
darze niet anders begeerden dan tc vcgtcn; en dus ook 
de villoric behielden : waar toe niet wcynig hielp , dat 
Timoleon eerft van deeze Peetcrz.clic ziel) een Kroon 
op zijn Hoofd Melde ; liet welk dc Bevelhebbers , en 
zelfs het gemcenc Krijgsvolk terftond navolgde. 
KRACHTEN. 
PEcterz,clie is warm en droog in den cerften graad : 
in fpijzen gebruykt , ieder zeer aangenaam , en 
gezond. Drijfdwcch, en opend allerlcy inwen- 
dige verfloppingen : verwekt eetcns-lufi : vermeerderd 
dc begeerte tot het ecbie werlcj, maakt ctr\ goeden Adem: 
is zeer goed tecgens het Graveel; inzonderheyd als men 
dc Bladeren hakt, een gchcelc nagt in Wijn laat wey- 
ken , en die 's morgens nuchtcren drinkt. De zelve 
Bladeren, met hctki'uym van Wittebrood tot een plaa- 
fter gemaakt ; of met Boter in een Pan gebraden , en 
zoo opgelcgt , verdrijft dc hardighejd van der vrou- 
wen Borflcn , veroorzaakt door het klonteren van de 
Melk. Droogd ook op het Zog der Kraamvrouwen : 
neemt wech allerlcy z.ecrighcyd: geneeft de gezjwollcnc 
roodc Oegen, en verzacht dc brand van de Aiaag. 
Het Zap met een weynlg Edik en Zout vermengd, 
verlicht dc in arbeyd zittende Vrouwen, Met Wijn in 
de Oogen gedruppeld , neemt wech der zelvcr fmerten. 
Met Wijn ingedronken , verdrijft het Colijl^, cn de 
pijn der Lendenen. 
Dc Wortelen, gezoden, zijn dc Alaag aangenaam. 
Openen dc verftopthcyd van de Leevcr , Nieren , en 
andere inwendige dcclcn. Doen ook de Steen, en het 
Hater lojfen. Wccrftaan allerlcy vergif. 
Het Zaad, zijnde warm en droog in den tweeden 
graad, zuyvcrd de Lecver cn Galblaas. Daar van gc- 
gectcn , eer men zich begeeft om in een Gczclfchap' te 
drinken, verhinderd dc dronken-wording. Neemt wech 
de fmerten der Lendenen cn Blaas. Jaagd dc Winden 
uyt. Is goed voor dc Waterzuchtige ; tecgens het 
' vergif cn dc heten der Slangen. Drijft uyt de Na- 
geboorte, cn de do ode Vrucht . Verwekt ook der Vrou- 
wen Alaandflonden. 
Gcftotcn , cn op gclegt , geneeft alle zeeren en ruy- 
digheyd. Het Water, daar het Zaad in gezoden is , 
vermengd met het wit van een Ey ; verdrijft alle bUuw- 
gtffigene pielden op het Ligchaam. 
Voorts heeft dit Zaad tecgens al de genoemde ge- 
brecken de zelve kracht en werking, welke wij hier van 
dc Bladeren cn Wortelen hebben aangeweezen. 
LVIII HOOFDSTUK. 
APOCYNUM. 
Iet alleen dus genoemd, na het C7r/e£- Name»; 
fche woord a'^ckuisv , maar ook van 
vcele Piriploca, of Beidelsar ; 
van dc Italianen Apoctno. 
Hier van zijn mij in haren aart be- Vier bij- 
kend geworden vier bijzondere foor- z °" dcre 
ten , namentlijk : foonen. 
I. Apocynum repens eolio oetONGo , of 
kruipende Apocynum met lange Bladeren. II. Apo- 
cynum SYKIACUM LATIFOLIUM FLORE GLOMERO- 
so , of Apocynum uyt Syrien , met een in het ronde bij 
malkander gevoegde Bloem. III. Apocynum Ame- 
RICANum asclepiadeum , of Americaanfche apo- 
cynum met een gedaante van Zwaluwe -wortel , en roo- 
de , veele bij malkander in het ronde fiaande Bloemen. 
IV. Apocynum Virginianum , of Apocynum uyt 
Virginien, aldaar Wisauke gehectcn. Al te zamen 
zijn zc van ontrent de zelve IJotiwmg en Waarnee- 
ming. 
Zij beminnen een goede, bcquame, zandige aarde, v »t voof 
met een-jarige Paerdc- , en een goed deel twec-jange een awde 
Koeycmift wel voorzien : een opene, luchtige, vrije, lj j bcmin - 
en genoeg ter Zon gclcegenc plaats , ook tamelijk veel ncQ " 
Reegen. Blijven lange jaren in het leeven. Konnen 
ook vrij wel verdragen Sneeuw , Pijp , fterke Vorfi , 
cn meer andere ongelcegenthccden des gantfehen Win- 
ters. Echter bloeyen z.e niet alle, noch gceven alle 
volkomen rijp Zaad. 
Het Apocynum repens folio oblonco, ofKruypend 
kritypend lang-geb lader d Apocynum , brengt in deeze hn S'E e - 
Geweftcn noyt ecnige Uloem , veel min Zaad, tc ^ ladcrd 
voorfchijn. hmu 
Het Apocynum Syriacum , of Apocynum uyt A?ocy . 
Synen, een flcrk cn bcziens-waardig Gewas, heeft 'in num uyt 
al zijne dcelen inwendig zulk een overvloedig Aïelkc s < vricn " 
wtt Zap, dat het zelve , wanneer men'er in fnijd , of 
een ftuk , of geheel Blad van zijne Steel afbreekt, met 
gehecle druppelen langs dc Steel tot op de aarde neer- 
v!ocyd._ Het is , om inwendig tc gebruyken , zeer Doodelijk 
fchadelijk, ja doodclijk van aart ; zwaar van reuk , vet Z.*p- 
cn kleefachtig. Heefteen bleck-witte lange fl 'mal, zeer 
wijd de aarde doorlopende, ontrent een duym of vin- 
ger dik. j Uyt welke opfchicten verfcheydene Steelcn, wortel, 
drie en vier voeten hoog , ook meerder. Elk der zel- 
ve ftaat alleen, zonder eenigc zijdc-takjens te krijgen. Stcelen. 
Zijn een vinger dik; niet geheel, maar vierkantig-rond. 
In het midden van alle vier de zijden hebben ze een 
inwendige fireep , of inwaarts-gaandc holhgheyd; doch 
niet diep : uytwendig blinkende , met een aangename 
blecke groenheyd; en inwendig uyt den groenen bleek- 
wit van verwe ; ook voos , cn zich een ,weynig hol 
vertonende. 
Aan deeze Stcelen ziet men voortkomen fchoonefl/^- Gedaante 
deren, ruftende op korte Steeltjens, aan beyde de zij- tler Blltle - 
den der Steel, regt tecgens over den anderen ; hol en 
luchtig boven malkander gefteld. Zijn een hand, wat 
meer of min, lang en breed , doch achter aan de Steel 
op het breedfte, cn voor eyndigende in een rondach- 
tig-ftomp punt : dik cn 2acht van aart, rondom voor- 
zien met een geelachtige rand ; donkcr-orocn van ver- 
we , vermengd met ecnige geelachtigheyd ; doch on- 
der gantfeh bleek , cn daar bekleed met een korte wol- 
ligheyd. In het midden ziet mm een groote , regt- 
doorlopende tamclijk-breede Ader , of Rngge, boven 
uyt den groenen blcck-wit 3 cn een weynig rosachtig 
* 3 van 
